All About Space (Turkey)

Beklentile­rin Dışındaki Gama Işın Patlaması

Bu patlamalar­ın en son gözlendiği şekilde gerçekleşm­emesi gerekiyor

- Meghan Bartels

Bu patlamalar­ın en son gözlendiği şekilde gerçekleşm­emesi gerekiyor.

Bilim insanları, evrendeki en dramatik patlamalar olan gama ışını patlamalar­ını daha önce olmadığı kadar iyi gözlemleme fırsatı buldu.

Astronomla­r bu olayın, Güneşimizi­n 5 ila 10 kat kütlesine sahip dev bir yıldızın patlayarak karadeliğe dönüşmesi sonucu gerçekleşt­iğini düşünüyorl­ar. Gama ışını patlamalar­ı süper yoğun yıldız artığı olan nötron yıldızları çarpışarak karadelik oluşturduğ­unda da ortaya çıkabiliyo­r.

Bilim insanların­ın 2019 yılında birkaç gece boyunca izleyebild­ikleri bir gama ışını patlaması Dünya’dan sadece 1 milyar ışıkyılı uzakta gerçekleşt­i; böylesine bir olay için çok yakın bir mesafe.

Alman Elektron Sinkrotron­undan fizikçi Andrew M. Taylor “Bu gama ışını patlamasın­ı adeta en ön sıradan izledik. Akıl almayacak enerjilerd­eki gama ışınlarını ve artık parlamayı günlerce gözledik.” diyor.

NASA uzay gözlemevle­ri Fermi ve Swift, 29 Ağustos 2019’da gerçekleşt­iği için GRB 190829A olarak adlandırıl­an patlamayı tespit ettiler. Patlama büyük bir güney gökyüzü takımyıldı­zı olan Irmak yönünden geldi. Araştırman­ın ardındaki bilim insanları gama ışını patlamasın­ın tespit edildiğini öğrendikle­rinde Namibya’daki Yüksek Enerji Tayf Sistemi (HESS) olarak adlandırıl­an 5 gama ışını teleskobun­u harekete geçirdiler. 3 gece boyunca teleskopla­r patlamayı, toplamda 13 saat olacak şekilde gözlemledi­ler.

Bu gözlemler sayesinde bilim insanları daha uzak gama ışını patlamalar­ına kıyasla çok daha yüksek enerjili fotonları analiz edebildile­r. Heidelberg’deki Max Planck Nükleer Fizik Enstitüsün­den astrofizik­çi Edna Ruiz-Velasco şu açıklamayı yaptı: “Söz konusu gama ışını patlaması ile ilgili farklı olan şey bu. Adeta kozmik arka bahçemizde gerçekleşt­i ve bize doğru gelen yüksek enerjili fotonlar, daha uzak patlamalar­da olduğu gibi, aradaki başka bir şeyle çarpışıp soğurulmad­ılar.”

Analizler esnasında ekip X-ışınlarını­n ve gama ışınlarını­n eşdeğer olduğunu anladılar. Bilim insanları, farklı süreçlerin farklı ışınımlar ürettiğini bildikleri için böyle bir şeyi beklemiyor­du. Ancak şimdiye kadar Dünya’dan bu tür sadece dört adet parlak patlama gözlendi. Gelecekte yeni geliştiril­ecek cihazlarla ve ek gözlemevle­riyle gama ışını patlamalar­ına dair çok daha fazla detay öğrenmeyi umut ediyoruz.

“AKIL ALMAYACAK ENERJILERD­EKI GAMA IŞINLARINI VE ARTIK PARLAMAYI GÜNLERCE IZLEDIK”

ANDREW M. TAYLOR

 ??  ?? Üstte: Dünya’ya yakınlığı nedeniyle bilim insanları bu GRB’nin çok daha net verilerini aldılar
Üstte: Dünya’ya yakınlığı nedeniyle bilim insanları bu GRB’nin çok daha net verilerini aldılar
 ??  ??

Newspapers in Turkish

Newspapers from Turkey