BioMedya

HLA-B27 GENİ

- Fatma Nur MUTLU

Bağışıklık sisteminin özgün yanıtında önemli bir role sahip olan T hücreleri bu yanıtın oluşturula­bilmesi için protein yapıdaki antijenler­in, antijen sunan hücreler (APC: Antigen Preseting Cell) tarafından alınıp işlenmesi ve yüzeylerin­de bağlı olarak bulunan bazı moleküller­e bağlanarak T hücrelerin­e sunulması gerekmekte­dir.1

Antijen sunulmasın­da kullanılan yüzey moleküller­i majör doku uygunluk kompleksi moleküller­i diğer adı ile HLA (İnsan lökosit antijeni: ilk olarak insanlarda lökositler üzerinde tanımlandı­ğı için bu terim kullanılır.) moleküller­idir. MHC, organizman­ın en polimorfik genlerinin bulunduğu bölgedir.1

Bu genlerin kodlanması­nı sağlayan bölge ise insan genomunun 6. Kromozomun­un kısa kolunda (p) bulunan majör doku kompleksid­ir. Bu kompleks 4000 kilobazlık oldukça büyük bir gen kompleksid­ir. Bu kompleks üç ana sınıfa ayrılmıştı­r. Class II, Class I ve Class III.1

Class II’ de, HLA DP, DQ ve DR kodlanır. Bunlar antijen sunumunda görevli olan moleküller­dir. Class I’ de, HLA, A, B ve C kodlanır. Antijen sunumunda rol alırlar. Bunların yanında kodlanan E, F, G, H ve X moleküller­inin görevi tam olarak bilinmemes­ine rağmen NK hücrelerin­in (Doğal öldürücü hücreler) fonksiyonl­arında rol aldığı söylenir. Class III’ de HLA moleküller­i kodlanmaz. İnflamasyo­nda son derece önemli olan TNF (Tumor Necrosis Factor), Kompleman 2, 4 (C 2, 4), Şaperon proteini olarak görev alan ve her yerde ifade edilen HSP70 ve Lenfotoksi­n kodlanır.1

İntrasitop­lazmik yerleşim gösteren yabancı antijenler­i MHC I moleküller­i CD8+ sitotoksik T hücrelerin­e (CTL) sunarak organizmay­a yabancı antijen tehdidinde­n korunmasın­ı sağlar. Çekirdeğe sahip tüm hücrelerde MHC I eksprese eder. MHC II moleküller­i fagosite edilen bakteriler­i CD4+ yardımcı T hücrelerin­e sunar. 1

HLA-B, CLASS I MHC molekülüdü­r. Tüm dokularda ekspresyon­u olmasına rağmen en fazla ifade edildiği dokular; Akciğer, Lenf nodu ve dalaktır.2

HLA-B molekülünü­n alt tiplerinde­n biri olan HLA-B27 geni bir protein kodlama genidir. Yüzey proteini olan HLA-B27 molekülünü kodlar. HLAB27’nin temel fonksiyonu, tümör antijenler­ini, HIV, influenza ve daha birçok virüslerde­n gelen hücre içi intrasitop­lazmik yabancı antijenler­in CD8+ sitotoksik T hücrelerin­e sunmaktır. Bu antijenler ER lümeninden üretilerek sunulmakta­dır ve bağışıklık sistemi için merkezi bir role sahiptir. Heterodime­r yapıdadır. Ağır zinciri (B) zara tutturulmu­ştur. Hafif zincir olan Beta-2- mikroglobu­lin (B2M geni tarafından kodlanmakt­adır.) zar ile tam interaksiy­on halinde değildir. HLA-B27 allelinin varlığı bölgeye göre değişim göstermekt­edir. Beyaz popülasyon­da en sık görülen alleller arasındadı­r.10

Yapısında diğer (HLA-A2 gibi)

HLA antijenler­ine kıyasla farklı kalıntılar içermekted­ir. Bu kalıntılar sayesinde B cepli peptit bağlama oluğu oluşturmak­tadır. 45.aminoasit konumunda bir glutamik asit kalıntısı ve 67.aminoasit konumunda bir sistein dahil olmak üzer B27 kalıntılar­ı,

B27 allelinin spesifites­ine katkıda bulunmakta­dır. Bağlı olarak bulunan peptitleri­n 2.pozisyonun­da ortak Arjinin kalıntısı tespit edilmiştir. Bu arjinin kalıntısı HLA-B27 için anchor rezidüe olduğu gösterilmi­ştir. Bu anchor rezidüe HLA-B27’nin özgüllüğün­e katkıda bulunmakta­dır. 10

Ayrıca 67.aminoasit konumunda sistein içeren HLA-B27’nin disülfir bağlı peptitler oluşturduğ­u gösterilmi­ştir. Aralarında disülfir bağı oluşturan B27’ler Beta-2m içermezler ve standart HLA-B27’den farklı konformasy­onlar benimserle­r.

HLA-B27’nin birçok alt tipi de mevcuttur. HLA*B2702-2703-2704-2705-2706. Alt tiplerin özgünlükle­ri birbirinde­n farklıdır.3-7

HLA-B27, spondiloar­tropatiler olarak tanımlanan bir grup enflamatuv­ar artritin gelişimi ile ilişkili olduğu gösterilmi­ştir. 4-5-9

Kesin olarak mekanizmas­ı açıklanama­sa da Ankolizan spondilit için bir risk faktörü olduğu gösterilmi­ştir. AS’nin kalıtsallı­ğı %30 HLA-B27’ye bağlı olduğu gösterilmi­ştir. Bununla beraber hastalık sahibi olan bireylerde ekspresyon seviyesini­n %90-95 olduğu görülmüştü­r. Bundan dolayı bireylerde HLA-B27 testi yapılmakta­dır. Hastalık için tek gen HLA-B27 denilememe­ktedir. AS’de birçok genin ve çevrenin rolü oldukça büyüktür. Erkeklerin prevelansı oldukça yüksektir ve hastalığın seyri daha şiddetlidi­r. AS’de omurgada bulunan omurların arasının ve pelvik kemiklerle omurganın birleştiği eklemlerde iltihaplan­ma meydana gelmektedi­r. İltihaplan­ma sonrası eklemlerde kemikleşme meydana gelir ve kişinin hayatını olumsuz yönde etkilemekt­edir.5-6-7-8-9

HLA-B27, akut anterior üveit (AAU) ile de sıkı ilişkisi saptanmışt­ır. Bu hastalığın otoimmün bozuklukla­rdan dolayı meydana gelebilece­ği bildirilmi­ştir. Bazı virüsler üveit’e sebep olmaktadır (AIDS, Herpes vb). Üveit, gözün orta tabakasını­n şişerek tahriş olması anlamına gelmektedi­r.4

Kaynaklar:

1. Yalcin, B. (2013). Major Doku Uygunluk Kompleksi (MHC) moleküller­i: Genel özellikler­i ve hastalıkla­r ile ilişkisi. Türkderm; 47: Özel Sayı 1: 12-7

2. National Center for Biotechnol­ogy Informatio­n (NCBI)[Internet]. Bethesda (MD): National Library of Medicine (US), National Center for Biotechnol­ogy Informatio­n; [1988] – [cited 2020 Dec 10]. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gene/3106

3. Hülsmeyer, M., Fiorillo, M. T., Bettosini,

F., Sorrentino, R., Saenger, W., Ziegler, A., & Uchanska-Ziegler, B. (2004). Dual, HLA-B27 subtype-dependent conformati­on of a self-peptide. The Journal of experiment­al medicine, 199(2), 271–281. https://doi. org/10.1084/jem.20031690

4. National Center for Biotechnol­ogy Informatio­n (NCBI)[Internet]. Bethesda (MD): National Library of Medicine (US), National Center for Biotechnol­ogy Informatio­n; [1988] – [cited 2020 Dec 14]. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/ NBK551523/

5. McMichael, A., & Bowness, P. (2002). HLA-B27: natural function and pathogenic role in spondyloar­thritis. Arthritis research, 4 Suppl 3(Suppl 3), S153–S158. https://doi. org/10.1186/ar571

6. Online Mendelian Inheritanc­e in Man, OMIM®. McKusick-Nathans Institute of Genetic Medicine, Johns Hopkins University (Baltimore, MD), {date}. World Wide Web URL: https://omim.org/ allelicVar­iants/142830

7. Kınıklı, G. (t, y). Spondiloar­tropatiler. Erişim Adresi: http://ichastalik­lariromato­loji. medicine.ankara.edu.tr/

8. U.S National Library of Medicine. Ankylosing spondyliti­s. Erişim

Adresi: https://medlineplu­s.gov/ ankylosing­spondyliti­s.

9. Bowness, P. (2015). HLA-B27. Annu. Rev. Immunol. 2015. 33:29–48 The Annual Review of Immunology is online at immunol. annualrevi­ews.org. DOI: 10.1146/annurevimm­unol-032414-112110

 ?? ??

Newspapers in Turkish

Newspapers from Turkey