Ölmez ağacın meyvesi zeytin

Akdeniz efsanelerinde ‘ölmez ağacı’ ya da ‘hayat ağacı’ olarak geçen zeytin ağacı, antik çağlardan bu yana insanoğlunun hayatının içinde yer almış. Hem meyvesiyle hem yağıyla lezzet, sağlık, güzellik kaynağı olmuş. Olmaya da devam ediyor...

Breakfast - - Başlangıç / Zeytin -

— “Tarih öncesinden günümüze, gün görmüş gövdesi, dört mevsim güneşte parlayan yeşil gümüş yaprakları, esen rüzgârda mağrur salınması, tane yüklü dalları ve eşsiz yağıyla; yerleşiklik, huzur, bereket, uzun ömür ve barışın simgesi zeytin ağacı, ruhumuzu ve bedenimizi ısıtır, ufkumuzu yeşertir. Geçmişimizle geleceğimiz arasındaki sarsılmaz bağın simgesi olarak dimdik karşımızdadır zeytin ağacı. Anadolu yollarına düştüğümüzde Tekirdağ’dan İznik’e, Çanakkale’den Muğla’ya, Antalya’dan Hatay’a, Gaziantep’ten Urfa’ya, Zonguldak’tan Artvin’e selamlaşırız muhabbetle.” Artun Ünsal, ‘Ölmez Ağacın İzinde’ adlı kitabında böyle anlatıyor zeytini ve zeytin ağacını.

— Akdeniz’den dünyaya

Dikenli, küçük meyveli yabani zeytin ağacı (oleaster), milattan 10 bin yıl önce, Doğu Akdeniz havzasının doğal bitki örtüsünün bir parçasıydı. Bu ağacın Akdeniz’in batısında (Kuzey Afrika ve İspanya) da milattan yaklaşık 12 bin yıl önce var olduğu tahmin ediliyor. Ege’de Santorini Adası’nda ortaya çıkarılan fosilleşmiş zeytin taneleri ve yapraklarının ömrü ise milattan 37 bin yıl önceye kadar gidiyor. Yabani zeytinin aşıyla ehlileştirilmesinin ise ilk kez M.Ö. 4 binlerde Anadolu’da gerçekleştirildiği ve bunu da büyük olasılıkla Samilerin başardığı sanılıyor. Bu tarihten itibaren insanların yeni üretim teknikleri geliştirerek, bilgileri-

ni nesilden nesle aktararak, denizler ötesi başka toprakları da bu ağaçla tanıştırdıklarını biliyoruz.

Zeytin ağacı, M.Ö. 3 bin yıllarında Doğu Akdeniz’den, Ortadoğulu denizciler tarafından Kıbrıs ve Girit’e götürüldü. Ege’nin doğu kıyıları ve Ege adalarının zeytinle tanışmasının ise M.Ö. 2 binlerin başında gerçekleştiği tahmin ediliyor. Mısır’da M.Ö. 2 bin yılından itibaren Mısır metinlerde de zeytinden bahsediliyor. Aynı dönemlerde Hitit metinlerinde de zeytin ağacından bahsedildiği ve Anadolu’nun içlerine kadar olan geniş bölgede zeytincilik yapıldığı biliniyor.

İspanya’nın zeytin yetiştiriciliği ile tanışmasının Akdeniz ticaretini ellerinde bulunduran Fenikeliler sayesinde, M.Ö. 1050’de gerçekleştiği söyleniyor. Yüzyıllar sonra 16’ncı yüzyıldaki büyük keşiflerin ardından zeytin ağacı okyanusları aştı, İspanyol misyonerler aracılığı ile Kuzey ve Güney Amerika’da yetiştirilmeye başlandı. 15’inci yüzyılda Batı Hint Adaları, Amerika kıtası, Meksika ve Peru’da; 19’uncu yüzyılın ikinci yarısında ise Şili ve Arjantin’de de zeytin fideleri boy verdi. Ardından İtalyan, İspanyol ve Yunan kökenli göçmenler sayesinde Avustralya, Güney Afrika hatta Japonya ve Çin’de bile zeytinlikler kuruldu. Ama zeytin ağacı özünde hep Akdenizli kaldı.

— Zeytin ve mitoloji

Site devleti kurulduktan sonra Atina’yı hangi tanrının koruyacağı tartışılır. Zeus, Tanrılar Meclisi’ni toplar. Alınan karara göre yeni kente en değerli armağanı veren tanrı veya tanrıça yarışmayı kazanıp Atina’nın koruyucusu olacaktır. Deniz Tanrısı Poseidon savaşlarda çok işe yarayacak bir at yaratır ve meclisin dikkatine sunar. Neredeyse rüzgâr kadar hızlı koşan at, güçlü görünümüyle gerçekten göz kamaştırıcıdır. Akıl, bilim ve sanat tanrıçası Athena’nın hediyesi ise bir zeytin dalıdır. Bu ağaç büyüyüp yüz yıllarca yaşayacaktır. Ağacın meyvesinden lezzetli yemekler yapmak için sağlıklı bir sıvı elde edilecektir. Bu sıvı yaraları iyileştirecek, geceleri aydınlık saçacak, sıcak havalarda gölgesiyle insanları kucaklayacak, odunuyla onları ısıtacaktır. Yarışın galibi Athena olur. Ağaç Akropolis’e dikilir. Barışın sembolü zeytin ağacı, yerleşik kültürün ve bereketin de temsilcisi olmuştur artık.

Zeytin ağacına kutsal kitaplarda da sık rastlanır. Müslümanlar, Hıristiyanlar ve Museviler için zeytin bereket, barış, akıl, uzun ömür anlamına gelir. Cennette-

Antik Yunan’da zeytin ağacına büyük önem veriliyordu. Zeytin ağacıyla ilgili efsaneye konu olan Athena ve Poseidon (sağda).

Newspapers in Turkish

Newspapers from Turkey

© PressReader. All rights reserved.