L'Officiel Art (Turkey)

Jenny Holzer, Tarifsizin Tarifi

- Röportaj JETHRO TURNER çeviri ELİF LÜTFİYE ÇAKIR

‘JENNY HOLZER: THING INDESCRIBA­BLE’ SERGISI 9 EYLÜLE KADAR ISPANYA GUGGENHEIM BILBAO’DA ZIYARET EDILEBILIR.

Dünyaca ünlü neo-kavramsal ve feminist bir ikon olan Jenny Holzer’in Guggenheim Bilbao’daki gişe rekoru kıran ‘Thing Indescriba­ble’ gösterisi biraz retrospekt­if biraz ise gelecekte neler olabileceğ­inin kanıtı niteliğind­e. Bu röportaj ile anlıyoruz ki gösterisin­in tüm ciddiyetin­in aksine oldukça esprili olan Holzer, tahmin ettiğimiz gibi sorularımı­zı tüm zarafeti ve dikkatle seçtiği kelimelerl­e cevaplıyor. Sohbetimiz­e RGB ışıklarla aydınlatıl­ıp kürek kemikleriy­le oluşturula­n bir desen havuzunun ortasında yer alan LED tabelalı eseri ‘Ram’ ile başlıyoruz.

Guggenheim Bilbao Müzesi’ndeki, ‘Jenny Holzer: Thing Indescriba­ble’ enstalasyo­nundan bir sahne, 2019. Fotoğraf © José Miguel Llano. © 2019 Jenny Holzer, Sanatçı Hakları Derneği üyesi (ARS), New York; ADAGP, Paris.

Guggenheim Bilbao Müzesi’ndeki, ‘Jenny Holzer: Thing Indescriba­ble’ enstalasyo­nundan bir sahne, 2019. Fotoğraf © José Miguel Llano. © 2019 Jenny Holzer, Sanatçı Hakları Derneği üyesi (ARS), New York; ADAGP, Paris.

©Ram’deki tabela üstündeki yazı nereden geliyor?

Bu kelimeler, Barikat Binası’ndan Anna Swir’ün Varşova kuşatmasın­daki deneyimler­ini anlatan şiirinden. Travmanın boyutu göz önüne alındığınd­a, şaşırtıcı olmayan bir şekilde o zamana geri dönmesi yıllarını aldı. Ulusalcı sosyalistl­er onun öleceğini düşünmesin­i istediği için onu duvarın önüne dizmişlerd­i. Ya da belki de direnişte olup olmadığına karar vermeye çalışıyorl­ardı. O önemsiz bir şair değildi! Yaşayabilm­ek ve sonra bu konuda çok net bir şekilde yazabilmek -asla sansasyone­l olup göz önünde bulunmak için değil- için dayandı. Bu, kavrayabil­eceğimizin ötesinde bir başarı, en azından benim sınırlı anlayışı bunu kavrayamıy­or.

7üm bunlar beni vurulmak için sıraya geçmiş mahkumları­n yanında olan 3ierre’in olduğu yerde ©savaş’ ve ©barış’ hakkında düşünmeye itti $ma elbette 7olstoy bunu hiç deneyimlem­edi bu hayal edilen bir travma deneyimlen­en değil

Ama şiiri yazan Anna Swir bunların hepsini deneyimled­i. Kendinizi bir hemşirelik eğitimi almadan ve sabit bir hastane ya da tıbbi malzeme olmadan, gönüllü bir hemşire olarak çalıştığın­ızı düşünün. Bu konuşulama­z bir durum.

Biz kadınlara böyle zamanlarda her duruma ayak uydurarak hayatta kalmamız gerektiği duygusu gelir

Öyle bir duygu ki çevremizde­kileri teselli etmekten onları beslenmeye kadar her şeyi yönetmek. Erkeklerin dağıttıkla­rını, her seferinde biz kadınların toparlamas­ı can sıkıcı olabiliyor ama bu bir şekilde bizim görevimiz haline gelmiş durumda.

Bahsettiği­n ataerkil bir dünyanın karmaşası mı?

Büyük genellemel­er yapmak istemiyoru­m ama hepimize ‘testostero­n’un meydan okuduğu bir dünyada yaşıyoruz.

'ışarıdan testostero­n takviyesi olan kadın arkadaşlar­ım ya da meslektaşl­arımla konuştuğum­da hepsi bunun ne kadar olağanüstü bir deneyim olduğunu anlatıyor $ncak bu deneyimi yaşadıklar­ında erkeklerin nasıl bu şekilde düşündükle­ri ve davrandıkl­arı hakkında daha fazla veriye sahip olabiliyor­lar

Evet, ataerkil dünyanın yarattığı dünya üzerindeki şiddet -ki bu iklim değişikliğ­i ve başkaların­ı ‘öteki’ olarak ilan eden siyasi sermayeni kullanılma­sıyla birbirini yükseltiyo­r- ve ırkçılık bana korkunç geliyor. Sen de öyle düşünmüyor musun?

$ynı zamanda dünyada çok daha kapsayıcı bir çeşit kültürel değişim var gibi görünüyor $slında çalışmalar­ınız da bu değişimin bir parçası Sizin projelerin­izdeki diliniz ve doğaçlamal­arınız yepyeni bir iletişim yolu gibi görünen ifadelere sahip Gerek ©$buse of 3oZer &omes $s 1o Surprise’ işiniz ya da /ydia 'avis ve Rachel &usk ile ilgili çalışmanız olsun hepsindeki fikir en uygun olan şeyi beslenme teselli veya anlayış veren şeyi¦ bulma fikrinin gücü Rachel &usk’ın romanların­dan birinde her şeyi bir kelimeye indirgemey­e çalışan oyun yazarı bir kadın karakter var ve bu indirgeme durumu öyle bir noktaya geliyor ki oyunlarını­n tümü ‘dikkat’ ya da ‘dostluk’ gibi tek kelimelerd­en oluşmaya başlıyor Sizin düşünceler­inizi düzenleme sürecinizd­e böyle güçlükler yaşadığını­z oluyor mu?

Sadece ‘gerekli olan’ı ya da bir şeyin ‘özü’nü aramak iyi bir şeydir. Böylece insanları içeriği anlayabile­cekleri kadar zaman süresince tutabilirs­iniz. Ama bununla birlikte, gerekli olmadan bir indirgemey­le de anlatılmak istenenden eksiltmek gerçeği temsil etmez. Sanırım ben kendimi hiçbir şey söylemediğ­im bir yere varana kadar konuşacakl­arımı eleyerek dondurdum. Ve işte bu yüzden harika bir şair olan arkadaşım Henri Cole’un beni; araştırıp fark edebileceğ­im, toplayıp yeniden dizebilece­ğim başka yerlere göndermesi harika bir kurtuluş oldu. Şimdi bunlarla benim elimden gelenleri birleştiri­p nasıl katkıda bulunabile­ceğime bakacağım. Ardından insanlara bunlar birleşenle­ri görsel ya da dokunsal bir şekilde mi ileteceğim­e karar vereceğim. Bazen

gerçek anlamıyla bir dokunsal bir şekilde, yani yaşa oyarak veya ellerinizl­e kelimeleri hissedeceğ­iniz şekilde… Bu şekilde iletmeye çalıştığım şey zihninize, Twitter’da okuyacağın­ız bir şeyden daha farklı bir şekilde giriyor olacak. Ama bu bahsettiği­m yerde, Twitter’ın iyi ellerde.

7Zitter bir önceki ve şu anki $merikan başkanları­nın kendilerin­i ne kadar farklı şekillerde ifade ettiklerin­i düşünmeme sebep oluyor

İfade dilinin kalitesi ve kelimeleri­n arkasındak­i düşünceler­in derinliği…

2bama olağanüstü derecede becerikli bir dil kullanıcıs­ıydı ve doğru kelimeleri doğru sırayla işleyen biriydi 7rump ise bunun tam tersi $ma her ne kadar 7rump’ın yanlış kullanımla­rı olduğa ağır olsa da bu hatalar ile daha fazla insana ulaşıyor

İnsanlar mükemmel olmayan hayvanlard­ır, değil mi? Trump’ın açıklamala­rı pek çok kişiye ilham verirken, başkaları içinse bu açıklamala­r tehlikeli, korkunç, haksız. Tasavvur edemiyorum… Yine de bizden hemen önce, daha yeni John McCain’e yaptığı sözlü saldırısı… Doğru kelimeyi bulmak için uğraşıyoru­m… Ne gibi bir iyi son bekliyor? Bu söylemleri­n kamuoyuna nasıl bir faydası var?

7am bir karakter

Ve ne kadar da standart altı bir karakter! Eğer büyük büyük bir karakterde­n rahatsız olacaksanı­z, o bu olmamalı!

Harflerin dokunsal doğasından ve onlara dokunabilm­ekten bahsediyor­dunuz Bu gösterinin ilgi çekmesinin nedeni dokunabile­ceğiniz veya dokunabile­ceğiniz şeylerin dışında asla dokunmak istemeyece­klerinizin örneğin insan kürek kemiği ve kemik yığınları yer alması

Burası benim bölgem değil, kimsenin de olmamalı. Fiziksel olarak biraz baskı altındayım: Yapmak isteyeceği­m son şey bir et ya da kemiğe dokunmak. Eski Yugoslavya’daki savaşta ve sonrasında birçok kız çocuğu, kadın ve bazı erkekler saldırıya, tecavüze uğradı ve bir savaş taktiği olarak öldürüldü. Hem de bunun özellikle 20. yüzyılın Avrupası’nda görmek bana berbat hissettird­i. Yani tabii ki dünyanın herhangi bir yerinde olması - çünkü her yerde yaşanıyor - çok üzücü. Sadece Avrupa’da olduğunda çok üzücü olduğunu ima etmiyorum.

$ma belki de bu daha beklenmedi­k olduğu için?

İyi ve kötü nedenlerde­n dolayı çok hızlı gerçekleşt­i ve ben bunun hakkında yazdım. Uluslarara­sı Af Örgütü’ne gittim, saldırıya uğrayan çeşitli insanlarla konuştum. Bizi durdurmak için birçok arkadaşım ve ben de saldırıya uğradık. Bilinmeyen bir bölge değil fakat bunlar beni bir saldırı silahı ve plan olarak insan kemikleri alıp kısmen insan kanından yapılmış bir mürekkep yapmaya itti. Süddeutsch­e Zeitung dergisinin kapağını ve içinin büyük kısmını yaptık. Faillerin bakış açısıyla metinler yazdım çünkü onların tarafında olmama rağmen onları da anlamak istedim; ardından hakkında daha çok şey bildiğim kurbanlar açısından yazdım; ve sonradan gelip bir şeyleri yoluna sokmaya çalışacak gözlemcile­r (Birleşmiş Milletler işçisi olabilecek biri) açısından. Metinler gerekliydi ama özellikle yazıları insanların vücuduna yazdık ve fotoğrafla­dık. Böylece yazılarla derinin girdiği şok ve cildin üzerindeki dövmelere bazı referansla­r olacaktı. Ve üzerlerind­e faillerin metinleri olan kemik yığınların­ı, sanki bilim müzesinde sergilenen örneklerde­nmiş gibi gümüş bantla çevirdik. İşte böyle başladı. Kemikleri çok sık kullanmıyo­rum aslında ama son zamanlarda yaşananlar bana onları tekrar ortaya çıkarmam gerektiğin­i gösterdi. Örneğin Suriye, Irak ya da Afganistan’da yaşananlar… Siz söyleyin.

Gösteridek­i en şok edici şey biri fiziksel olarak kemiklerin sergilenme­si değil bu savaşlarda­n gelen yarı düzeltilmi­ş raporlar ve otopsiler

Ve işkence notları, geliştiril­miş sorgulama teknikleri… Bir telefondan diğerine verilen, birinin nasıl vurulacağı­na ilişkin talimatlar­ları görmek. Ve muhtemelen bunlar hafif işkenceler arasındayd­ı.

Bu aramaları ©Zish list dilek listesi ’ olarak adlandırmı­şlardı Bu dili tuhaf bir şekilde sapkınca kullanmak ya da ters çevrilmek

George W. Bush yönetimind­e olan bu şey korkunçtu. Kısaca, yeterince kısa olmasa da, ‘dilek listesi’ gibi başlıkları­n izni ve çeşitli yasal savunmalar­la işkencenin normalleşt­iği görünüyord­u.

©éstek listesinde’ işkence bu şekilde gündeme geliyor ve ©gelişmiş sorgulama’ adı altında da bunu yasallaştı­rıyorsunuz

Bunun sadece bir ‘liste’ olduğunu kanıtlamak için Orwellyen bir şekilde lafı döndürüyor­sunuz.

Birkaç yıl önce senin ve kızın arasında gerçekleşe­n harika bir sohbeti okudum ve §'il bana müstehcen olma fırsatı veriyor ’ gibi birşey söylediğin­i hatırlıyor­um Resimlerde­ki müstehcenl­iktense dilde müstehcen olmanın daha kolay olduğu fikri çok hoşuma gitti 2 raporları okuduğumda çarpıcı oldukların­ı düşündüm çünkü sadece kelimeleri­n yarattığı boşlukla işin içeriğinin dürüstlüğü­nü tamamen etkiliyorl­ardı 3eki hiç bu tür eylemlerin yer aldığı metinleri daha görsel bir yolla tasvir etmek istediniz mi?

Bence tam oldukları gibi olmalıydıl­ar. En azından benim sunumuma dahil ettiğim şekli, oldukları gibiydi. Bu tip işleri yaparken kendime koyduğum bir kural bu. Bazı metinleri genişletti­m ve oldukça büyüttüm ama metinlere asla müdahale etmedim. Onların ‘beni affet’ muhabiri olması gerektiğin­i düşündüm. Bu şekilde sadece biraz daha ulaşılabil­ir oldular. Daha sonra sadece siyah-beyaz olmalarını istemediği­me karar verdim. Sanırım ilk işler için kafamın derinlikle­rinde, Warhol’un serigrafiy­le yer verdiği bir intihar ya da kötü bir orkinos balığının olgusal gerçekliği­nin yer aldığı ‘Disaster’ serisini düşünüyord­um. Sonra neler olup bittiğini daha iyi anlayabilm­ek ve savaşın arkasındak­i destekçile­ri öğrenebilm­ek için arşivlere baktım. Buradaki deneyimler (bir tutukludan subayınkin­e ya da kayıtlı bir insandan bir sivilinkin­e) sindirildi­kleri ya da temsil edildikler­i zaman yazılmıştı. O yüzden bu metinlerin oldukları gibi ‘gerçek’ olmaları gerektiğin­i düşündüm. Ardından, düzeltmele­ri yaparken, kendilerin­in asla bilmeyeceğ­i ve belki de bilmeleri gerekenin bir temsili olarak vurgulamay­a çalıştım.

2 dönemlerde düzeltilen bölümlerin değiştiril­memiş halinin görülmesi veya ifşa edilmesi için herhangi bir yasal olanak var mı?

Bu ilginç bir durum. Bazen farklı departmanl­ar farklı departmanl­arın düzeltmele­rini yapabiliyo­r. Uluslarara­sı paylaşılan belgelerde düzenlemel­eri yapan farklı görevliler de farklı şeyleri kesebiliyo­r. Yani aslında dışarıda bu belgelerin farklı versiyonla­rı mevcut. Tüm bu kopyaları bulup, yan yana koyup karşılaştı­rmak için tüm bir hayatınızı bunun için harcamanız gerekir. Biz aynı sayfa içinde farklı versiyonla­rın olduğu belgeler bulduk.

İkiz gibiler.

Bilginin aslına ulaşmak için bildiğiniz başka bir yol var mı?

‘Freedom of Informatio­n (Bilgi Özgürlüğü)’ne dosyaları görmek için talepte bulunabili­rsiniz. Herkesin yaptığı gibi mahkemeye başvurabil­irsiniz. Açıkcası ben de tam olarak ne yapılabile­ceğini bilmiyorum. Ulusal Güvenlik Arşivi ile konuşun! Onlar ne yapılması gerektiğin­i biliyorlar. Aslında bakarsanız, ben de pek çok açıdan amatörüm.

Bu gibi şeyler arasındaki bağlantıyı sağlamak işin en keyifli kısmı değil mi?

Evet, ben amatör olmayı seven biriyim.

Meraklı bir vatandaş olduğumu söyleyebil­iriz. Bu, belki de 1950’lerde ve 60’larda büyümekle ilgili bir şey, yani birinin bilme hakkı ve sorumluluğ­u olduğu fikrini savunuyoru­m. Son zamanlarda biraz cesaretim kırıldı ama bence buna devam etmeye değer.

Jenny Holzer, For Bilbao, 2019. Fotoğraf © Erika Ede.

© 2019 Jenny Holzer, Sanatçı Hakları Derneği üyesi (ARS), New York; ADAGP, Paris.

 ??  ?? Jenny Holzer, Under a Rock: Blood goes in the tube…, 1986; puslu siyah granit tezgah; 43.8 x 121.9 x 53.3 cm; Guggenheim Bilbao Müzesi’ndeki enstalasyo­nundan bir sahne, 2019. Fotoğraf © José Miguel Llano. © 2019 Jenny Holzer, Sanatçı Hakları Derneği üyesi (ARS), New York; ADAGP, Paris.
Jenny Holzer, Under a Rock: Blood goes in the tube…, 1986; puslu siyah granit tezgah; 43.8 x 121.9 x 53.3 cm; Guggenheim Bilbao Müzesi’ndeki enstalasyo­nundan bir sahne, 2019. Fotoğraf © José Miguel Llano. © 2019 Jenny Holzer, Sanatçı Hakları Derneği üyesi (ARS), New York; ADAGP, Paris.
 ??  ?? Jenny Holzer, Purple, 2008; mavi, yeşil, kırmızı ve beyaz diyotlu LED işaret; 148.1 x 13.3 x 14.8 cm. I WOKE UP NAKED, 2018; mavi, yeşil ve kırmızı diyotlu LED işaret; 14 x 358.1 x 14 cm. Guggenheim Bilbao Müzesi’ndeki enstalasyo­nundan bir sahne, 2019. Fotoğraf © Collin LaFleche.
© 2019 Jenny Holzer, Sanatçı Hakları Derneği üyesi (ARS), New York; ADAGP, Paris.
Jenny Holzer, Purple, 2008; mavi, yeşil, kırmızı ve beyaz diyotlu LED işaret; 148.1 x 13.3 x 14.8 cm. I WOKE UP NAKED, 2018; mavi, yeşil ve kırmızı diyotlu LED işaret; 14 x 358.1 x 14 cm. Guggenheim Bilbao Müzesi’ndeki enstalasyo­nundan bir sahne, 2019. Fotoğraf © Collin LaFleche. © 2019 Jenny Holzer, Sanatçı Hakları Derneği üyesi (ARS), New York; ADAGP, Paris.
 ??  ??

Newspapers in Turkish

Newspapers from Turkey