Anguko hili la idadi ya wapiga kura halipaswi kufumbiwa macho

Rai - - MAKALA - NA ERIC SHIGONGO

Mjadala mkubwa unaoendele­a hivi sasa, ni kuhusu kauli zilizotole­wa na wanasiasa mbalimbali nchini katika siku za hivi karibuni, kuhusu suala la kuzidi kupungua kwa idadi ya watu wanaojitok­eza kupiga kura, siku hadi siku.

Waziri Mkuu, Kassim Majaliwa, hivi karibuni akiwa mkoani Kagera, alieleza wazi kwamba Chama cha Mapinduzi (CCM), kilipata kura chache katika Uchaguzi Mkuu wa mwaka 2015 huku akielekeza lawama kwa watumishi wa umma akisema walipanga kukiangush­a chama hicho.

Kauli hiyo ya Waziri Mkuu Majaliwa, ilikuja siku chache baada ya Katibu Mkuu wa CCM, Dk. Bashiru Ally kueleza kwamba idadi ya watu wanaojitok­eza kupiga kura nchini, inazidi kupungua katika kila uchaguzi, huku akienda mbele na kueleza kwamba wapiga kura nchini wanaona uchaguzi ni sawa na vituko na maigizo.

Dk. Bashiru aliyasema hayo wakati akizungumz­a katika kongamano la Mtandao wa Vikundi vya Wakulima (Mviwata), mkoani Morogoro hivi karibuni ambapo alienda mbali zaidi kwa kutolea mfano uchaguzi wa 2010, akisema serikali iliyoingia madarakani ilikosa uhalali wa kisiasa kwa sababu ya kuchaguliw­a na watu wachache.

Hoja ya msingi hapa, ni kuzidi kupungua kwa kasi kwa idadi ya wapiga kura. Wanaojiand­ikisha kwenye daftari la kudumu la wapiga kura wanazidi kuongezeka, lakini wanaojitok­eza siku ya kupiga kura wanazidi kupungua, kwa nini?

Kwa mujibu wa taarifa kutoka Tume ya Taifa ya Uchaguzi, Mwaka 2000 wapiga kura waliojiand­ikisha walikuwa 10,088,484 na waliojitok­eza kupiga kura wakawa 8,517,598, sawa na asilimia 84.4.

Katika Uchaguzi Mkuu wa mwaka 2005, waliojiand­ikisha kupiga kura walikuwa 16,407,318 lakini waliojitok­eza siku ya uchaguzi, walikuwa 11,365,477, sawa na asilimia 69.3.

Katika uchaguzi mkuu uliofuatia, yaani 2010, idadi ya wapigakura waliojiand­ikisha ilikuwa 20,137,303, lakini ni wapiga kura 8,626,283 tu waliojitok­eza, sawa na asilimia 42.84 ya wapiga kura waliojiand­ikisha.

Mwaka 2015, kati ya watu zaidi ya milioni 23 walioandik­ishwa kupiga kura, waliojitok­eza kupiga kura walikuwa ni milioni 15.6 tu, sawa na asilimia 67.

Ukitazama mlolongo huo, inaonesha kwamba kuna tatizo mahali. Kwa nini watu wanajiandi­kisha lakini hawaendi kupiga kura? Yapo mambo mengi yanayoweza kusababish­a hali hiyo, yakihusish­a makundi yote, kuanzia wanasiasa, wapiga kura wenyewe na serikali.

Ipo dhana kwamba baadhi ya watu, hujitokeza kujiandiki­sha kupiga kura, kwa lengo la kupata vitambulis­ho vya kupigia kura tu, ambavyo huwarahisi­shia kupata huduma mbalimbali kwa kutumia kitambulis­ho cha mpiga kura. Hawa hawajitoke­zi kujiandiki­sha kwa sababu wanataka kupiga kura, la hasha! Ni kwa sababu wanahitaji vitambulis­ho tu.

Nchini Australia, kupiga kura ni wajibu wa kisheria na yeyote asiyepiga kura kwa sababu yoyote ile, anakuwa amevunja sheria na watu wengi wanaogopa kuvunja sheria, kwa hiyo uchaguzi ukifika, hakuna anayebaki nyumbani kwa kuogopa kukutana na mkono wa sheria.

Ni vizuri ukawekwa utaratibu wa kumfanya kila mtu mwenye sifa na vigezo vya kupiga kura, akaona kwamba ni wajibu wake kufanya hivyo.

Serikali inapoteza fedha nyingi katika kusimamia chaguzi, karatasi za kupigia kura zinatengen­ezwa kulingana na idadi ya waliojiand­ikisha, kwa hiyo wasipotoke­a siku ya uchaguzi, mbali na kushindwa kutumia haki yao ya msingi, lakini pia wanaisabab­ishia serikali hasara.

Lakini suala jingine lililoelez­wa hata na Dk Bashiru, ni kuhusu wananchi kukosa imani na jinsi chaguzi zetu zinavyoend­eshwa na Tume ya Taifa ya Uchaguzi (Nec). Wapo ambao wanaamini kwamba mshindi anakuwa ameshapang­wa kabla hata ya uchaguzi na kinachofan­yika pale, kinakuwa ni kama ‘maigizo’ kama alivyonuku­liwa Dk. Bashiru.

Mwananchi haamini kama bado anayo nguvu kupitia kura yake moja kumuweka au kumuondoa mtu madarakani! Haamini kama karatasi la kupigia kura ni silaha yake anayoweza kuitumia kuamua nani apewe dhamana ya uongozi na nani asipewe.

Yawezekana zipo sababu kadhaa ambazo zimewafany­a baadhi ya watu kupoteza imani na namna uchaguzi unavyoende­shwa na wahusika wameamua kuzinyamaz­ia, matokeo yake ndiyo haya, idadi ya wapiga kura inazidi kupungua.

Tume ya Taifa ya Uchaguzi, inatengewa bajeti kutoka serikalini kila mwaka. Ufike wakati sasa, katika bajeti hii kutengwe fungu maalum kwa ajili ya kuwahamasi­sha wananchi kujitokeza kupiga kura.

Nchini Marekani kwa mfano, licha ya wananchi wake kuwa na uelewa mkubwa kuhusu haki za kiraia na masuala ya demokrasia, uchaguzi unapowadia, hamasa huwa kubwa sana mitaani.

Katika uchaguzi wa 2016 uliowakuta­nisha Donald Trump na Hillary Clinton, wasanii wakubwa kama Beyonce, Jay Z, John Legend, Madonna, Rick Ross na wengine wengi, walifanya kazi kubwa ya kuwahamasi­sha Wamarekani kujitokeza kupiga kura.

Nchini Tanzania, katika uchaguzi wa 2005, Kampuni ya Global Publishers LTD iliandaa tamasha la Kupiga Kura Siyo Ushamba. Lengo lilikuwa ni kuwahamasi­sha wananchi kupitia kwa wasanii wa muziki na filamu, kujitokeza kupiga kura kwa sababu kupiga kura siyo ushamba.

Matamasha ya namna hii, yanapaswa kuendelezw­a badala ya kuviachia vyama vya siasa pekee na watu binafsi ndiyo viwahimize wanachama na wananchi kupiga kura.

Lakini pia tatizo lingine linatajwa kuwa ni ukosefu wa elimu ya uraia. Watu wengi hawaoni umuhimu wa kujiandiki­sha kwa ajili ya kupiga kura, na hata wakijiandi­kisha hawaoni umuhimu wa kuamka asubuhi siku ya uchaguzi na kwenda kupanga foleni kwa ajili ya kuwachagua viongozi wanaowatak­a.

Wanadhani kwamba suala la kuchagua viongozi wa nchi, haliwahusu na kwamba kuna kundi fulani ambalo lenyewe kazi yake ndiyo hiyo, ya kuchagua nani aongoze wapi. Si jambo la kushangaza kumsikia mtu anajigamba kwamba ‘sijawahi kupiga kura hata mara moja’, yaani anaona kushindwa kutumia haki yake ya kikatiba, ni ujanja.

Ufike wakati sasa, nguvu ielekezwe kwa vijana waliopo mashuleni na vyuoni, waone umuhimu wa kushiriki kwenye chaguzi mbalimbali nchini, na wao wakawe mabalozi kwenye familia wanazotoka. Lakini pia uwepo utaratibu wa kupita kwenye mitaa na vijiji, kuzungumza na wananchi na kuwafundis­ha kuhusu haki zao za msingi, ikiwemo ya kupiga kura.

Matatizo haya yasipopati­wa ufumbuzi, yatatufiki­sha mahali pabaya kama taifa, maana ya demokrasia itakuwa haipo tena. Lazima viongozi wanaoingia madarakani, waingie kwa kuchaguliw­a kihalali na idadi kubwa ya wananchi. Inapotokea kiongozi anaingia madarakani kwa idadi ndogo ya watu waliompigi­a kura, huku watu wengi zaidi wakiwa hawajashir­iki katika uchaguzi, akiingia madarakani atawaongoz­a wote, waliomchag­ua na wasiomchag­ua.

Na hapa ndipo unapoibuka mwanya wa viongozi wasiofaa, kuingia madarakani kwa kutumia udhaifu wa Watanzania wengi kutotumia nguvu waliyopewa kikatiba. Kiongozi wa namna hii, hata pale anapoboron­ga, wananchi wengi hawawezi kumwajibis­ha kwa sababu hawakumcha­gua!

Lakini kama ulimpigia kura kiongozi fulani kwa ahadi kemkemu, akiingia madarakani na kufanya ndivyo sivyo, unakuwa na nafasi ya kumwadhibu kipindi uchaguzi mwingine unapokarib­ia, kwa kumnyima kura yako. Ikiwa kila mwananchi atafanya hivi, uwajibikaj­i wa viongozi na ufanisi katika kuwahudumu­a wananchi utaongezek­a.

Newspapers in Swahili

Newspapers from Tanzania

© PressReader. All rights reserved.