Keçiboynuzu

Dunya Gida - - Aralık 2018 - Dr. Cem Toker T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Zeytincilik Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü [email protected]

Dünya tarım tarihinin en eski meyvelerinden biri olan keçiboynuzu (Ceratonia siliqua L.) baklagiller familyasının üyesidir. Keçiboynuzu, derin kök yapısına sahip olup, kumlu, nötr ve düșük asitli topraklarda ve Akdeniz ikliminin hakim olduğu tüm ekolojik ortamlarda yetișebilmektedir. Ülkemizde temmuz ayından itibaren olgunlașan meyveler eylül ortasından kasım sonuna kadar hasat edilebilmektedir (TAȘLIGİL, 2011). 2016 yılı verilerine göre, Dünya’da toplam 158.609 ton keçiboynuzu üretilmiș, üretim sırası ile Portekiz (40.385 ton), İtalya (28.925 ton), İs- panya (26.185 ton), Fas (22.032 ton), Türkiye (13.405 ton) ve Yunanistan (12.150 ton)’da gerçekleșmiștir ( FAO, 2018). Keçiboynuzu üretiminde Dünya’da beșinci sırada olan ülkemizde üretim yoğun olarak, Mersin (6.534 ton), Antalya ( 4.998 ton), Adana ( 1.124 ton) ve Muğla (536 ton) illerinde yapılmıștır (ANONYMOUS, 2018a). Keçiboynuzu, genellikle kuru olarak tüketilmekte, bunun yanı sıra gıda endüstrisinde un, gam, pekmez, șurup, pasta, dondurma ve șekerleme üretiminde kullanılmaktadır.

Keçiboynuzu, A, B1, B2, B3, B6, B9, C ve E vitaminlerini, çinko, demir, fosfor, kalsiyum, magnezyum, selenyum, sodyum ve potasyum minerallerini içermektedir (ANONYMOUS, 2018b; USDA, 2018)

Șeker içeriği yüksek olan keçiboynuzu, majör olarak sukroz devamında fruktoz, glikoz, maltoz, rafinoz, staçoz, verbakoz ve ksiloz șekerlerini ve malik organik asidini içermektedir (RUIZ-ACEITUNO ve ark., 2013). Keçiboynuzu yapısında D-pinitol bașta olmak üzere miyo-inositol, D-(+)-chiro-inositol, ononitol, sekuoitol ve bornesitol’den olușan siklitol bileșikler bulunmaktadır. Meyve 1.0-8.5 g/100 g aralığında D-pinitol içermektedir (GOULAS ve ark., 2016). Meyvenin karotenoid içeriğini -karoten, -karoten, likopen ve lutein olușturmaktadır (KHATIB ve VAYA, 2010). Keçiboynuzu, çeșit ve coğrafik orijine bağlı olarak 45-5376 mg/100 g (gallik asit eșdeğeri cinsinden) aralığında toplam fenol konsantrasyonuna sahiptir. Meyvenin fenol profili, hidroksibenzoik (ellagik, gallik, gentisik, p-hidroksibenzoik, protokateșik, șiringik ve vanilik asit) ve hidroksisinnamik (ferulik, kafeik, klorojenik, p-kumarik, sinnamik ve sinapik) fenolik asitlerinden olușmaktadır (STAVROU ve ark., 2018). Keçiboynuzu, majör olarak aspartik asit, alanin, glutamik asit, lösin, valin, serin ve prolin devamında arginin, fenilalanin, glisin, histidin, izolösin, lisin, metiyonin, sistein, treonin, tirozin ve triptofan aminoasitlerini içermektedir (AYAZ ve ark., 2007). Meyvede sağlık açısından oldukça önemli olan flavonol (kamferol, kuersetin, mirisetin, izoramnetin), flavon (apigenin, luteolin, krizoeriol, trisetin, dihidroksiflavon), izoflavon (genistein), flavanon (eriodiktyol, naringenin) ve flavan-3-ol ((+)-kateșin, (-)-epikateșin, (-)-epikateșin-3-gallat, (-)-epigallokateșin, (-)-epigallokateșin-3-gallat, (-)-gallokateșin-3-gallat) bileșenleri bulunmaktadır (STAVROU ve ark., 2018). Keçiboynuzunda hem hidrolize (gallotanin, ellagitanin) hem de kondanse taninler bulunmaktadır. Taninler, meyveye buruk lezzet ve astrenjan özellik vermektedir (LOULLIS ve PINAKOULAKI, 2018).

Keçiboynuzu, antioksidan, antikanserojen, antiinflamatuvar, antidiyabetik, antihiperlipidemik, antimikrobiyal, antidiyeral özelliklerinin yanı sıra kardiyovasküler hastalıklara karșı koruyucu ve tedavi edici etki göstermektedir (GOULAS ve ark., 2016; LOULLIS ve PINAKOULAKI, 2018; RTIBI ve ark., 2015; STAVROU ve ark., 2018; ZUNFT ve ark., 2003).

Keçiboynuzu zengin fitokimyasal profiline bağlı olarak güçlü antioksidan özelliğe sahiptir. Nötrofil miyeloperoksidaz (MPO) enzimi, organizmada reaktif oksijen türlerinin olușumuna neden olmaktadır. Bu enzim hidrojen peroksit (H2O2) varlığında klorür, iyodür ve bromür oksidasyonunu katalizleyerek hipoklorik asit (HOCl), hipoiyodik asit (HOI) ve hipobromik asit (HOBr) gibi güçlü oksidan bileșikleri olușturmaktadır. Keçiboynuzu yapısındaki flavonol, flavon, flavanon, flavan-3-ol ve fenolik asitler, miyeloperoksidaz enzim aktivitesini inhibe ederek ve organizmada endojen antioksidanlardan süperoksit dismutaz (SOD), katalaz (CAT) ve glutatyon peroksidaz (GSH-Px) enzim aktivitelerini artırarak antioksidan etki göstermektedir (RTIBI ve

ark., 2015a; RTIBI ve ark., 2015b).

Keçiboynuzu șeker içeriği yönünden zengin olmakla birlikte aynı zamanda yapısındaki yüksek lif içeriğine bağlı olarak hem glisemik indeksi (GI= 15) hem de glisemik yükü (GY= 4.3) düșük gıdalar arasında yer almaktadır. Diyet lifi, polifenol ve tanin içeriği yönünden zengin düșük glisemik indeksli besinlerin diyabet bașta olmak üzere obezite, kalp damar ve kanser hastalıkları üzerinde pozitif yönde etkili bir faktör olduğu saptanmıștır (FOSTER-POWELL ve ark., 2002). Keçiboynuzu yapısındaki siklitol bileșikler (özellikle D-pinitol ve miyo-inositol) vücutta insülin benzeri etki ile insüline duyarlılığı artırarak plazmada kan șekeri seviyesini düșürmektedir (GOULAS ve ark., 2016).

Gıdalardaki lifler organizmada glikoz ve lipit metabolizması, mineral absorbsiyonu ve kalın bağırsak fonksiyonları

üzerinde önemli fizyolojik etkilere sahiptir. Keçiboynuzu yapısındaki liflerin çoğunluğunu suda çözünmeyen lifler (selülüz, hemiseluloz ve lignin) olușturmaktadır. Suda çözünmeyen diyet lifleri, bağırsaklardaki atık hacmini artırarak gastrointestinal sistemde boșaltımı kolaylaștırmakta ve boșaltım süresini kısaltmaktadır (GOULAS ve ark., 2016; LOULLIS ve PINAKOULAKI, 2018).

Keçiboynuzu yapısındaki diyet lifleri ve fenolik bileșenler plazmada toplam kolesterol ve LDL kolesterol seviyesini düșürerek antihiperlipidemik etki göstermektedir (GOULAS ve ark., 2016). Hiperkolesterolemi, plazmada yüksek kolesterol olușumuna neden olan genetik bir hastalıktır. Yapılan klinik çalıșmada, 34-70 yaș aralığında hiperkolesterolemi hastası bay ve bayan bireylere 6 hafta boyunca günlük diyette 15 g/ gün keçiboynuzu verilmiș, sonuçta LDL kolesterolün % 10.5 ve LDL/HDL oranının % 7.9 azaldığı saptanmıștır (ZUNFT ve ark., 2003). Keçiboynuzu, fosfor, kalsiyum, magnezyum ve potasyum mineralleri bakımından zengin bir gıdadır. Meyve, potasyum içeriği ile vücutta sıvı elektrolit dengesini sağlamakta aynı zamanda kan basıncını belirgin biçimde düșürerek sistolik ve diastolik basıncın düzenlenmesine yardımcı olmakta ve felç riskini önlemektedir (WHO, 2012). Kalsiyum minerali, kemik sağlığı, kas fonksiyonları, hormon salınımı, glikojen metabolizması ve hücre bölünmesi gibi metabolik olaylar açısından oldukça önemlidir. Kalsiyum mineralinin yetișkinler için günlük alınması gereken miktarı (1000 mg/gün) dikkate alındığında, 100 g keçiboyunuzu tüketimi ile günlük kalsiyum ihtiyacının yaklașık 1/3’ü karșılanmaktadır (WHO/FAO, 2004).

Keçiboynuzunda bulunan flavonol, flavan-3-ol ve fenolik bileșenler inflamasyon olușumunda rol oynayan IL-1 ve TNF- proinflamatuvar sitokinlerini inhibe ederek vücutta inflamasyona karșı koruyucu ve tedavi edici etki göstermektedir (THEOPHILOU ve ark., 2017). Meyve yapısındaki taninler, besinlerdeki proteinleri çöktürerek sindirim sistemi mukozası üzerinde ek tabaka olușturma yolu ile mukozanın tahrișini engelleyerek vücutta ülser gelișimini önleyebilmektedir. Ancak, taninlerin büzüștürme ve mukoza salgısını azalma etkileri olduğundan günlük diyette keçiboynuzu tüketim miktarı așırı olmamalıdır (RTIBI ve ark., 2015b).

Keçiboynuzu, fenolik asit (gallik asit), flavonol (kuersetin, mirisetin) ve flavan-3-ol ((+)-kateșin) fitokimyasallarına bağlı olarak hepatosellüler, servikal, göğüs (MDA-MB-231), prostat (DU-145) ve kolon (HCT-116, HT-29, LT-97) kanseri hücrelerinde, hücre proliferasyonunu baskılayarak, DNA sentezini engelleme yolu ile apoptozise neden olarak antikanserojen etki göstermektedir (CUSTODIO ve ark., 2011; GOULAS ve ark., 2016; LOULLIS ve PINAKOULAKI, 2018).

Keçiboynuzu, mineral (kalsiyum, potasyum), flavonol, flavon, izoflavon, flavanon, flavan-3-ol, fenolik bileșen, siklitol (D-pinitol) ve tanin fitokimyasallarına bağlı olarak antioksidan, antidiyabetik, antiinflamatuvar ve antihiperlipidemik özelliklerinin yanı sıra göğüs, kolon ve prostat kanserlerine karșı koruyucu ve tedavi edici etkisinden dolayı fonksiyonel bir gıda maddesi olarak tüketilmesi gereken bir meyvedir.

Kaynaklar

ANONYMOUS, 2018a. Türkiye Cumhuriyeti Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı

Ulusal Gıda Kompozisyon Veri Tabanı. http://www. turkomp.gov.tr/food-376

ANONYMOUS, 2018b. Türkiye Cumhuriyeti Bașbakanlık Türkiye İstatistik Kurumu. https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=92&locale=tr

AYAZ, F.A., TORUN, H., AYAZ, S., CORREIA, P.J., ALAIZ, M., SANZ, C., GRUZ, J. and STRNAD, M., 2007. Determination of chemical composition of anatolian carob pod (Ceratonia siliqua L.): sugars, amino and organic acids, minerals and phenolic compounds. Journal of Food Quality. 30(6): 1040-1055.

CUSTODIO, L., FERNANDES, E., ESCAPA, A.L., FAJARDO, A., ALIGUE, R., ALBERICIO, F., NENG, N.R., NOGUEIRA, J.M.F. and ROMANO, A., 2011. Antioxidant and cytotoxic activities of carob tree fruit pulps are strongly influenced by gender and cultivar. J. Agric. Food Chem., 59(13): 7005-7012.

FAO, 2018. Statistics Division of Food and Agriculture Organization of the United Nations). Available from: http://www. fao.org/faostat/en/#data/QC

FOSTER-POWELL, K., HOLT, S.H.A. and BRAND-MILLER, J.C., 2002. International table of glycemic index and glycemic load values. Am. J. Clin. Nutr., 76: 5-56.

GOULAS, V., STYLOS, E., CHATZIATHANASIADOU, M.V., MAVROMOUSTAKOS, T. and TZAKOS, A.G., 2016. Functional Components of Carob Fruit: Linking the Chemical and Biological Space. Int. J. Mol. Sci., 17(1875) : 1-20.

KHATIB, S. and VAYA, J., 2010. Fig, Carob, Pistachio and Health. Chapter 17, BIOACTIVE FOODS IN PROMOTING HEALTH FRUITS AND VEGETABLES. Ed: R.R. WATSON and V.R. PREEDY. 1 st edition. Elsevier/Academic Press. pp: 245-263.

LOULLIS, A. and PINAKOULAKI, E., 2018. Carob as cocoa substitute: a review on composition, health benefits and food applications. European Food Research and Technology. 244: 959-977.

RTIBI, K., JABRI, M.A., SELMI, S., SOULI, A., SEBAI, H., EL-BENNA, J., AMRI, M. and MARZOUKI, L., 2015a. Carob pods (Ceratonia siliqua L.) inhibit human neutrophils myeloperoxidase and in vitro ROS-scavenging activity, The Royal Society of Chemistry Advances. 5: 84207-84215.

RTIBI, K., JABRI, M.A., SELMI, S., SOULI, A., SEBAI, H., EL-BENNA, J., AMRI, M. and MARZOUKI, L., 2015b. Gastroprotective effect of carob (Ceratonia siliqua L.) against ethanol-induced oxidative stress in rat, BMC Complement. Altern. Med.,

15(292) :

1-8.

RUIZ-ACEITUNO,

L., RODRIGUEZ-SAN

CHEZ, S., RUIZ-MATUTE,

A.I., RAMOS, L., SORIA, A.C. and

SANZ, M.L., 2013. Optimisation of a biotechnological procedure for selective fractionation of bioactive inositols in edible legume extracts. J. Sci., Food Agric., 93(11): 27972803.

STAVROU, I.J., CHRISTOU, A. and KAPNISSI-CHRISTODOULOU, C.P., 2018. Polyphenols in carobs: A review on their composition, antioxidant capacity and cytotoxic effects, and health impact. Food Chemistry. 269: 355-374.

TAȘLIGİL, N., 2011. Keçiboynuzu ( Ceratonia Siliqua L.)’nun Coğrafi Yayılıșı ve Ekonomik Özellikleri. ODÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araștırmaları Dergisi. 2(3): 252-266.

THEOPHILOU, I.C., NEOPHYTOU, C.M., KAKAS, A. and CONSTANTINOU, A.I., 2017. Carob and its Components in the Management of Gastrointestinal Disorders. Journal of Hepatology & Gastroenterology. 1(1) : 1-5.

USDA, 2018a. United States Department of Agriculture Agricultural Research Service. https://ndb.nal.usda.gov/ ndb/foods/show/16055?fgcd=&manu=&format=&count=&max=25&offset=&sort=default&order=asc&qlookup=Carob+flour&ds=SR&qt=&qp=&qa=&qn=&q=&ing=

WHO/FAO, 2004. Joint FAO/WHO Expert Consultation. Vitamin and mineral requirements in human nutrition. http://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/42716/9241546123.pdf?sequence=1

WHO, 2012. World Health Organization. Guideline: Potassium intake for adults and children. Geneva, http://www. who.int/nutrition/publications/guidelines/potassium_intake_ printversion.pdf

ZUNFT, F.J.H., LUDER, W., HARDE, B., GRAUBAUM, J.H., KOEBNICK, C. and GRUNWALD, J., 2003. Carob pulp preparation rich in insoluble fibre lowers total and LDL cholesterol in hypercholesterolemic patients. European Journal of Nutrition. 42(5): 235-242.

Newspapers in Turkish

Newspapers from Turkey

© PressReader. All rights reserved.