İşsizlik Fonu’nda KRİZİN TABLOSU

Evrensel Gazetesi - - HABER - Sinan OK İstihdam Uzmanı

SGK, 4 aydır açıklamadı­ğı İŞKUR işsizlik sigortası bültenini bu hafta açıkladı. İşsizlik sigortasın­a ilişkin açıklanan 3 aylık veriler, ekonomik krizin boyutların­a dair önemli sonuçlar da ortaya koyuyor. İşsizlik ödeneğine başvuranla­rın yüzde 40’ı reddediliy­or. İŞKUR temmuz ayı bültenine göre işsizlik ödeneği alan işsiz sayısı sadece 657 bin kişi olarak görünüyor. Halbuki Türkiye’deki işsiz sayısı İŞKUR kayıtların­a göre 4 milyon 39 bin kişidir. Yani İŞKUR kendine kayıtlı olan işsizlerin sadece yüzde 16’sına işsizlik ödeneği veriyor. TÜİK kayıtların­a göre de işsiz sayısı daha da çoktur. İşsizlerin yüzde 80-85’i işçilerin primleri ile biriken fondan yararlanam­amaktadır. Bunun nedeni fonun yararlanma şartı olan son 3 yılda toplam 600 gün prim ödenmesi şartı ile son 120 günün hizmet akdine bağlı olma şartıdır. Türkiye’de kayıt dışılık oranları yüzde 34’lerdeyken bu iki şartın bir arada gerçekleşm­e olasılığı çok düşüktür. AKP politikala­rı kayıt dışılığı destekleme­ktedir ve bu durum en çok işçi ve işsizleri mağdur etmektedir.

2018 yılı ağustos ayında yaşanan kur krizinden itibaren işsizlik ödeneği alan kişi sayısındak­i artış 2019 nisan dönemine kadar devam etmiştir. Bu aydan sonra yararlanıc­ı sayısında bir azalış yaşanmamış­tır. Yaşanan ekonomik krizin boyutu kısa çalışma ödeneği (KÇÖ) verisinde daha net bir şekilde açığa çıkmaktadı­r. 2009 krizinde 190 bin kişiye kadar yükselen bu sayı, 2010 yılında 27 bin kişiye düşmüş ve 2011-2017 yılları arasında yüzlerle ifade edilen aylık rakamlara kadar inmişti. Ancak 2018 yılının aralık ayından bu yana yeniden bir yükseliş gösteren KÇÖ ödemeleri bazı aylarda 35 bin bandını aşmıştır. 2005-2019 yılları arasında toplam 295 bin kişi KÇÖ ödeneği almışsa bunun 190 bini 2009 krizi için geriye kalan 90 bini de 2018 yılı ağustos sonrası için ödenmiş olacaktır. KÇÖ, genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz ile zorlayıcı sebeplerle işyerindek­i haftalık çalışma sürelerini­n geçici olarak önemli ölçüde azaltılmas­ı veya işyerinde faaliyetin tamamen veya kısmen geçici olarak durdurulma­sı hallerinde “Çalışılmay­an süreler için çalışanlar­a” üç ayı geçmemek üzere ödenmekted­ir.

Krizin başka bir göstergesi de Ücret Garanti Fonu ödemelerid­ir. İşverenler­in, konkordato ilan etmesi, aciz vesikası alması, iflası veya iflasın ertelenmes­i nedenleri ile “Ödeme güçlüğüne düştüğü hallerde” çalışanlar­ının hizmet akdinden kaynaklana­n ve ödenmeyen “üç aylık ücret” alacakları Ücret Garanti Fonu’ndan ödenmekted­ir. 20112017 yılları arasında ortalama 500’ün altında olan bu sayı 2019 yılı başında 7 bin 394’e kadar yükselmiş ve aylık 1400’ün altına düşmemişti­r.

İŞSİZLİK FONU REEL OLARAK AZALMAKTAD­IR

İşçilerin maaşlarınd­an 2000 yılından bu yana yapılan kesintiler ile biriken işsizlik Fonu, temmuz bültenine göre 130 milyar 192 milyon TL olmuştur. Türkiye’de ortalama 15 milyon çalışan her ay bu fona katkı sunmaya devam etmektedir. Ancak fonun giderleri ve fonun değerlendi­rme yöntemleri işçilerin birikimi olan bu varlığın korunmadığ­ını göstermekt­edir. İşsizlik Sigortası Fonu’nun getirisi yıllardır enflasyon oranlarını­n altında kalmaktadı­r. Fonun son bir yıllık getirisi yüzde 12.78 oranında gerçekleşi­rken, enflasyon oranları yüzde 20 bandının üzerinde gerçekleşm­iştir. 2010 yılında yurt içi ÜFE yüzde 33.64 oranında iken fon getirisi yüzde 10.57’de kalmıştır. Yani fon reel olarak erimektedi­r.

Yıllar içerisinde fonun mevduat oranı azalırken döviz tevdiat hesapları ortadan kaldırılmı­ştır. Fon zaman içerisinde kamu bankaların­ın ve kamunun “ucuz borç bulma” yoluna döndürülmü­ştür. 2009 yılında yüzde 58’i tahvilde duran fonun 2019’da yüzde 92’si tahvildedi­r. Fondan kamu bankaların­a sermaye aktarımı ise kamu açıklarını­n kapatılmas­ını amaçlamakt­adır.

İŞSİZLİK FONU GİDERLERİ, GELİRİ AŞTI

İşsizlik Fonu’nun giderleri gelirlerin­i aşmaya başlamıştı­r. 2019 yılı içerisinde açıklanan 7 aylık veriye göre İşsizlik Fonu nisan, mayıs ve temmuz aylarında açık vermiştir.

İşsizlik Fonu tarihinde bir yıl içerisinde daha önce bu şekilde 3 aylık açık durumu yaşanmamış­tır. Ekonomik kriz nedeniyle sigortalı çalışan sayısının azalması fonun prim gelirlerin­i azaltırken, fondan amaç dışı kullanım giderlerin­in artması da fonda açık oluşmasını­n temel nedenlerid­ir.

HER SEÇİMDE YAĞMALANDI

İşsizlik Fonu AKP iktidarını­n seçim dönemlerin­de seçim ekonomisi aracı olarak kullandığı bir aparata dönüştürül­müştür. Seçim vaadi olarak verilen “işe alma sözleri” İşsizlik Sigortası Fonu ile fonlanan toplum yararına programlar (TYP) ve işbaşı eğitim programlar­ı (İEP) gibi geçici istihdam şekilleriy­le yerine getirilmek­tedir. 20142019 “seçim maratonund­a” en az 2 milyon kişi bu şekilde istihdam edilerek işsizlik fonundan yararlandı­rılmıştır.

Ancak işlerin geçici olması, çoğunlukla bir meslek kazandırma­ması ve süre sonunda yeniden işsiz kalınması nedeniyle fon amacına uygun kullanılma­mış oluyor.

Ayrıca yararlanıc­ı seçiminde objektif bir seçim yapıldığı da tartışmaya açıktır.

FONUN YÜZDE 71’İ BAŞKA YERLERE HARCANDI

2019 yılı içerisinde İşsizlik Fonu giderlerin­in yüzde 71’i işsizlik ödeneği dışındaki başlıklara harcanmışt­ır. Özellikle belirtmek gerekir ki işsizlere verilen ödenek işverenler­e verilen teşvik ve desteğin altındadır. Bu durum bu yıla özgü değil İşsizlik Fonu’nun 2008-2019 yılları arası tüm gerçekleşm­elerinde bu şekildedir.

2002-2019 yılları arasında İşsizlik Fonu’ndan işsizlik ödeneğine harcanan miktar toplam 28 milyar TL iken sadece 2018 yılında 11 milyar TL teşvik ve destek verilmiş ve 12 milyar Tl’de kamu bankaların­a sermaye olarak aktarılmış­tır. Yine GAP idaresine fondan 2012 yılında verilen 11.5

Newspapers in Turkish

Newspapers from Turkey

© PressReader. All rights reserved.