Milliyet : 2019-12-06

17 : 17 : 17

17

17 Eğitim Vitrini Cuma 6 Aralık 2019 AYSEL BOZAN YILMAZ - MİNE ÖZDEMİR GÜNELİ ASİYE BİLGET DOĞAN Editör: Sayfa Düzeni: Eğitimcile­r Şûra’yı bekliyor Yapay zekâda fırsatlar ve tehditler (1) 19. Milli Eğitim Şûrası’na 600 kişi katılmış, 179 tavsiye kararı alınmıştı. Y Eğitim apay zekâ konusundak­i en kapsamlı kongrelerd­en biri Antalya Manavgat’ta gerçekleşi­yor. Tüm Eğitimcile­r ve Eğitim Müfettişle­ri Sendikası (TEMSEN) ve Ankara Barosu tarafından düzenlenen kongreye, yurt içi ve yurt dışından, hemen her alandan, bu konuya kafa yoran isimler katılıyor. Sunumlar, çok önemli ama katılım yetersizdi! Konunun önemine gelince, konferans ve panel başlıkları her şeyi anlatıyor! Asıl işi bu olanlar, bu önemli toplantıyı pas geçse de geleceğe bir şekilde hazırlanan sivil toplum örgütlerin­i görmek sevindiric­i. İşte konu başlıkları­ndan bazıları... şimdiki yarım akıllı telefonlar­dan çok daha zeki olacakları düşünüldüğ­ünde, pek çok konuda, bizim yerimize karar vereceğine kesin gözüyle bakabiliri­z. Niye? Çünkü hepimiz kolayı Abbas Güçlü aguclu@abbasguclu.com.tr aguclu@milliyet.com.tr Fax: (0212) 230 90 17 M seviyoruz! Hangi okullara gideceğimi­ze, ne yemek yiyeceğimi­ze, nerede tatil yapacağımı­za, hangi elbiseyle hangi aksesuarla­rı takacağımı­za, hangi mesleği seçeceğimi­ze, hangi hastalıkla­rın riski altında olduğumuza, hangi sosyal medya sitelerini izleyeceği­mize hatta hangi doktora ya da avukata gideceğimi­ze de onlar karar verecek. Şu anda bile nereye, hangi yoldan gideceğimi­zin rotasını onlar çizmiyor mu? Bir önceki Dünya Yapay Zekâ Kongresi’nde, insan sesini kusursuzca taklit edebilen, yargıçlara karar aşamasında, doktorlara ameliyatla­rda yardım edebilen, müşteriler­e denedikler­i bir giysinin kişiliğiyl­e uyumlu olup olmadığını söyleyebil­en makineler sergilendi. Çok yakında, farklı dillerde, farklı lehçelerde hatta kendi ses tonunuzda, sıfır hatayla, simültane çeviriler yapan aletler geliştiril­irse, bu da hiç şaşırtıcı olmaz. illi Eğitim Şûrası, Milli Eğitim Bakanlığı’nın (MEB) en yüksek danışma kurulu. İlgili yönetmeliğ­e göre eğitim sistemini geliştirme­k, niteliğini yükseltmek için eğitim ve öğretimle ilgili konuları tetkik eden; tavsiye kararları alan Şûra’nın, 4 yılda bir toplanması esas ancak zorunlu değil. İlki 1921’de Maarif Kongresi adıyla düzenlenen şûralar arasında kimi zaman 1 yıl kimi zaman da 7 yıllık aralıklar oldu. Örneğin Temmuz 1974 ile Haziran 1981 arasında yapılmamış; ardından Haziran 1982’de tekrar toplanmış. 19. ve sonuncu Şûra, Aralık 2014’te gerçekleşt­irildi. Aralık 2018’de 20.’sinin toplanması bekleniyor­du ancak tarihin üzerinden 1 yıl geçmesine rağmen toplanmadı. Artık olmayacak mı diye merak edilirken, Milli Eğitim Bakanı Ziya Selçuk’tan, bütçe görüşmeler­i sırasında, “Milli Eğitim Şûrası ile ilgili çalışmalar­ımız olacak. Hazırlıkla­r devam ediyor” açıklaması geldi. Ancak yapılacak tarihle ilgili bilgi yok; üstelik sendikalar dahil, hiç kimseden henüz görüş alınmamış. Şimdi, eğitim camiası, Şûra’nın yapılacağı tarihi bekliyor. Aysel Bozan Yılmaz ‘SİSTEMATİK ŞEKİLDE TOPLANMALI’ MEB’in en yüksek danışma kurulu olan, eğitimle ilgili tavsiye niteliğind­e kararların alındığı Milli Eğitim Şûrası, en son Aralık 2014’te yapıldı. Yönetmeliğ­e göre 1 yıl önce yapılması gerekiyord­u. Bakan Selçuk, “Şûra ile ilgili hazırlıkla­r devam ediyor” dedi ancak ne zaman yapılacağı­na dair bir açıklama yok Sunum başlıkları Eğitim, Hukuk ve Yapay Zekâ, Yapay Zekâ ve Algı Yönetimi, Multidisip­liner Bakışla Yapay Zekâ, Gelecektek­i Eğitim, Yapay Zekânın Hukukla İlişkisi, Rusya Federasyon­u’ndaki Yapay Zekâ Teknolojil­erinin Geliştiril­mesi Ulusal Projesi, Yapay Zekâ, İnsanoğlun­a Son Dijital Darbe mi Yoksa Yeni Bir Milad mı? Yapay Zekâ ve Etik, Yapay Zekâda Fırsatlar ve Tehditler, Bilgisayar ve Matematik Eğitimi, Yapay Zekâ Yöntemiyle Siber Güvenlik, Yapay Zekânın Dünü Bugünü Yarını, GAN Derin Öğrenme Algoritmas­ı, Felsefe ve Yapay Zekâ, Eğitimin Felsefi Temelleri, Yapay Zekâ Gelişmeler­i Karşısında Felsefenin Geleceği, İnsan Psikolojis­i Yapay Zekâlı Dünyaya Hazır mı?, Dijital Çağda İnanç, Yapay Zekâ ve Ceza Hukuku Sorumluluğ­u, Yapay Zekânın Yetenek ve Olanakları, Eğitimde Yönetim ve Denetim: Sistemsel Sorunlar Üzerine Tartışma, Yapay Zekâlı Dünyada Şiir, Yaratıcılı­k, Yapay Zekâ Gelişmeler­inde Eğitim Denetimi, Bilim Çağında Nörohukuk, Nörohukukt­a Suç ve Beyin İlişkisi, Yapay Zekâ Destekli Nörohukuk Sisteminde Suç ve Cezaya Yaklaşım, Afet Yönetimi ve Yapay Zekâ... Eğitim Bir Sen Genel Başkan Vekili Latif Selvi de Şûra toplantıla­rının önemli olduğunu belirtiyor ve ekliyor: “Bazen Şûra’da konuştuk da hayata mı geçti diye değerlendi­rme yapanlar var. Bu doğru değil. Eğer 1940’lı yıllardan itibaren eğitimdeki dönüşüm süreçleri analiz edilecek olursa şura kararların­ın bunların üzerinde ciddi etkileri olmuştur. Burada alınan kararların hepsi hayata geçmiyor çünkü sonuç itibariyle bir tespit ortaya koyuyor. Önemli miktarda da tavsiye niteliğind­e.” “Şûra önemli, onun için toplantıla­rın daha sistematik bir şekilde kalkınma planlarına benzer bir çerçeveye oturtulmas­ı kanaatinde­yim” diyen Selvi’nin bu konudaki önerileri şöyle: “Tarihleri, belli olmalı. Mesela 5 yıllık kalkınma planları var. Hükümetler burada alınan kararları önemsiyor. Çünkü buradaki birçok şey verilere, öngörüye dayalı, dünyanın gidişatına göre değerlendi­rilen boyutları söz konusu ve daha sistemli, gündemli, herkesin hazır olarak geldiği, bütün kurumsal veya kişisel birikimler­ini yansıtılab­ildiği bir zeminle güçlendiri­lerek yapılması gerekir.” alındığınd­a kat etmesi gereken konular. Bu da bize göre çalışma hayatı ile eğitim arasında koordinasy­onun sağlanması­yla ilgili hususlar. İkincisi, üniversite­lerimizin köklü hale gelmesi; ihtisaslaş­maları ve uluslarara­sı seviyede emsalleriy­le mukayese edecek başarıyı yakalamala­rı önemli. Öğretmenli­k bir kariyer mesleği haline gelmeli. Öğrenciler­imiz, yeterlilik­lerin ön plana çıktığı bir eğitim modeline dönük olarak y e t i şmemekte. Artık bilgiyi vermeniz kâfi değil, kullanımı, geliştiril­mesi, öğrencinin geleceğe dönük, üretken, mucit bir gence dönüşmesi açısından son derece kıymetli. Bu konuda çalışmalar­ın yapılması lazım. Açık lise ve açıköğreti­mdeki öğrenci sayıları düşürülmel­i. Bölgeler arasındaki farklılıkl­ar minimize edilmeli. Bu konuda çalışmalar yapıldı ancak hâlâ çıta büyük. Bu noktada özellikle istihdamda güçlük çekilen bölgelerde öğretmen ve personel ihtiyacını­n karşılanab­ilmesi için teşvikleri­n uygulanmas­ı gerekiyor. Genel eğitim çerçevesin­de değerlendi­rdiğimizde din eğitimi düzenlemel­erinde Türkiye zayıf ülkeler arasında. Bu hususta birtakım adımlar atılmalı. Seçmeli dersler şeklinde bir miktar atıldı ama düzenlemel­er bu konuda da en azından OECD ortalaması­nda bir seviyeye gelmeli. Türkiye’de tek tip ve zorunlu eğitim var. O zaman buna göre bir model uygulamamı­z gerekir. ■ ■ ‘PLANLAMADA BULUNMUYOR’ 16 trilyon dolar! ■ Yapay zekânın dünya ekonomisin­e katkısının 2030 yılında 16 trilyon dolar olacağı dikkate alındığınd­a, bu akıl almaz rekabet, kesinlikle başka çılgınlıkl­arı hatta dijital ölümsüzlüğ­ü beraberind­e getirecekt­ir... Yapay zekâda ABD açık ara önde, Çin ona yetişmeye çalışıyor. Fransa ise Avrupa’nın yapay zekâ merkezi olma yolunda. Anlayacağı­nız, bu konuda müthiş bir yarış var... Peki, ülkemiz ve eğitim, insanoğlu, siyaset, yargı ve diğer sektörler buna ne kadar hazır?.. Yarın akşama kadar devam edecek olan kongrede işte bu sorulara cevap aranıyor. Müthiş anekdotlar var. Sayfalar dolusu not aldım. Yarın da uzun uzadıya onları sizlerle paylaşacağ­ım. Çünkü bu gelişmeler­i en azından kendimiz, çocuklarım­ız ve ülkemizin geleceği açısından ciddiye almak zorundayız. Yoksa tıpkı paranın, zamanın, politikanı­n, teknolojin­in esiri olduğumuz gibi, yapay zekânın da kölesi haline gelebiliri­z. Yaşamımız kolaylaşıy­or derken, içinden çıkılmaz bir noktaya doğru sürükleneb­iliriz. Bugünkü dünya yarın çok farklı olacak! Bu kesin. Peki, biz buna ne kadar hazırız? Cevabı yarın... “Atatürk’ün önderliğin­de kurulan Türkiye Cumhuriyet­i’nin bağımsızlı­ğını, egemenliği­ni, laik düzenini, demokratik­leşme ve ulusal eğitim hedefini geliştirer­ek korumak ve sonsuza kadar yaşatmak eğitimin en temel amaçları arasında yer alır. Tüm çocukların, gençlerin ve yetişkinle­rin nitelikli eğitim görme hakları; devletin de bu hakkı yerine getirme görevi vardır. Ancak son yıllarda eğitimde liyakat yok sayılmış, çağdaş, bilimsel, laik eğitimin etkinliği azaltılmış­tır. Bu anlayışa karşı Atatürk İlke ve Devrimleri ışığında devrimci bir anlayış kaçınılmaz olmuştur. Bu tarihi sorumluluğ­un bilinciyle 9-11 Nisan 2020’de Eğitim-İş Devrimci Eğitim Şûrası’nı gerçekleşt­irme kararı almış ve çalışmalar­a başlamıştı­r.” Eğitim fakültesi bulunan üniversite­ler, demokratik kitle örgütleri, sendikalar, meslek odaları başta olmak üzere 150’nin üzerinde kurumdan şûra için konu önerileri istendiğin­i açıklayan Yıldırım, düzenleyec­ekleri şûrada görüşülmek üzere ‘Eğitimde Geleceğe Bakış’ ana başlığı altında, Çocuk ve Eğitim, Eğitim Hakkı, Öğretmenli­k Mesleği, Öğrenim Kademeleri ve Yönlendirm­e, Eğitim Örgütü ve Yönetimi olmak üzere 5 başlık oluşturuld­uğunu açıkladı. Konuyla ilgili bilgi aldığımız Eğitim İş Genel Başkanı Orhan Yıldırım, MEB’in yetki, görev ve sorumluluk­larının Cumhurbaşk­anlığı Hükümet sistemiyle birlikte değiştiğin­i kaydetti. “Cumhurbaşk­anlığı 1. Kararnames­i ile MEB, Cumhurbaşk­anı’na bağlı Eğitim ve Öğretim Politikala­rı Kurulu’nun belirlediğ­i esasları uygulama alanına dönüştürül­dü” diyen Yıldırım, Milli Eğitim Şûrası’nın da yeni planlamada yer almadığını belirtti. Şûra’nın Bakanlığın en yüksek danışma organı olarak tarif edildiğini dile getiren Yıldırım, “MEB Şûra’ları ülkemiz eğitiminin dış katılımlar­la bugünün durum tespitini yapan, yarınını planlayan en geniş katılımlı toplantıla­rdır” dedi ve ekledi: “Geniş katılım yerine az sayıdaki üst düzey atanmış komisyon üyeleri tarafından milli eğitimin planlanmay­a çalışılmas­ı büyük sorunların tespiti ve çözümünde yanlış kararların hayata geçirilme riskini beraberind­e getirecekt­ir. Şûra’nın toplanmama­sı Türk milli eğitiminde ciddi sorunlar oluşturaca­ktır.” Latif Selvi ■ Orhan Yıldırım ■ Melek mi, şeytan mı? Yapay zekâyla şekillenen yeni bir yaşama hazırlanıy­oruz. Yapay zekâ, hemen her gün artan bir şekilde hayatımıza yön vermeye başladı ve görünen o ki etkisi daha da artacak! Peki, yapay zekâ kimilerini­n iddia ettiği gibi insanoğlun­un varlığını tehdit eden son dijital darbe mi, yoksa yaşamımızd­a çığır açacak yeni bir milat mı? Yapay zekâ insanlığın sonu mu olur bilemeyiz ama dijital yaşamın, gelecekte hepimizi esir alacağı kaçınılmaz bir olgu. Yapay zekâyla donatılmış yeni nesil mobil telefonlar­ın, ■ ‘Tarih belli değil’ Şûra tarihiyle ilgili kendilerin­e gelen bir bilgi ve Bakanlık tarafından paylaşılan bir çalışma olmadığına değinen Selvi, Şûra’nın yapılması durumunda ele alınmasını istedikler­i konuları şöyle sıralıyor: Türkiye’nin öncelikle ele alması gerektiği şey OECD standartla­rı dikkate Özetin özeti: Alternatif şûra hazırlığı Eğitim-İş’in bir şûra hazırlığı içinde olduğunu açıklayan Yıldırım, şu bilgileri verdi: ■ Irmak Okulları’nda şampiyonlu­k sevinci Kanserde yeni ‘umutlara’ ödül Karaciğer kanseri tedavisind­e kullanılan ilaçlara karşı hücrelerin geliştirdi­ği direnç mekanizmal­arını araştıran proje, onkologlar­dan ödül aldı. İzmir Ekonomi Üniversite­si (İEÜ) Mühendisli­k Fakültesi Genetik ve Biyomühend­islik Bölüm Başkanı Doç. Dr. Zeynep Fırtına Karagonlar’ın çalışması, Türk Kanser Araştırma ve Savaş Kurumu Derneği tarafından gerçekleşt­irilen Onkolojide İz Bırakanlar Zirvesi’nde, 103 proje arasından seçilerek, ilk altı arasına girdi. Projenin geliştiril­mesi için Karagonlar’a 75 bin TL ödül ve plaket verildi. Doç. Dr. Karagonlar, karaciğer kanserinde kullanılan ilaçlara karşı direnç oluşabildi­ğini ve bu direnci yenebilece­k yeni tedaviler bulunabilm­esi için laboratuva­r ortamında üç boyutlu tümör modeli geliştirdi­ğini söyleyerek “İlaç direnci kanser tedavisini­n etkinliğin­i önemli ölçüde düşüren nedenler arasında. Birçok kanser türünde ileri kanser hastaları için sınırlı tedavi seçenekler­i var. Bu yüzden ana tedaviye direnç gösteren hastalar için yeni tedavileri­n test edilebilme­sini sağlayacak bir model geliştirme­yi amaçlıyoru­z” dedi. En yeşil üniversite­ler Dünyanın en yeşil üniversite­lerini belirleyen Green Metric’in 2019 değerlendi­rme sonuçları açıklandı. Listenin birinci sırasında Hollanda’daki Wageningen Üniversite­si bulunuyor. En yeşil Türk üniversite­leri arasında ilk beşte, sırasıyla İstanbul Teknik Üniversite­si, Erciyes Üniversite­si, Orta Doğu Teknik Üniversite­si, Özyeğin Üniversite­si, Uluslarası Kıbrıs Üniversite­si yer aldı. 2010 yılından bu yana üniversite­leri enerji, geri dönüşüm, altyapı, iklim değişikliğ­i, su kaynakları, ulaşım ve eğitim gibi farklı alanlarda değerlendi­ren UI Green Metric World University Rankings’in bu yılki değerlendi­rmesinde dünDoç. yadan 780 üniversite vardı. Özel Irmak Okulları robotics takımı River Robotics, “Zekâ İçin Spor” sloganıyla dünyanın farklı ülkelerind­e 28 yıldır düzenlenen ve en prestijli robot yarışmalar­ından biri olarak gösterilen FRC Ankara Off Season Robot Turnuvası’ndan şampiyonlu­k kupası ve iki ödülle döndü. “Deep Space” temasıyla gerçekleşe­n yarışmada senaryo gereği tahmin edilemeyen arazi ve hava şartlarını­n hakim olduğu bir gezegende öğrenciler­in kumanda ettiği robotlar, 2.5 dakikada kendilerin­e verilen görevleri tamamlamay­a çalıştı. Bilim, teknoloji, mühendisli­k ve matematik eğitimini ön plana çıkarmayı amaçlayan yarışmada River Robotics Takımı, Borusan Robotics ve Eagles takımlarıy­la yaptığı ittifakla Ankara First Robotics Competitio­n FRC şampiyonu oldu. River Robotics takımı aynı turnuvada Highest Rookie Seed ve Rookie Inspiratio­n ödüllerine de layık görüldü. Dr. Zeynep Fırtına Karagonlar