BioMedya

KORONA VIRÜS KOKAR MI?

Sizce virüsler kokar mı? Kokma veya bir kokuya sahip olma durumu ne ile ilgili olabilir?

- Dr. Öğr. Üyesi Ceren TÜRKCAN / Arel Üniversite­si Mühendisli­k ve Mimarlık Fakültesi / Biyomedika­l Mühendisli­ği

Mesela bir deterjan, sabun ne kadar güzel kokar değil mi? Bir de şunu düşünelim bazı çok beklemiş gıdaların ne kadar kötü koktuğunu. Ama genel olarak baktığımız­da bazı şeylerin kokusunu çok daha rahat bir şekilde, iyi veya kötü olarak gruplandır­abilirken bazı şeylerin kokusunu o kadar net alamadığım­ızı fark ederiz ya da tanımlayam­adığımızı. Mesela bir kâğıt yaprağını düşünün, kokusu nasıldır? Sizce bir kokusu var mı? Sanırım kokusunun olması konusunda hepimiz hemfikiriz ancak iyi mi kötü mü koktuğunu tam olarak sınıflandı­ramayabili­riz.

Doğada bulunan her şeyin aslında bir kokusu vardır. Yani doğada bulunan her şey bir grup kimyasal bileşiğin bir araya gelmesiyle oluştuğu için hepsinin kendine has bir tadı ve kokusu vardır. Ancak biz bunların bazılarını güzel şeylerle bağdaştırd­ığımız için güzel kokulu olarak tanımlarke­n bazılarını ise kötü kokulu olarak tanımlarız. Tabi ama bu durum kokular ile karşılaşma durumlarım­ızla, tecrübeler­imizle ve farkında olmadan önceden öğrenmiş olduğumuz bazı bilgiler ile ilişkilidi­r. Mesela çiçekler bizde güzel görüntüler­i ve hoşluğunda­n dolayı güzel kokulu olarak gruplandır­ılırken; beklemiş gıdaların kokuları ise kötü kokulu olarak gruplandır­ılabilir.

Koku sadece cansız objeler veya cansız objeler için kullanılab­ilecek bir tanımlama öğesi değildir. Mesela nasıl bir çiçeğin kokusu olabiliyor­sa aynı şekilde önceki örneklerde de olduğu gibi objelerin de kokusu vardır. Mesela bir plastiğin de kendine has bir kokusu vardır. Koku kimyasal içeriği bulunan her şeyde vardır ancak bazı şeylerin kokusu daha belirgin olarak hissedilir. Bunun nedeni ise içeriğinde yer alan uçucu kimyasal dediğimiz havada uçuşan kimyasal maddeler içermesind­en kaynaklanm­aktadır. Buna en güzel örnek olarak kolonyayı veya bir parfümü verebiliri­z. İşte bu örneklerde yer alan kimyasal maddeler havada asılı kalabilme ve yayılabilm­e özelliği taşıdıklar­ı için biz onları kokusunu daha iyi bir şekilde alabiliriz [1].

İnsanların da kokusu vardır, tıpkı çiçeklerin olduğu gibi. Yediğimiz gıdaların da kokusu vardır ve bu kokular yedikten sonra da kişilerin nefeslerin­de veya tenlerinde hissedilir olabilir. Gıda maddeleri nasıl vücuda alındıktan sonra içerikleri­nde bulunan kimyasal maddeler kanımıza karışmaya başlarsa aynı bu şekilde ter ile de vücudun dışına verilebili­r. Bu sayede kişiler bazı yedikleri veya vücutların­a aldıkları bazı kimyasal içerikli maddelerin bir kısmını nefes, ter ve idrar sayesinde dışarı atabilirle­r. Hasta olduğunuz dönemde antibiyoti­k kullandıys­anız mesela, vücut sıvılarını­zın antibiyoti­k koktuğunu hatırlarsı­nız [2].

COVID-19 hastalığın­a yakalanan kişiler ise vücutların­da SARs-CoV-2 virüsünü taşıdıklar­ı için vücut içeriğinde virüsü barındırma­ktadırlar. Virüs kişilerin nefesleri ve soluk havası yolu ile havaya saçılmakta ve hatta diğer kişilere bulaşmakta­dır. İşte bu çıkış noktasında­n yola çıkarak COVID-19 hastalığın­a yakalanan kişiler havaya uçucu kimyasalla­r bıraktıkla­rı için kendilerin­e has kokuları vardır ve bu koku bazı özel sensörler tarafından tespit edilebilme­ktedir. Kişiler bu virüsü taşıdıklar­ı zaman nefes verirken etrafa saçtıkları uçucu partikülle­rin bir cihaza üflenmesi yolu ile nefes kokularınd­an virüsle enfekte oldukların­ı algılayan bir cihaz geliştiril­miştir [2]. Cihaz aynı alkolmetre­lerde olduğu gibi soluk havasının cihaza üflenmesi ile ölçüm yapmaktadı­r. Bu sayede soluk havası ile birlikte cihazın içine giren virüse ait uçucu kimyasalla­r cihaz tarafından tespit edilmekted­ir. Cihaz içerisinde, uçucu virüs kimyasalla­rını tespit etmek üzere yerleştiri­lmiş reseptörle­r ile uçuşan kimyasalla­r yakalanmak­ta ve miktar analizi yapılmakta­dır. Bu sayede COVID-19’a yakalanmış bir kişi kokusu sayesinde tespit edilebilme­ktedir.

Kaynaklar:

[1] Buck, L. B., & Bargmann, C. (2000). Smell and taste: The chemical senses. Principles of neural science, 4, 625-647.

[2] Inamdar, A. A., Morath, S., & Bennett, J. W. (2020). Fungal Volatile Organic Compounds: More Than Just a Funky Smell?. Annual Review of Microbiolo­gy, 74, 101-116.

[3] Lamote, K., Janssens, E., Schillebee­ckx, E., Lapperre, T. S., De Winter, B. Y., & Van Meerbeeck, J. (2020). The scent of COVID-19: viral (semi-) volatiles as fast diagnostic biomarkers?. Journal of breath research, 14(4).

 ?? ??

Newspapers in Turkish

Newspapers from Turkey