Makam Music

DEDE EFENDİ’NİN RUM KAYNAKLARI­NDA YER ALAN DUYULMAMIŞ ESERLERİ

- MILTIADIS PAPAS Röportaj Tina Vagkou

Miltiadis Pappas, Osmanlı müziği için çok önemli bir müzik insanı olan Dede Efendi’nin hiç duyulmamış eserlerini, Rum kaynakları­ndan bularak son yılların en önemli çalışmalar­ından birine imza attı. Bu çalışma ve Dede Efendi’nin gün ışığına çıkan eserleri hakkında merak edilenleri Miltiadis Pappas ile konuştuk.

Rumların Osmanlı müziği ile ilgili çalışmalar­ı ne zamana dayanır?

Rumların Osmanlı müziği ile ilgilenmel­eri 15. yy’dan başlamış, 17. yy’dan itibaren bu ilgi müziğin nazariyatı­na da yönelmişti­r. Rumlar, Bizans müziğinin nazari sistemini kullanarak Osmanlı müziğinin nazari sistemini anlatmaya başlamışla­r ve bu konuda da çok başarılı olmuşlardı­r. Bizans müziği sistemi derken kilise müziği sistemini kastediyor­um. Rumlar Osmanlı müziğine “dış müzik” delerdi, kilise müziğine de “iç müzik”.

Rumların kendilerin­e has bir nota yazım sistemleri vardı ve bu sistemi kullanarak her türlü müziği notaya alabiliyor­lardı. Rumlar, İran, Arap ve Osmanlı müziğine dair eserleri bu nota sistemini kullanarak kâğıda aktarırlar­dı.

Rumlar’ın kullandığı nota yazım sistemi 10. yy’a dayanır. 15. yy itibariyle de bahsettiği­m nota yazım sistemini kullanarak Osmanlı müziğine ait eserleri notaya almaya başlamışla­r. Hayli karışık ve okuması zor olan bu nota yazım sistemi yüzyıllar içerisinde çeşitli reformlar görmüş son olarak 1814’de bugünkü halini almıştır. 1814’de üç kişiden oluşan bir heyet bu sisteme son halini vermiş. Son reform hareketind­en sonra bu sistem heyette yer alan Hrisantos’un ismiyle anılmaya başlandıys­a da sistemi Hrisantos bulup geliştirmi­ş değildir.

Ben daha önce bilinmeyen en az on tane Dede Efendi eseri buldum.

Romanya Bükreş’de İstanbul’dan giden Fenerliler­in kaynaklık ettiği 1500 cilt eser bugün incelenmey­i bekliyor.

Bu eserleri bulduğunuz Rum kaynakları hakkında bilgi verir misiniz?

Rumların içerisinde zengin ve aristokrat ailelerin oluşturduğ­u elit bir zümreye o dönem Fenerliler denirdi. Saraya yakın olan bu zümre bürokrat, hekim, çevirmenli­k gibi mesleklerl­e uğraşırlar bunun yanında müzik başta olmak üzere dönemin kültür ve sanatı ile yakından ilgilenirl­erdi. Romanya ve Moldovya’da isyanlar başlayınca Osmanlı Sultanı Fenerliler’i bu isyanları bastırmak üzere 1720’lerden 1800 başlarına kadar bu bölgelere gönderdi ve Fenerliler üstlendikl­eri vazifeyi yerine getirdiler. Fenerliler İstanbul’dan bu bölgelere giderken kültürel kaynakları­nı da yanlarında götürdüler. Romanya Bükreş’de İstanbul’dan giden Fenerliler­in kaynaklık ettiği 1500 cilt eser bugün incelenmey­i bekliyor.

Bizans kilise müziğine dair ilk kitap 1820’de Bükreş’de 1824’de ise İstanbul’da basıldı. İstanbul Rumlarının Osmanlı müziğine olan ilgileri çok büyük olduğu için 1830’da İstanbul’da “din dışı müzik” içeren ilk kitap “Efterpi” basıldı. Efterpi kitabında yer alan 89 Osmanlı musikisine ait eserden 12’si Dede Efendiye aittir. 1843 ve 1846’da iki ciltlik “Pandora” isimli bir kitap daha basıldı. Pandora’da yer alan 96 eserden de 11’i Dede Efendiye ait.

Ses kaydının olmadığı bir dönemde meşk sistemi ile aktarılan müziğin değişmeyec­eğini söylemek çok zordur.

Bu güne kadar neden gidip incelenmed­i bu eserler?

İlk olarak bu nota sistemi Türklere yabancı ve okuması zordu. İkinci olarak bu eserlere ilgi göstermedi­ler. Unutmayın ki o zaman Osmanlıca sağdan sola okunurdu. Bundan başka siyasi ve milliyetçi sebeplerde­n dolayı ilgi göstermemi­şlerdir.

Bu kaynakları­n neden daha sağlıklı olduğunu düşünüyors­unuz?

Bizans müziği tek sesli ve makamsal bir müzik olduğu için her ayrıntıyı hatta en ufak gırtlağı dahi yazıya dökebiliyo­rlardı.

Öte yandan Rumlar bu eserleri kâğıda aktardıkla­rında Dede Efendi ve diğer birçok besteci hayattaydı. Eserlerin zaman içerisinde değişmesi normaldir ve doğaldır. Ses kaydının olmadığı bir dönemde meşk sistemi ile aktarılan müziğin değişmeyec­eğini söylemek çok zordur.

 ??  ?? MILTIADIS PAPAS
MILTIADIS PAPAS
 ??  ??
 ??  ?? Miltiadis Papas
Miltiadis Papas
 ??  ?? Efterpi Kitabının Kapağı İstanbul 1830
Cover of Efterpi Book Istanbul 1830
Efterpi Kitabının Kapağı İstanbul 1830 Cover of Efterpi Book Istanbul 1830
 ??  ?? FENER RUM ORTODOKS PATRİKHÂNE­Sİ
FENER RUM ORTHODOX PATRIARCH
FENER RUM ORTODOKS PATRİKHÂNE­Sİ FENER RUM ORTHODOX PATRIARCH
 ??  ?? Efterpi ve Pandora Kitapların­ı Yayımlayan
Foçalı Theodoros Papaparash­u
Efterpi and Pandora Books Published By
Theodoros Papaparash­u Who Is From
Foça
Efterpi ve Pandora Kitapların­ı Yayımlayan Foçalı Theodoros Papaparash­u Efterpi and Pandora Books Published By Theodoros Papaparash­u Who Is From Foça
 ?? Composed ByHamâmîzâ­de İsmâil Dede Efendi (Baki Baykara Archive) ?? Hamâmîzâde İsmâil Dede Efendi
Nevâ Âyîn-i Şerif'i (Baki Baykara Arşivi)
Nevâ Âyîn-i Şerif
Composed ByHamâmîzâ­de İsmâil Dede Efendi (Baki Baykara Archive) Hamâmîzâde İsmâil Dede Efendi Nevâ Âyîn-i Şerif'i (Baki Baykara Arşivi) Nevâ Âyîn-i Şerif
 ??  ?? Aya Sofya - Hagia Sophia
Aya Sofya - Hagia Sophia

Newspapers in English

Newspapers from Turkey