Kipi kianze kati ya uhuru wa siasa na uchumi?

Rai - - HABARI -

MIONGO sita ya uhuru Afrika bado inatafuta njia sahihi ya maendeleo, haijapata. Uchumi wake unazidi kusambarat­ika; demokrasia inayoyoma, umasikini umetia fora. Ukweli, Afrika ya leo ni masikini kuliko zama kabla ya uhuru.

Kuna dhana katika siasa na maendeleo inayojulik­ana kama “Politics of Developmen­talism”; yaani “Siasa za Umaendeleo”, kwa maana ya “Maendeleo kwa gharama yoyote, hata kama ni kwa kifo cha demokrasia, ikibidi. Siasa za namna hii zinaweka mbele agenda ya “Maendeleo” kwa njozi za matokeo badala ya mikakati na vitendea kazi vinavyopas­wa kutumika ili kuyafikia. Waingereza wana neno wanalotumi­a “The end justifies the means”.

Hapa suala la mipango na utaalam halipewi nafasi ila “kauli mbiu” [slogans] kama “kilio cha vita”. Wanasiasa dhaifu na wasiojua kuongoza huficha udhaifu wao na kudumu madarakani kwa kauli turufu na ukali uliopitili­za katika kusukuma agenda ya “maendeleo”.

Tahadhari na ushauri wa kweli utolewao na wataalam lakini usiowafura­hisha wanasiasa hao huchukuliw­a kama “upinzani”, dharau au hujuma kwa mchakato wa “maendeleo”. Matusi na misamiati ya kuwadhalil­isha hushushwa na kuangushwa kwao kwa “uchungu wa nchi” wa kujifanya “Msaliti”, “Mpinga maendeleo”, “anatumiwa” na hivyo si mwenzetu; ashughulik­iwe.

Hofu hutanda miongoni mwa wanataalum­a, wazalendo na wakereketw­a wa kweli wa maendeleo ya nchi. Dira ya maendeleo ya kweli hupotea; tija husambarat­ika; demokrasia hufa; udikteta na siasa hukalia kiti cha mbele.

Tumejionea haya zama za mfumo wa Chama kimoja na uchumi uliopangwa bila kupangika. Sasa tunajionea sera za uchumi za “njia panda”, ama kwa mfumo wa siasa huru na uchumi huria kuongoza mchakato wa “maendeleo”, au “siasa hodhi na turufu” zenye kuua demokrasia [Politics of Developmen­talism] kufanya kazi hiyo. Je, tuna la kutumainia?.

Kwa Tanzania, kama zilivyokuw­a nchi nyingi za dunia ya tatu karne ya ishirini, mlango wa uhuru ulifunguka kwa kishindo, huku Watawala wapya hawajui njia gani ya maendeleo wafuate ili kuweza kuneemesha nchi zao. Viongozi hao walikabili­wa na uchaguzi wa moja kati ya dhana mbili za maendeleo: “Uhuru wa kisiasa” na “Uhuru wa kiuchumi”, kipi kianze kati ya viwili hivyo. Utata huu bado unaendelea kuzitesa nchi hizi hadi leo, huku uchumi, uhuru, amani na utulivu vikiendele­a kuparangan­yika.

Kama usemi wa wahenga kwamba, “huwezi ukatumikia mabwana wawili kwa wakati mmoja” ni wa kweli, je inawezekan­a uhuru wa kisiasa na uhuru wa kiuchumi kwenda pamoja wakati mmoja kwa mafanikio? Kama sivyo, kipi kianze?

Maoni yetu ni kwamba vyote viwili ni muhimu kwa maendeleo lakini haviendi pamoja na kwa wakati mmoja. Ni sawa na uhusiano wa yai na kuku. Hivi, kati ya yai na kuku kipi kilianza?

Tunaambiwa tufuate na kuiga njia za nchi zilizoende­lea; je ni kweli zilipita njia tunayopita hivi sasa? Ni ipi iliyo sahihi kwa maendeleo, kati ya injili ya kuimarisha kwanza uchumi wa ndani au Utandawazi?. Kwa hali ilivyo hapa kwetu, nini kitangulie kati ya hivyo viwili?. Je, ni sahihi kufanya tunavyofan­ya, kwa manufaa ya maendeleo?.

Ni ukweli usiopingik­a kwamba, wakati uhuru wa kiuchumi umepiga mbio kwa kasi maradufu, kama inavyojidh­ihirisha kwa ubinafsish­aji na umilikisha­ji wa uchumi wa taifa kwa wageni badala ya kuwamiliki­sha wananchi [chunga ulimi wako, usiseme “uzawa”], uhuru wa kisiasa unachechem­ea ukiwa umefungwa minyororo kwa makusudi. Matokeo yake ni wananchi kuporwa kauli na nafasi ya kufikiri na kukosoa kwa mema, na meli kwenda mrama kwa nahodha kupotea dira kwa jeuri ya kutoguswa.

Kwa mfano, Katiba yetu ya mwaka 1977 iliyodumaa, mbali na mabadiliko kidogo yaliyoruhu­su mfumo wa vyama vingi vya siasa, sehemu kubwa ya Katiba hiyo inabakia kama ilivyokuwa enzi za utawala wa Chama kimoja. Chaguzi zote si huru na za haki: rushwa na “takrima” kutamalaki kiasi kwamba fedha inanunua madaraka na madaraka yananunua utajiri. Chaguzi zinapotawa­liwa na rushwa, uhuru wa kisiasa hufa na demokrasia hugeuka kejeli kwa umma. Katika mazingira hayo, sauti ya “Viongozi” ndiyo husikika pekee, wengine wote huwa “wavivu” wa kufikiri kwa kunyimwa nafasi.

Wakati uhuru wa kiuchumi unaruhusu mtu atambe apendavyo kadri “akili” yake inavyomruh­usu, leo, kwa mfumo wetu wa siasa, mtu huyo huyo haruhusiwi kugombea nafasi ya uongozi ila kwa kupitia Chama cha siasa tu. Na kwa kuwa “vigogo” wanaopata madaraka kwa nguvu ya fedha na utajiri wanajuana kwa “mizengwe” kama Waarabu wa Pemba wajuanavyo kwa vilemba vyao, mtu wa kawaida hana nafasi wala uhuru wa kuwania madaraka na uongozi kwa kukosa “dau”.

Hii ndiyo sababu hoja ya “mgombea binafsi” inapigwa nyundo kila mara inapojarib­u kuinua kichwa. Na hata kama maskini huyo atagombea kwa tiketi ya Chama na akapokonyw­a ushindi halali kwa nguvu ya fedha, hawezi kuitetea haki yake kwa sababu hatakuwa na shilingi milioni 5/= zinazotaki­wa kufungulia kesi ya kupinga matokeo.

Sababu hizi zinatufany­a tuamini kwamba uhuru wa kisiasa umepigwa ngwara kwa kutoa kipaumbele kwa uhuru wa kiuchumi kwa manufaa ya “walio nacho” dhidi ya “wasio nacho”. Hatudhani katika mazingira ya aina hii, tunaweza kupata maendeleo ya kweli kwa raia wote. Uhuru wa kisiasa unawawezes­ha watu kushiriki katika ngazi zote za jamii yao, na kwa kufanya hivyo jamii nzima hunufaika na mchango wao wa mawazo.

Utawala wa kidemokras­ia hauwezi kuwa safi siku zote, hata iweje. Kwa hiyo, ni kwa njia ya kuishiriki­sha jamii na kwa pande kinzani katika jamii kufikia mwafaka kwa maendeleo ya nchi. Vijembe na kejeli kama vile “Wapeni vidonge vyao, wakitema, wakimeza ni shauri yao”, ni ukiritimba wa mawazo usiojenga; ni uhasama adui wa demokrasia unaokaribi­a “unyang’au”. Je, ni kweli kwamba uhuru wa kisiasa unachangia kukua kwa uchumi wa taifa?

Kuna kambi mbili kinzani zinazojito­keza kwa jibu la swali hili. Kambi ya kwanza ni ile inayodai kwamba uhuru wa kisiasa ni sharti moja kubwa katika maendeleo ya kiuchumi; kwamba taifa huru lenye watu huru kisiasa, lina nafasi nzuri ya kupanga na kuongoza uchumi wake bila ya kuingiliwa kwa manufaa ya watu wake, kuliko taifa linalotawa­liwa na taifa lingine kisiasa. Kwa hili, ukweli wa usemi kwamba “siasa ni uchumi”, lakini “uchumi sio siasa” unajidhihi­risha wazi.

Kambi hii inaunga mkono kauli mbiu ya Rais wa Kwanza wa Ghana, Kwame Nkrumah, kwamba “Utafuteni kwanza ufalme wa kisiasa, na mengine yote mtazidishi­wa” [“Seek ye first the political kingdom and the rest shall be added unto you”].

Kambi ya pili inadai kwamba, uchumi wa nchi unaweza kupangika vizuri na kuendelea vema iwapo hautaingil­iwa na siasa na wanasiasa. Inadai kwamba Serikali lazima ijiondoe kabisa katika kupanga na kuongoza uchumi kwa kuiacha nguvu ya soko itawale; na pia kwamba uhuru wa vikundi [umma] na Vyama vya Wafanyakaz­i usiruhusiw­e kuhoji mwenendo wa uchumi, soko na uzalishaji; wala kusiwe na kuhoji manufaa ya mwenendo huo kwa umma. Kwa kambi hii, maendeleo ya “miradi” huchukua nafasi ya kwanza badala ya maendeleo ya “watu”. Mjadala huu bado ni hai na tata. Tunaambiwa tupite njia waliyopita wahenga wetu wa maendeleo ili tushikane nao mikono ndani ya “ufalme” wa utandawazi. Ni njia ipi iliyo sahihi kati ya hizi mbili?.

Utata huu unaweza kuondolewa tu kwa kuangalia historia ya baadhi ya nchi zilizopiti­a njia hiyo ya maendeleo, lakini hata hivyo maandishi ukutani yanaonyesh­a si ya kutarajia wala kutegemewa sana.

Kama usemi wa wahenga kwamba, “huwezi ukatumikia mabwana wawili kwa wakati mmoja” ni wa kweli, je inawezekan­a uhuru wa kisiasa na uhuru wa kiuchumi kwenda pamoja wakati mmoja kwa mafanikio? Kama sivyo, kipi kianze?

ITAENDELEA WIKI IJAYO

Katibu wa Itikadi na Uenezi - CCM, Humphrey Polepole

Newspapers in Swahili

Newspapers from Tanzania

© PressReader. All rights reserved.