Iktisat nasıl

Kitap - - ANASAYFA - MENEKŞE POLATCAN SERBEST

air Mariel Rukeyser, eserlerinden birinde Kral Oidipus’un mitinin devamını anlatır. Kehanete göre babasını yanlışlıkla öldürecek, annesiyle evlenecek ve Sfenks’in gizemli bilmecesini çözecektir. Babasını öldürdükten ve annesiyle evlenmenin utancıyla kendi gözlerini oyduktan yıllar sonra, Oidipus Sfenks’in daha önce çözmeyibaşardığıünlübilmecesiylebirkez daha karşılaşır. “O zaman yanlış cevap vermiştin,” der Sfenks, “Olanlar işte bu nedenleoldu.”

“Nasıl yani?” der yaşlı, kör Oidipus. “O zamana kadar doğru cevap veren sadece bendimveöykünündeencanalıcınoktasıbuydu.”

“Hayır” der Sfenks. “Sana, hangi hayvan sabahları dört ayak, öğlenleri iki ayak, akşamları da üç ayak üzerinde yürür diye sorduğumda, insan diye cevapladın. İnsanın hayatının sabahında dört ayak, yetişkinliğinde iki ayak ve yaşlılığında da iki ayak ve bastonlaüçayaküzerindeyürüdüğünüsöyledin. Kadınlar hakkında bir şey söylemedin.”

“Ama”diyeitirazederOidipus.“İnsanderkenkadınıdakastedersin,bunuherkesbilir.” “Öylesanıyorsun,”derSfenks. Yüzyıllardır iktisat teorisinin tanımladığı bireyin bir “erkek” olduğu şeklinde yönlendirildik. İstenirse bu tanımın içine kadın da dahil edilebilirdi. Yazar Katrine Marçal, Adam Smith’in Yemeğini Pişiren Kimdi? eserinde, bunun tam tersine ikti- sadi birey tanımının kadını dışarıda tutmanın en etkili yolu olduğunu savunuyor. Kadına tarihi olarak birtakım roller veriyoruz ve diyoruz ki mademki kadınsın, , bakım, empati, fedakârlık ve düşünceli ol- mak gibi bazı özellikleri sen temsil etmeelisin. Sonra da geliştirdiğimiz iktisadi kuramla bu özelliklerin tamamen işlevsiz olduğunu,asılolanıniktisatolduğunusöylüyoruz. Adam Smith, eserlerinde sağlam bir ekonomi için en iyi yolun neden serbest piyasa olduğunu anlatmıştı. Gümrük ve kurallar kaldırılırsa, ekonomi saat gibi işlerdi. Herkes kendi menfaati için çalışır ve raflarda ekmek olur, kablolardan elektrik akardı. Bu yaklaşım üzerine kurulmuş olan modern ekonomi, kişisel çıkar granitininüzerineinşaedilmiştivehepimizbunahayranolmalıydık.

“İktisat parayla ilgili bir şey değil, insanı nasıl gördüğümüzle ilgili” diyor Marçal, “insanlar kazançları neyi gerektiriyorsa onu yapar.” Ahlâk, arzu edilen dünyayı anlatırken, iktisat gerçekçi olarak normalde işlerin nasıl yürüdüğünü anlatır. Görünmez el her şeye dokunur ama ne görünür ne de hissedilir. Sistemi çekip çeviren odur ve eylem ve seçimlerimizin ar- dındaki gölgedir. Demirin ve gümüşün fiyatınaokararverir,insanınneyeihtiyacıolduğuna, pilotların ve şirket yöneticilerinin ne kadar kazanacağına kadar o karar verir. Çim biçme makinasından vergi mükelleflerine kadar karar ondadır. İskandinav refah devletinde, ölüme doğru son 700 nefesini veren 87 yaşındaki bir kadının tedirginelinitutmayadeğerbiçer:Saati97kron. Adam Smith, akşam yemeği sofrasına eti getirenin de ocağın elektriğini yakanın da arkasındaki motivasyonun ticari kazanç olduğunudüşünüyordu.Ancak,iktisaditeoriyi kurgularken atladığı önemli bir şey vardı. Evindeki ocakta Smith için bifteği pişiren kişi iktisadi insan tanımı içinde değildi! Adam Smith hiç evlenmedi ve hayatının büyük bölümünde annesiyle yaşadı. Ev işlerine annesi baktı, kuzeni de maliişlerine.Smith,Edinburggümrükko- miseri olarak atandığında ona destek olmakiçinannesideyanındagitti.Bütünhayatı boyunca oğluna baktı ve Smith teori kitaplarını yazarken bifteğini pişiren oydu.Görünmezelinerişimalanınındışında görünmez bir cins de vardı. Ve bu cins, kadındı. Erkek, kendi çıkarını, kadın da konserve edilecek kırılgan sevgiyi temsil edecekti: Dışarıda tutularak. Ancak teorinin hesaplayamadığı önemli bir detay vardı: İktisadın “görünmez bir el” ile değil, “görünmezbirkalp”ileinşaedildiğigerçeği.

Adam Smith hiç evlenmedi ve hayatının büyük bölümünde annesiyle yaşadı. Ev işlerine annesi baktı, kuzeni de mali işlerine. Smith, Edinburg gümrük komiseri olarak atandığında ona destek olmak için annesi de yanında gitti. Bütün hayatı boyunca oğluna baktı ve Smith teori kitaplarını yazarken bifteğini pişiren oydu.

ADAMSMITH’İNYEMEĞİNİ PİŞİRENKİMDİ?EKONOMİDE KADININGÖRÜNMEZELİ,

Newspapers in Turkish

Newspapers from Turkey

© PressReader. All rights reserved.