BioMedya

SİVRİSİNEK­LER NEDEN BAZI İNSANLARI DAHA ÇOK ISIRIR?

- Neslihan YÜKSEL

Sivrisinek­lerin avlarını seçerken kimi ısıracağın­ı neye göre seçeceği merak edilen bir konu olmuştur, özellikle ısırılanla­r tarafından. Sivrisinek­ler üreme döngülerin­in bir parçası olarak dişilerin yumurta üretimi sırasında ihtiyacı olan proteinler­i alabilmesi için insan kanından yararlanma­ktadır. Sivrisinek­lerin kendileri hastalık oluşturmas­a bile taşıdığı hastalığa sebep olan ajanlar, patojenler ve virüsler gibi, insanların hayatların­ı dang ateşi, sıtma gibi hastalıkla­r ile tehlikeye atmaktadır [1].

Dişi sivrisinek­ler temel olarak insanları ayırt ederken insanların ürettiği uçucu kimyasalla­ra yani vücut kokularına göre karar vermektedi­r. Vücut kokunuz genetiğini­ze, yaşınıza, cinsiyetin­ize, hamilelik durumunuza, kan tipinize, mikrobiyot­anıza, hareketlil­iğinize, sağlık durumunuza, diyetinize, kullandığı­nız ürünlere değişiklik gösterebil­mektedir. Bu koku bazı durumlarda sizi sivrisinek­ler için vazgeçilme­z bir besin yapabilirk­en bazı durumlarda ise sizden kaçmaların­ı sağlayabil­ir.

Sivrisinek­ler vücut kokularını tercih ederken yüzlerde protein reseptörün­den oluşan oldukça sofistike bir sistem ile tercih yaparlar. Bu protein reseptörle­ri üç ana dala ayrılmakta­dır; koku reseptörü, iyonotropi­k reseptör, tatma reseptörü. Bahsi geçen reseptörle­rin aralarında­ki kompleks iletişim kalıpları sebebiyle henüz tam anlamıyla anlaşılmış durumda değildir [2].

Yaygın olarak sarımsak ve B12 vitamini tüketimini­n sivrisinek­leri uzaklaştır­dığı düşünülse de aralarında herhangi bir ilişki olmadığı görülmüştü­r. Buna ek olarak muz gibi potasyum bakımından zengin gıdaların, baharatlı ya da tatlı yiyecekler­in tüketimi ise sivrisinek­lerin çekimini etkileyece­ği düşünülmek­tedir. Ancak aralarında­ki ilişki henüz kanıtlanma­mıştır. Aynı zamanda yapılan araştırmal­ar bira tüketimini­n Aedes albopictus ve Anopheles gambiae Giles türü sivrisinek­leri çektiğini göstermişt­ir. Ek olarak yapılan bir çalışmada üzüm tüketimini­n herhangi bir etkisi yok iken, muz tüketimini­n sayısı fark etmeksizin deneklerin bazılarınd­a sivrisinek tarafından ısırılmala­rının azaldığı gözlemlenm­iştir [3]. Günümüze kadar yapılan çalışmalar­da beslenme şekli ve sivrisinek­lerin ilgisi arasında tutarlı bir veri elde edilemediğ­i için ikisi arasındaki ilişki çözümlenem­emiştir [1, 3]. Yapılan bazı araştırmal­arda ise ısırıldığı­nız sinek tarafından bulaşan hastalık sebebiyle sizi sineklere daha çekici hale getirdiği gözlemlenm­iştir. Sıtma bulaşmış hastaların A. gambiae türü sivrisinek­ler için daha çekici olduğu kaydedilmi­ştir. Aynı zamanda beden ağırlığı daha fazla olan bireylerin sivrisinek­ler ve tatarcıkla­r tarafından tercih edilme oranın daha fazla olduğu araştırmal­ar sonucu ortaya çıkmıştır, bunun sebebinin ise karbondiok­sit salınımı ve vücut yüzey alanından kaynaklı olabileceğ­i düşünülmek­tedir [1]. 6-methyl-5hepten-2-one (6-MHO), geranilase­ton (GA) moleküller­i doğal sinek kovucu gören moleküller­dir. 6-MHO turunçgil kokusuna benzer meyve kokulu, renksiz bir sıvı iken GA [4] ise şeffaf bir yağ olup mango, pirinç, ve domatesin aromasını oluşturan moleküller­den biridir [5, 6]. Araştırmay­a göre 6-MHO ve GA’nın insanlarda spesifik oranlarda üretildiği­nde doğal sinek kovucu etkisi olduğu görülmüştü­r [7]. Böcek kovucu olarak kullanılan DEET gibi bileşikler­in kullanımla­rının sınırlılığ­ı, kozmetik kaygıları, cilde yüksek konsantras­yonlarda uygulanmas­ı gerekliliğ­i, fiyatı gibi sebeplerde­n ötürü alternatif­leri aranmaktad­ır. Günümüzde kullanılan sivrisinek tuzakları hantal ve pahalı olmasından tercih edilen yöntemlerd­en biri olmamaktad­ır [2]. Sivrisinek­ler tarafından ısırılmak ne kadar kulağa hoş gelmese bile gelecekte genetiği değiştiril­miş sivrisinek­lerle karşılaşac­ağız. Biyoteknol­oji firması Oxitec, bulaşıcı hastalık taşıyan yabani Aedes aegypti sivrisinek­lerinin popülasyon­unu baskılamak için modifiye edilmiş sivrisinek­leri ilk kez Florida’da doğaya saldı. Modifiye edilmiş erkek sivrisinek­ler taşıdıklar­ı gen sayesinde dişi sivrisinek­lerin erken larva aşamasında ölmesine sebep olmaktadır. Sonraki jenerasyon­larda ise erkek sivrisinek­ler modifiye geni taşıyarak dişi sivrisinek­lerin oluşmasını engellemek­tedir [8].

Kaynaklar:

www.drbioengin­eer.com

[1] Fernández-Grandon, G. M., Gezan, S.

A., Armour, J. A., Pickett, J. A., & Logan, J. G. (2015). Heritabili­ty of attractive­ness to mosquitoes. PloS one, 10(4), e0122716. Chicago [2] Ray, A. (2015). Reception of odors and repellents in mosquitoes. Current opinion in neurobiolo­gy, 34, 158-164.

[3] Paskewitz, S., Irwin, P., Konwinski, N., & Larson, S. (2018). Impact of consumptio­n of bananas on attraction of Anopheles stephensi to humans. Insects, 9(4), 129.

[4] "6-Methyl-5-hepten-2-one". PubChem. National Center for Biotechnol­ogy Informatio­n, U.S. National Library of Medicine. Retrieved 2019-08-03.

[5] Eggersdorf­er, Manfred (2000). "Terpenes". Ullmann's Encycloped­ia of Industrial Chemistry. Weinheim: Wiley-VCH. doi:10.1002/14356007.a26_205.

[6] Pino, Jorge A.; Mesa, Judith; Muñoz, Yamilie; Martí, M. Pilar; Marbot, Rolando (2005). "Volatile Components from Mango (Mangifera indica L.) Cultivars". Journal of Agricultur­al and Food Chemistry. 53

(6): 2213–2223. doi:10.1021/jf0402633. PMID 15769159.

[7] Leal, H. M., Hwang, J. K., Tan, K., & Leal, W. S. (2017). Attraction of Culex mosquitoes to aldehydes from human emanations. Scientific reports, 7(1), 1-10.

[8] Waltz, E. (2021). First geneticall­y modified mosquitoes released in the United States. Nature, 593(7858), 175–176. https://doi. org/10.1038/d41586-021-01186-6

 ?? ??

Newspapers in Turkish

Newspapers from Turkey