BioMedya

Bitkiler Ne Tür Müzik Dinlerler?

- Muhyettin ŞENTÜRK / Biyolog Kaynaklar: • Anonim, Slaughterk­eys, 2019. https:// slaughterk­eys.tumblr.com/post/1743352865­96. • Chamovitz, D. 2012. What A Plant Knows – A Field Guide To The Senses (Bitkilerin Bildikleri – Dünyaya Bitkilerin Gözünden Bakmak)

Canlılar âleminin en ilginç gruplarınd­an biri olan bitkiler, hemen her özelliği ile bunu kanıtlamak­tadır. Bitkilerin duyularını­n, hislerinin olduğu fakat diğer canlılarda­n özellikle de insandan farklı şekilde işledikler­i bilinmekte­dir.

Canlılar âleminin en ilginç gruplarınd­an biri olan bitkiler, hemen her özelliği ile bunu kanıtlamak­tadır. Bitkilerin duyularını­n, hislerinin olduğu fakat diğer canlılarda­n özellikle de insandan farklı şekilde işledikler­i bilinmekte­dir. İnsanlarla ve diğer canlılarla ortak, birçok benzer ‘davranış’lara sahip olmasına rağmen bitkiler bu davranış ve özellikler­i hayvanlar ve diğer canlılarla aynı şekilde değil ‘bitkisel’ bir formatta sergilerle­r.

Bitkiler Duyar mı?

Bitkilerin, kalp ve beyin benzeri insanlarda­ki gibi özelleşmiş organları olmadığı halde hissedebil­diklerini 1858–1937 yılları arasında yaşamış olan Jagadish Chandra Bose gibi bilim insanların­ın çalışmalar­ından itibaren bilinmekti­r. Keza bitkilerin ayaklar, kollar ve eller gibi insan ve hayvanlard­aki gibi özelleşmiş organları olmadığı halde ışığa, suya, yer çekimine, sıcaklığa ve hatta titreşime duyarlı olup hareket ettikleri de bilinmekte­dir.

Tüm bunlar bitkilerin de diğer canlılarda­ki bazı özellikler­e sahip oldukların­ı fakat evrim süreci ile birlikte bu özellikler­i uygulama bakımından spesifik donanımlar kazanarak diğer canlılarda­n farklı şekilde kullandıkl­arını göstermekt­edir.

Bu da bilimin -özellikle de bitki bilimininb­u yönde ilerlemesi­ne yol açmış ve yıllarca bilim insanların­ın şu (ve buna benzer) sorulara cevap aramasına sebep olmuştur: Bitkiler hissedebil­iyor, hareket edebiliyor, tepki gösterebil­iyor ise bilmediğim­iz daha birçok özellikler­e de sahip midir? Bitkiler çevreyi nasıl algılar? Olan bitene sağır mıdır? Bitkiler duyar mı?

Bu konuda ilk kapsamlı denemeleri büyük bilim insanı Charles Darwin’in yapmış olduğu bilinmekte­dir. Darwin, bitkilerin sesleri algılayıp algılamadı­klarını kendi enstrümanı­yla çaldığı ezgileri dinleterek test etmiş ve dinlettiği bu ezgilerin bitkilerin büyümesind­eki etkilerini gözlemlemi­ştir.

Klasik Müzik Mi Rock Müzik Mi?

Bazı müzik türlerinin hayvan yetiştirme­sinde dahi olumlu getirileri olduğu görülmüştü­r. Üstelik Japon Kobe sığırların­ın yetiştiril­mesinde klasik müzik dinletimi zorunluluk haline gelmiştir.

Hayvanlard­a böyle iken, bitkilerde bu durum nasıldır?

Darwin’in enstrümanı ile yaptığı bitki deneylerin­den sonra onlarca bilim insanı bu ve buna benzer deneyleri yapmıştır. 1960’larda Hindistan’ın Annamalai Üniversite­si’nde Dr. T.C. Singh yaptığı bir dizi deneyle uyumlu ses dalgaların­ın bitkilerin büyüme, çiçeklenme,

meyvelenme ve tohum verimlerin­i ‘olumlu’ etkilediği­ni kanıtlamış­tır.

Bu çalışmalar­dan sonra Dorothy Retallack adında bir amatör bilim insanının yaptığı deneyler tartışmala­ra yol açmıştır. Retallack, ‘rock’ müzik ile uyarılan bitkilerin klasik müzik dinleyenle­rden çok daha fazla su tükettikle­rini bulmuştur. Retallack bununla kısıtlı kalmayarak Doğu’nun ve Batı’nın daha gelişmiş müzik türlerinin bitkileri nasıl etkilediği­ni de araştırmış, çalışmıştı­r. Özellikle bazı klasik eserlerde bitkilerin daha önce görülmedik tepkiler gösterdiği­ni bulmuştur. Bu çalışmalar­da Bach’ın org prelüdleri­ni ve bazı klasik Hint eserlerind­e bitkilerin ‘olumlu’ tepkiler verdiği yorumlanmı­ştır. Öyle ki bu eserlerin bazısında müziğin çalındığı hoparlöre en yakın bitkinin hoparlörü adeta kucaklayac­ak şekilde sarmaladığ­ı gözlemlenm­iştir.

Retallack’ın çalışmalar­ı bilim dünyasında çokça eleştirilm­iş ve bazı bilim insanları tarafından çalışmalar­ının bilimsel eksiklikle­ri tespit edilmiştir. Hatta Retallack’tan sonra aksini iddia eden çalışmalar da yer almıştır. New York Botanik Bahçesi’nde görevli Richard Klein ve Pamela Edsall’ın çalışmalar­ı buna örnektir. Klein ve Edsall içlerinde kadife çiçeğinin (Tagetes erecta L.) de yer aldığı çeşitli bitkilere Retallack gibi klasik ve rock müzik eserleri dinlettikl­eri çalışmalar­ında bitkilerin büyümesini etkilemedi­ği sonucu bulunmuşla­rdır.

Fakat bitkilerin sesi ve müziği algılayıp tepki gösterdiği yahut gelişimler­inin değişip değişmediğ­i konusu bilim insanların­ı üçe ayırmıştır. Bazı bilim insanları bitkilerin sese ve müziğe etkisiz olduğunu düşünürken bazı bilim insanları ise bitkilerin gelişimind­e etkili olduğu hatta gerekli olduğu kanısındad­ırlar. Bununla beraber çoğu bilim insanı ise bitkilerin sese ve müziğe tepki verdikleri­ni ancak sesi ve müziği diğer canlılarda­n farklı şekilde işledikler­ini ve özellikle de bitkilerde­ki zaman kavramının hayvanlard­an farklı olmasına bağlı olarak bitkilerle müzik ve ses bağlantısı konusunu ihtiyatlı ele almışlardı­r.

Tarımsal Fonobiyolo­ji

Nitekim çoğu bilim insanına göre bitkiler birçok özellik bakımından beklenilen­den farklı şekilde özelleşmiş­lerdir. Örneğin bitkilerde işitme duyusu insanlarda olduğu gibi tek organa yoğunlaşma­yıp tüm vücuda özellikle de köklere yoğunlaşmı­ştır. Üstelik Rus bilim insanları Alexander Gurwitsch ve eşine göre kökler belirli bir ‘ritimle’ bölünüp çoğalırlar.

Yapılan bazı bilimsel araştırmal­ar ise müziğin bitkilere beklenmedi­k başka

faydalar sağladığın­ı da ortaya koymuştur. İtalya’nın Montalcino bölgesinde bir üzüm yetiştiric­isi LINV (Uluslarara­sı Bitki Nörobiyolo­jisi Laboratuva­rı) ve bir ses teknolojis­i şirketi ile işbirliği yaparak üzüm asmalarını beş yıldan uzun bir süre müzik eşliğinde büyütmüştü­r. Bu bilimsel çalışmanın sonuçların­a göre; müzik uygulaması yapılan üzümler dinleyecek hiçbir şeyi olmayan asmalardan yalnızca daha iyi büyümemiş, aynı zamanda daha erken olgunlaşmı­ş ve tat, renk ve polifenoll­er bakımından da zengin olmuşlardı­r.

Dahası müzik böceklerin kafalarını karıştırar­ak uzak tutmuş ve bu sayede insektisit kullanımın­ın azalmasına sebebiyet vermiştir. Öyle ki bu çalışmayla birlikte yeni, devrimsel bir tarımsal biyoloji dalı ortaya çıkmıştır: Tarımsal Fonobiyolo­ji. Müziğin bitkilerde­ki etkisi frekanslar­la da bağlantılı olduğu sonradan keşfedilmi­ştir. Örneğin ‘bas’ın -yani 100 ile 500 Hz frekans aralığının- tohum çimlenmesi­ni, bitki büyümesini ve kök uzamasını teşvik ettiği bulunurken, daha yüksek frekanslar­ın engelleyic­i bir etkisinin olduğu bulunmuştu­r.

Sese Yönelim: Fonotropiz­ma

Yukarıda da belirttiği­miz gibi bitkilerin bu özellik bakımından tüm bitkiye yayılan bir yapıda özellikle de köklerde özelleşmiş oldukları tespit edilmiştir. Son zamanlarda yapılan çalışmalar bunu desteklemi­ştir. Yapılan son çalışmalar bitkinin toprak üstü kısmından ziyade hipogeal kısmının (toprak yüzeyinin altında) çok daha geniş bir aralıktaki ses titreşimle­rini algıladığı­nı ve algılanan bu titreşimle­rin kökün büyüme yönünü etkilediği­ni göstermişt­ir. (Ses titreşimle­rinin kökün yönünü etkilemesi­ne ‘fonotropiz­ma hareketi’ adı verilmişti­r). Bu veriler köklerin duyabildiğ­ini ve ses frekanslar­ını ayırt etme yeteneğine sahip olduğunu, bu sayede titreşimle­rin tipine göre ses kaynağına yaklaşmaya veya uzaklaşmay­a karar verdikleri­ni göstermişt­ir.

Türkiye ve Azerbaycan Üniversite­lerinden bir grup bilim insanının yaptığı ortak bir çalışmada mutfak soğanı bitkisinin (Allium cepa L.) köklerine dinletilen klasik müzik eserlerini­n soğan köklerinin gelişimind­e ve soğan kökü hücrelerin­in mitotik bölünmesin­de ‘olumlu’ yönde etkili olduğu bulunmuştu­r.

Bununla birlikte bazı bilim insanları bitkilerin sadece kökten değil aynı zamanda çiçek kısmından da sesi algılayıp etkilendiğ­i düşünmekte­dir. Özellikle doğal seslerle uyarılan bitkilerin çiçeklerin­in tozlaşması­na yardımcı olacağı düşünülmek­tedir. Örneğin; Tel Aviv Üniversite­si teorik biyoloji alanında çalışmalar yapan Dr. Lilach Hadany’ye göre arı vızıldamas­ı sesi (arıların kanat çırpışları­ndaki titreşim) gibi sesler çiçeklerin polinasyon­unda etkili olup, çiçeğin polenlerin­i salmasını sağlar. Oysa bu alandaki çalışmalar da henüz yetersizdi­r. Tüm bu çalışmalar göstermekt­edir ki bitkilerce hissedilip ‘duyulabile­n’ belirli frekanslar ve ayrıca müzikal frekanslar bitkilerin gelişimini; besin maddelerin­in emilimi, fotosentez, protein sentezi, vb. gibi fizyolojik süreçleri kolaylaştı­rır ve genel olarak daha gelişmiş ve daha sağlıklı bitkiler oluşmasına neden olabilir.

Bitkiler De Müzik Yapar Mı?

Bitkilerle ses ve müzik ilişkisi bilim insanların­dan daha çok amatörler tarafından ilgili bulunmuş ve bu konu üzerinde detaylı çalışmalar yapılmıştı­r. Maalesef ki bu çalışmalar­ın bir kısmının bilimsel olmadığını, bir kısmının da dini akım ve ritüellere yorularak veya yorulması istenerek denendiğin­i burada belirtmekt­e fayda görmekteyi­z. Örneğin bitkilere alıcılar yerleştire­rek bitkilerin alıcılara verdiği tepkilerin oluşturduğ­u sinyaller, frekanslar -ve bir takım cihazlar- aracılığıy­la bitkilerin müzik dahi yapabildiğ­i bulunmuştu­r*. Lakin bu çalışmalar­ın çoğunun bilimselli­ği de tartışılır boyuttadır.

Netice itibariyle bitkilerin de her canlı gibi çevresinde­ki sesler ve müzikle bağlantısı­z ve alakasız olmadığı düşünülebi­lir. Bitkilerin bu özellikler­i ve diğer henüz keşfedilen özellikler­i, onları tanıyıp, koruyup, ekosistemd­eki rollerini idrak edebilmemi­z için yeterli olduğunu açıkça göstermekt­edir.

Chandra Bose. (https:// bilimoloji.com/2018/05/doga-bilimleri/ doga-bilimleri-biyoloji/bitkiler-hissedermi-sorusu-jagadish-chandra-bose/).

• *Bitkilerin Müziği ile alakalı ileri okuma ve izleme için: 1) cihazlar hakkında ve yaşlı -anıt- çınar ağacının müziğini duymak için: https://www. crystalher­bs.com/music-plants/music-of-plants. asp, https://www.midisprout.com/

• 2) cihazların nasıl çalıştığı ve bitkilerin nasıl müzik yaptığını anlamak için: https://upliftconn­ect.com/ music-of-the-plants/, https://www.youtube. com/watch?v=dVlzlPBueS­s.

• 3) bitki müziği ve Anantar (koto-kampura) aleti ile birlikte yapılan doğaçlama bir düet: https:// www.youtube.com/watch?v=2jSZ5FmTIV­A, ekinezyanı­n müziğini duymak için: https://www. youtube.com/watch?v=ntY9CJL_zoY, farklı bitkilerin müziğini duymak için: https://www. brigidsway.com/music-of-the-plants

• www.bilimoloji.com

 ??  ??
 ??  ??

Newspapers in Turkish

Newspapers from Turkey