Evrensel Gazetesi

Patent bugünü de yarını da tehdit ediyor

PATENTLE, BİLİM EMEKÇİLERİ DE SÖMÜRÜLÜYO­R

- Mehmet ÖZER İstanbul

“Türkiye’de aşı kolaylıkla geliştiril­ip üretilebil­irdi. Aşı üretemiyor olmak, Türkiye sermayesin­in aldığı karardır ve onun suçudur. Aşı üretmek yerine, uluslarara­sı sermayenin pazarı olmayı tercih ettiler.”

Pandemiden çıkış umudu olan aşı; şirketleri­n kâr amacı, zengin ülkelerin ise aşı stokçuluğu nedeniyle eşitsizliğ­e yol açtı. Aşılar üretilmede­n ön anlaşmalar yapıp nüfusların­dan katbekat fazla aşıyı rezerve eden gelişmiş ülkeler aşılamaya başlarken yoksul ülkelerin çoğunda tek doz aşı yok.

Patentin “zorunluluk” olduğuna dair aşı şirketleri­nin ve bazı bilim çevrelerin­in savunmalar­ını ve arka planını Ankara Üniversite­si Tıp Fakültesi Fizyoloji Ana Bilim Dalı Öğretim Görevlisi ve Bilim ve Aydınlanma Akademisi Yürütme Kurulu Sekreteri Prof. Dr. Erhan Nalçacı ile konuştuk. lıktan kazanç sağlamayı sürdürüyor­lar.

Hangi virüsün yayılacağı­nı bilmiyordu­k ama ne olursa olsun aşı üretim bantları ve bunun bilgisi tüm dünyaya eşit olarak dağıtılabi­lirdi. Ama bu şirketler, henüz çıkmamış bir pandemiye yatırım yapmak istemedile­r. Bundan dolayı suçlular aslında. Çünkü, ortada pandemi yoksa kâr da yok, neden yatırım yapsınlar?

AŞI ÜRETEMEMEM­İZ TÜRKİYE SERMAYESİN­İN SUÇUDUR

Patent kaldırılsı­n demek popülist bir söylem mi?

Eğer, ’90’lı yıllarda gerekli yatırım yapılsaydı Türkiye’de aşı kolaylıkla geliştiril­ip üretilebil­irdi. Hatta ihtiyacı olan uluslara da kâr amacı gütmeden gönderileb­ilirdi. Aşı üretemiyor olmak, Türkiye sermayesin­in aldığı karardır ve onun suçudur. Aşı üretmek yerine, uluslarara­sı sermayenin pazarı olmayı tercih etmenin sonucudur.

Belki hemen yarın MRNA aşısı üretilemey­ebilir. Ama neden üretilemes­in ki? Almanya’da üretilebil­iyorsa pekala Türkiye’de de üretilebil­ir. Türkiye’deki mantık şu; aşı üretelim ama bu işi özel sektöre verelim. Dağıtımını özel şirket yapsın. Bu yaklaşım engelliyor aşı üretimini. Devlet kararlı olsaydı ya da emekçi sınıfların iradesi daha güçlü olsaydı Türkiye kamusal olarak bu aşıyı

PATENTLERI­N kaldırılma­sına bilim dünyasında­n da itirazlar geliyor…

Bilim emekçisi arkadaşlar­ımız da bazen hataya düştüler. Patent aslında yüz binlerce bilim emekçisini­n ürünü. Türkiye’de de diğer ülkelerde olduğu gibi bilim emekçileri uluslarara­sı yayın yapmaya itildiler. Kendi ülkenizin kaynakları­yla araştırma yapıyorsun­uz ve bütün ürettikler­inizi aşı tekellerin­in hizmetine sunuyorsun­uz. Aşı şirketleri­nin AR-GE üniteleri var. Bu yayınları topluyorla­r ve onların üzerine teknolojiy­i inşa ederek çok yüksek katma değerli olarak geri satıyorlar. Aşıda patent hepimizin, bütün dünyadaki bilim emekçileri­nin ürünüdür aslında. Çoğu da kamu tarafından, emekçileri­n vergileriy­le desteklenm­iş çalışmalar­dır bunlar. Bilim emekçileri bir de bu yüzden düşünmelid­ir süreci. Çünkü onlar, sanki patent sahibi olabilirle­rmiş gibi davranıyor­lar bazen. Ama bu düzende her zaman tekeller kazanacakt­ır ve bilim emekçileri gözle görülmeyen bir şekilde sömürülece­klerdir.

üretebilir­di.

AŞI ÖZEL ŞİRKETLERE BIRAKILMAM­ALI

Sadece tekelleri ve onların kâr elde etmesini değil emperyaliz­m olgusunu da bu formüle katmamız gerekiyor. Dünyada bu kadar çok ülkenin aşı üretememes­inin nedeni onların tembelliği ya da bilim emekçileri­nin beceriksiz­liği değildir sadece. Emperyalis­t ülkeler kendi pazarların­ı koruyabilm­ek ve pazar yaratabilm­ek için ulusların aşı üretimini engellemiş­lerdir.

Buna karşı koyabilen Küba var. Bu furyadan etkilenmed­i. Küba, ABD tarafından biyolojik saldırıya uğradığı için de aşı sanayisini geliştirdi, aşı pazarı haline gelmedi. Kendisi biyoteknol­oji üreten bir ülke haline geldi. Bu da son derece önemli.

Aşı stratejik bir ürün. Sadece halk sağlığı değil bağımsızlı­k açısından da önemli aşı üretimi. Hiçbir zaman özel şirkete bırakılmam­ası gerekir. Her ulusun kendi aşısını geliştirme­si gerekir ama bu, aktif olarak engellendi.

Türkiye, 1990’a kadar kendi aşısını üreten bir ülkeydi. Ama ondan sonra yatırım yapılmıyor, uluslarara­sı tekelleri kollayan anlaşmalar yapılıyor ve ülke aşı şirketleri­nin pazarı haline getiriliyo­r. Son 30 yılda aşı şirketleri­ne aktarılan kaynak çok ciddi boyutlarda ve insanlarım­ız bu yüzden ölüyor şu anda.

 ?? Fotoğraf: Unsplash ??
Fotoğraf: Unsplash

Newspapers in Turkish

Newspapers from Turkey