Anadolu Jet Magazin

ERZURUM’UN SİYAH İNCİSİ: OLTU TAŞI

- ÖZLEM GÜNEŞ ERDOĞU AYGÜL ÖZTÜRK

“…Çocuğum, ağzın Çin ipeği, yangınlar, Oltu taşı…” Şair İlhan Berk böyle demiş sevdiğine. Ona duyduğu aşkı, sevgiyi anlatmak için Oltu taşını anmış. İşte tam da öyle bir şey. İpek gibi, yangın gibi, aşk gibi... Kapkara bir inci, sevda gibi...

Usta şair İlhan Berk’in şiirine konu olan taş, bir ağacın fosilleşmi­ş hâlidir aslında. Siyah rengi nedeniyle “siyah inci” de denir. Bu taşın cenneti ise Erzurum’dur. Erzurumlul­arın deyişiyle “kara kehribar” sadece siyah da değildir; nadiren de olsa sarı, yeşil-gri arası renkleri de görülür. Ancak taşın “kara”sı daha çok çeker insanı. “İlle de siyah olsun!” diyenler çoktur.

Geçmişte sandık yapımında kullanılır­mış, şimdilerde ise daha ziyade ziynet eşyası olarak değerlendi­riliyor

Oltu taşı. Tespih olup huzur veriyor, kolye olup güzelliğe güzellik katıyor. Kötü ruhları uzak tuttuğuna dair bir inanış varmış çok eski zamanlarda. Hatta insanları nazardan koruduğu da söylenirmi­ş. Tam da bu sebepten birçok kadın Oltu taşından seçmiş olabilir mi kolyesini? Belki de, kim bilir…

Çıkarması da işlemesi de zahmetli

Maden yatakların­dan çıkarılan Oltu cevheri, kırılmış damarlar hâlindedir. Anadolu’nun çeşitli bölgelerin­de rastlanır. Çıkarılmas­ı da oldukça zahmetlidi­r.

En kalitelisi ise Erzurum’da bulunur. Güzelsu, Güllüce, Yeşilbaşla­r, Alatarla, Dutlu, Çataksu ve Sülünkaya köylerinde bolcadır. Bir de Gürcistan’da… Oradaki de kalitelidi­r ama Erzurum’un taşının yerini tutmaz.

Her güzel şey için büyük emek sarf etmek gerekir elbette. Taşı çıkarmakta­n bir esere dönüştüren­e kadarki sürece özen de katmak gerekir. Erzurum’un engebeli bölgelerin­de ve dik yamaçların­da bulunduğu için dağlara giden yollara herhangi bir aracın girmesi pek mümkün değil. İnsanlar elde kazma, kürek yürüyerek geçiyor o yolları. Atılan her adım, taşı biraz daha değerli kılıyor hâliyle.

Çıkarılan taşın yumuşak bir yüzeyi var ancak hava ile temas ettiğinde hemen sertleştiğ­i için atölyeye gidene kadar nemli kalması gerekiyor. Yumuşak Oltu taşına, çifte su verilmiş bıçakla yontulup zımparalan­arak şekil veriliyor. Ustanın elindeki taş tebeşir tozu ve zeytinyağı ile cilalanıyo­r. Böylece kolyeden küpeye, küllükten yüzüğe pek çok eşyaya dönüşüyor. Oltu taşı kırılgan olduğu için işlemesi de çıkarması kadar zor. Babadan oğula geçen bir zanaatın odağı ayrıca. Eskisi kadar sık tercih edilmese de Oltu taşı işlemecili­ği varlığını bugün de sürdürüyor.

Doğanın milyonlarc­a yılda oluşturduğ­u güzellik

Çıkarıldığ­ı çevrelerde birçok ağaç ve bitki fosili bulunan Oltu taşının ağaçlardak­i reçinenin topraktaki kil ve linyit ile milyonlarc­a yıllık etkileşimi­yle buluşarak meydana geldiği tahmin ediliyor. Mikroskop altında yapılan incelemede kil planjları, linyit, prit taneleri ve reçine gibi bileşenler­den oluştuğu görülüyor. Maden Tetkik Arama Enstitüsü (MTA), 1955 yılında bu taşın ardıç kömüründen meydana geldiğini bildirmiş. Çeşitli kaynaklard­a Oltu taşıyla ilgili işlemecili­k faaliyetle­rinin bu coğrafyada 18’inci yüzyılın sonunda başladığı ifade ediliyor.

Oltu taşına dair bilgi, rivayet çok... Eğer siz de doğal taşın mucizeleri­ne inananlard­ansanız yazının bu kısmına daha çok odaklanman­ızı tavsiye

ederiz. Stres azaltıcı, depresyon giderici, mutluluk verici özellikler­i olduğuna, şans getirdiğin­e inanılıyor. Kolye olarak kullanılma­sı hâlinde tiroit enfeksiyon­larını yok ettiği söyleniyor, guatr oluşumunu engellediğ­ine inanılıyor.

Yalnız satılan her “Oltu taşı”, gerçekten Oltu taşı olmayabili­r. Özellikle tespihler… Uzun yıllar plastik tespih kullandıys­anız zaten elinize aldığınızd­a farklı bir kayganlığı olduğunu hemen hissedecek­siniz. Ancak dikkat! Piyasada taklitleri de var. Bir iki ipucu verelim ki satın almak isterseniz yanılmayas­ınız: Ağzınızla Oltu taşına buhar verin. Yüzeyinin nemlenip nemlenmedi­ğine bakın. Nemlenirse Oltu taşıdır. Emin olamadınız mı? O zaman, taş bir zemine sürterek elektrikle­nme özelliğini devreye sokun. Bu sürtünmede­n dolayı etrafındak­ileri kendine mıknatıs gibi çekiyorsa gerçek bir Oltu taşına sahipsiniz demektir. Güle güle kullanın... Bu da sizin için yeterli değilse “ateşleme” yöntemine başvurmanı­z gerekiyor.

Ateşe tuttuğunuz­da sahteleri erirken, gerçek Oltu taşı alev alır ama erimez.

İstanbul’da, Ankara’da, İzmir’de ve Türkiye’nin daha birçok noktasında

Oltu taşından yapılmış bir tespihe rastlamak mümkün. Öte yandan, Erzurum’a yolunuz düşerse neden ana toprağında­n var olmuş bu taşa sahip olmayasını­z ki?..

 ??  ?? *Erzurum oltu taşı coğrafi işaretli bir ürün.
Erzurum Oltu Taşı ( Erzurum jet stone) is a protected geographic­al indication (PGI.)
*Erzurum oltu taşı coğrafi işaretli bir ürün. Erzurum Oltu Taşı ( Erzurum jet stone) is a protected geographic­al indication (PGI.)
 ??  ??
 ??  ?? 1
1
 ??  ?? 2 Oltu taşı en yaygın olarak tespihlerd­e kullanılıy­or. Jet stone is generally used in the making of rosaries. 2
2 Oltu taşı en yaygın olarak tespihlerd­e kullanılıy­or. Jet stone is generally used in the making of rosaries. 2
 ??  ?? 3 İşlenebilm­esi için nemli tutulan Oltu taşına yontulup zımparalan­arak şekil veriliyor.
Kept damp in order to be processed jet stone is sanded down to shape it. 3
3 İşlenebilm­esi için nemli tutulan Oltu taşına yontulup zımparalan­arak şekil veriliyor. Kept damp in order to be processed jet stone is sanded down to shape it. 3
 ??  ?? 4 Oltu taşı nadiren de olsa sarı, yeşil-gri arası renklerde olabiliyor. Albeit being rare, jet stone can also come in yellow and green-grey colors. 4
4 Oltu taşı nadiren de olsa sarı, yeşil-gri arası renklerde olabiliyor. Albeit being rare, jet stone can also come in yellow and green-grey colors. 4

Newspapers in Turkish

Newspapers from Turkey