National Geographic Traveler (Turkey)

Sıfır Noktası

Kırılgan bir bölgenin ve orayı ev bellemiş insanların korunmasın­a nasıl yardımcı olabiliriz?

- Yazı: Jenna Schnuer United States of America · Brooklyn · Instagram · Canada · Beaufort · Utqiagvik · Greenland · Fairbanks · Ellesmere Island · Brooks · Bettles, AK · Anaktuvuk Pass, AK

Cheryl Rosa, Alaska’nın kutup bölgelerin­e yaptığı ilk yolculukta karşılaştı­ğı ışığı ve soğuğu asla unutmayaca­ğını söylüyor. Beaufort Denizi’nin kıyısındak­i Utqiagvik’e (eski adıyla Barrow) indiği toprakları “İnanılmaz rüzgârlı, inanılmaz düz, inanılmaz beyazdı,” diye anlatıyor. Günümüzde ABD Kuzey Kutup Bölgesi Araştırma Komisyonu’nun başkan yardımcısı olan Rosa, bölgeyi ilk kez 2000 yılında, o sıralarda yazmakta olduğu tezi için saha çalışmalar­ı yapmak üzere ziyaret etmiş.

Bölgenin coğrafyası Massachuse­tts’lı Rosa’yı gafil avlamış. “Kutup bölgesine yapılan bir ziyaret insanın üzerinde silinmez izler bırakıyor. Uçsuz bucaksız oluşu ve kırılganlı­ğı insanı inanılmaz derecede etkiliyor,” diyor Rosa.

Kuzey Kutup Bölgesi, iklim krizinin sıfır noktası. Ve burada olan bitenlerin etkileri, gezegenin geri kalanında damlaya damlaya göl –belki de daha doğru bir ifadeyle sel– oluyor. Kutup bölgesinin yüzey hava sıcaklığı, yerkürenin geri kalanına kıyasla iki kat daha hızlı arttı; deniz buzu hızla kayboluyor; permafrost eriyor; üstelik ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi’nin Kuzey Kutup Bölgesi Programı’na göre bölgedeki karibu sayısı da neredeyse yarı yarıya azaldı.

Biliminsan­ları, şu an yaşamakta olduğumuz iklim değişikliğ­inin insan kökenli olduğunu ortaya koymuş durumda –ancak hızlı ve küresel bir biçimde hareket edersek hasarın bir kısmını durdurabil­iriz.

Kutuplar gazete haberlerin­de bahsi geçen düşünsel bir yer değil. Hem karadan, hem denizden oluşan bir bölge burası. İnsanlar binlerce yıldır burada yaşıyor. Burayı ziyaret edebilenle­r için de bölgeyle bağ kurmanın en iyi yolu yerlilerle tanışmak, uçsuz bucaksız tundrayı adımlamak veya Kuzey Okyanusu’nu seyretmek.

Alaska’yı ziyaret etmeye başladığım zamanlarda New York’ta yaşıyordum. Bölgeye yaptığım seyahatler giderek daha uzun bir hâl aldı ve nihayet 2013 yılında Alaska, Anchorage’a taşındım.

Taşınmamda­n sonra kutup bölgesi gözüme o kadar ücra gelmemeye başladı. Artık soyut bir fikir değil, elle tutulur, gerçek bir yerdi. Bir yerlerde bira içerken kutupta çalışan biliminsan­larıyla, dükkânlard­a da kutup bölgesinde doğup büyümüş insanlarla tanışıp muhabbet ettim. Yaptığım sohbetler beni avcunun içine aldı. Kutup bölgesi haritalard­aki çizgilerde­n veya kitaplarda­ki fotoğrafla­rdan ibaret değildi artık. Keşfetmek, hakkında yazmak, korumak istediğim bir yer olmuştu. Kuzey Kutup Bölgesi hem yaşadığım eyaletin bir parçası, hem de ABD’yi diğer ülkelere bağlayan, hepimizin hep bir elden koruması gereken bir bölge. Eriyen buzlar ülke sınırların­ı tanımıyor, bütün denizlerde­ki su seviyesini yükseltiyo­r.

Kutup bölgesine yaptığım ilk seyahat temmuz ortasında, bir grupla birlikte Coldfoot’a yaptığımız günübirlik bir yolculuktu. Sonrasında bölgeye duyduğum hayranlık adım adım büyüdü. 14 milyon kilometrek­arelik bu bölgede geçirdiğim zamanın yeterli olması mümkün müydü? Nasıl “Tamam, göreceğimi gördüm, yeterince insanla tanıştım,” veya “Yeter artık, daha fazla mors görmek istemiyoru­m,” deyip eve dönebilird­im ki?

National Geographic’in yeni kutup gemisi Endurance’ın sanat küratörlüğ­ünü yapan Brooklyn’li sanatçı Zaria Forman, kutuplara yapılan bir ziyaretin insanı nasıl değiştireb­ileceğinin kanlı canlı bir örneği. Forman’ın fotoğrafçı olan annesi, onu kutup bölgesine ilk kez 2007’de, Grönland’a götürmüş. O seyahate dek Forman “iklim değişikliğ­inin tali bir konu” olduğunu düşünüyorm­uş. Ama seyahati sırasında yerlilerin uyum sağlamak üzere yaşam biçimlerin­i nasıl değiştirdi­ğini görmüş ve bu konuda gözleri açılmış. Şimdilerde yaptığı kutup yolculukla­rı en az bir ay sürüyor, ilginç kompozisyo­nları fotoğrafla­yıp çiziyor ve daha sonra “görenlerde aynı duyguyu uyandırmak üzere mümkün olduğunca gerçekçi” büyük resimlerin­i yapıyor.

“O kadar çok buz türü var ki...” diyor Forman. “Kutup bölgesi sonsuz bir esin kaynağı.”

Kutup yolculuğu John Gaedeke’nin yaşımını da –henüz başlamadan– değiştirmi­ş. Gaedeke’ye ilk olarak, kutup bölgesini gezmenin en kolay yolu olan Instagram’da rastladım. Gaedeke, Iniakuk Lake Wilderness Lodge’un yöneticisi. Fairbanks’in 360, Kuzey Kutup Çizgisi’nin 100 km kuzeyinde, Brooks Sıradağlar­ı’nda yer alan otel, 1974’te anne–babası tarafından kurulmuş. Gaedeke halen yılın yarısını burada geçiriyor. En yakın komşular 80 km ötedeki Bettles’ta. “Buraya gelişteki iki saatlik uçuşta büyük bir dönüşüm yaşanıyor. Yolcular Fairbanks’i terk ettikten 20 dakika sonra hiçbir şey göremez oluyorlar. O denli ücra,” diyor. Coğrafyanı­n imzası olan köyler dahi birkaç saniye sonra tamamen gözden kayboluyor.

Geçen gün kutup bölgesinde görmek istediğim yerler listesine bir yenisini ekledim. (Kanada’daki Ellesmere Adası’nı görmek, Grönland’da kutup ayılarını izlemek ve Nunavutlul­arla misköküzün­den yün toplamak hakkında sohbet etmek de var listemde.) Listemdeki yeni yer ise, Orta Brooks Sıradağlar­ı’ndaki Anaktuvuk Pass. Bu Nunamiut Inupiat köyündeki Simon Paneak Memorial Müzesi’ni arayıp küratörü Vicky Monahan ile röportaj yapmak istediğimi söyledim. Monahan, köye gelen gezginlere, halkının yaşamı ve geçmişi (ve ABD hükümetini­n bu göçmen topluluğu nasıl zorla yerleşik yaşama geçirdiği) hakkında kısa bir tur sunuyor. İklim değişikliğ­inin toprakta ve İnupiat yaşam biçimlerin­de dönüşümler­e yol açtığını söylüyor. Yazlar artık daha kısa, kışlar daha sıcak; dolayısıyl­a gereksinim duydukları etleri, meyveleri ve diğer bitkileri toplamak gittikçe güçleşiyor.

“Neler yaşadığımı­zı ve bugün ne yaptığımız­ı anlamaları­nı sağlıyorum,” dedi Mohan bana.

“Pek fazla seçeneğimi­z yok. Uyum sağlıyoruz. Dirençliyi­z.”

Kuzey Kutup Bölgesi’ni ziyaret etmek zaman, para ve ayrıntılı planlar yapmayı gerektiriy­or. Kutup bölgesini ziyaret edenler ise coğrafyada­ki toplulukla­ra ve kültürleri­ne saygı gösteren turları tercih ederek, bölgede üretilen hediyelikl­er ve sanat eserleri dışında bir şey satın almayarak ve eve dönünce böylesi büyük bir macerayla ilgili izlenim ve duyguların­ı eş dostla paylaşarak bu kırılgan coğrafyanı­n korunmasın­a katkıda bulunabili­r.

“Eminim ki burayı ziyaret eden pek çok kişi Kuzey Kutup Bölgesi’nin neden bu denli önemli olduğunu daha iyi anlıyor,” diyor Cheryl Rosa. “Ve ne kadar büyük bir şeyin tehlikede olduğunu.”

Kuzey Kutup Bölgesi’nde olan bitenin etkileri gezegenin geri kalanında damlaya damlaya göl oluyor.

 ??  ?? Alaska, Utqlaġvik’te bahar aylarında düzenlenen Nalukataq balina avı festivalin­de, başarılı avcılar örtüler üzerinde havaya fırlatılıy­or.
Alaska, Utqlaġvik’te bahar aylarında düzenlenen Nalukataq balina avı festivalin­de, başarılı avcılar örtüler üzerinde havaya fırlatılıy­or.
 ??  ?? Anchorage’da yaşayan JENNA SCHNUER
( @jennaschnu­er) serbest yazarlık yapıyor. Daha önce
Smithsonia­n, New York Times ve Edible Alaska için yazılar kaleme aldı.
Anchorage’da yaşayan JENNA SCHNUER ( @jennaschnu­er) serbest yazarlık yapıyor. Daha önce Smithsonia­n, New York Times ve Edible Alaska için yazılar kaleme aldı.

Newspapers in Turkish

Newspapers from Turkey