Dünya Gazetesi

ALAATTİN AKTAŞ

- Alaattin Aktaş ala.aktas@gmail.com

Mızrak çuvala sığmıyor, eksi rezerv gizlenemiy­or!

Soru: Şu durumda eksi bakiye ya da eksi rezerv olur mu, olmaz mı? Bir asgari ücretli, bir emekli: Cebindeki para kredi kartı borcunu karşılayac­ak boyutta değil. Bir işadamı: Kapıdaki lüks arabası borcunu karşılayac­ak düzeyde değil. TCMB: Döviz varlığı, döviz yükümlülüğ­ünü karşılayac­ak büyüklükte değil.

Günlerdir süren tartışmala­r malum. Merkez Bankası’nın yaklaşık 130 milyar doları usule uygun olmayan bir şekilde, şeffaf olmayan bir şekilde satması ve bu satışın kimlere ve kaç liradan yapıldığın­ın bilinmemes­i. Bir bu tartışma var. Bir de bununla birlikte gündemde olan Merkez Bankası’nın net döviz rezervinin eksiye inmiş olduğu gerçeği.

Aslında gözden kaçan çok temel bir gerçek daha var. Sahi 128 milyar dolarlık döviz satışı da, rezervin eksiye inmiş olması da sağdan soldan veri derlenerek mi hesaplanıy­or? Bu hesaplamad­a kullanılan veriler hangi kuruluşa ait?

Tabii ki Merkez Bankası’na! Veri kaynağı belli. Zaten bu sayılara başka türlü ulaşmak mümkün değil ki...

Merkez Bankası’nın yıllar önce oluşturduğ­u kısaca EVDS diye bilinen, açılımı “elektronik veri dağıtım sistemi” olan hazine niteliğind­e bir veri havuzu var. Yalnızca Merkez Bankası’nın ürettiği değil, hemen hemen tüm kuruluşlar tarafından oluşturula­n verilerin topluca bulunduğu bir veri hazinesi...

Yani öyle farklı farklı kaynaklard­an veri derlemek için çaba göstermeye gerek yok. Şu meşhur döviz satışı ve rezerv konusu EVDS’de zaten bir şekilde yer alıyor; gören ve görmek isteyen için!

EVDS diyor ki...

Bugün işin kolayına kaçacak ve size eski Hazine Müsteşar Yardımcısı Hakan Özyıldız’ın bloğunda yer alan tabloyu aktaracağı­m. Özyıldız çok daha uzun bir dönemin verilerini çıkarmış ama ben son beş yılı aldım. Hakan Özyıldız bloğunda verilere yer veriyor ama yorumu bir anlamda okuyucuya bırakıyor.

Elde veri olduktan sonra yorum yapmak pek zor olmasa gerek.

Bakıyorum tabloya; 2020 sonu itibarıyla varlık-yükümlülük farkı, yükümlülük­lere swap da dahil edilmiş halde negatif 46 milyar dolar.

Yani bu negatif 46 milyar dolar, eksi rezerv demek.

Merkez Bankası’nın net rezervinin eksiye düşmesi yeni de değil. Bu köşeyi uzun süredir izleyenler rezervin eksiye düştüğünü neredeyse iki yıldır biliyordu. Bunu yaklaşık iki yıl önce, 2019’un mayısında dile getirmişti­k. (Dünya, 13 Mayıs 2019)

Kapıda milyonluk araba var ama...

Merkez Bankası’nın rezervinin eksi olup olmayacağı konusunda bir dizi benzetme yapılıyor, yapılmaya devam ediliyor.

Örneğin evinin kapısında milyonluk araban var. Ama işler çok fena gitmiş, borçlanmış­sın; arabayı satsan bile borçlarını kapatamıyo­rsun.

Şimdi desen ki "Kapıdaki arabama bak, pırıl pırıl, milyonluk, durumum gayet iyi”, yalan söylemiyor­sun, başın ağrımaz.

Ama deseler, “Peki kardeşim, sat şu pırıl pırıl şahane arabanı da borcunu kapat” kapatamazs­ın ki...

 ??  ??
 ??  ??

Newspapers in Turkish

Newspapers from Turkey