Cömert yıldız

Popular Science (Turkey) - - İÇINDEKILER -

Biryıldız,ölmekteolaneşlikçisine hayatöpücüğüverebilirmi? ESA’nınuzaygözlemeviIntegmetreye uzanıyor; tozlu ve ral,eşineazrastlanırbirolaya gazlıkabukları,hızısaniyede tanıkoldu:Şişkinbirdevkırbirkaçyüzkilometreyibulan mızıyıldızınsaçtığırüzgârlar, nispeten yavaş rüzgârlar taonunyavaşdöneneşlikçisini, rafından merkezi yıldızdan diğer bir deyişle ölü bir yıldıuzaklaşıp gidiyor. zınçekirdeğinihareketegeçirKütlesi Güneş’inkinin 25di ve bir X ışını patlamasıyla 30katıolanbüyükyıldızlarhayatadöndürdü. sa yakıtlarını bitirip süper

X ışını patlaması Integnova halinde patlıyor ve ral tarafından ilk olarak 13 bazen geride, çok kuvvetli Ağustos 2017’de, Samanyolu manyetik alana sahip, hızla galaksisinin kalabalık merdönen bir yıldız cesedi, yani kezindeki bilinmeyen bir nötron yıldızı bırakıyor. Bu kaynaktan algılandı. Bu ani yıldızlar sadece 10 kilometsaptama üzerine, izleyen reçapındabirküreye1,5Gühaftalarda kaynağını belirneş kütlesi sığdırabildikleri lemek üzere bir dizi gözlemiçin, bilinen en yoğun gök ler yapıldı. Gözlemlere göre, cisimleri. yavaşdönen,manyetikalanı Yıldızların birbiriyle eşlegüçlübirnötronyıldızı,komşerek yıldız çifti oluşturmaşusuolankırmızıdevdengesı yaygın bir durum; ancak len maddelerle beslenmeye bir nötron yıldızıyla bir başlamış. kırmızı devden oluşan sis

Kütlesi Güneş kütlesiytem, “simbiyotik x ışını çifti” le sekiz katı arasında olan adıylabilinenveşuanadek yıldızlar, hayatlarının soen fazla 10 örneği görülmüş nuna doğru kırmızı devlere çok ender bir olay. dönüşüyor. Dış katmanları Keşfiduyuranmakalenin şişerek milyonlarca kilo- yazarı olan Cenova Üniver- sitesinden Enrico Bozzo, “Integral nadir bir ikili sistemindoğuşundaeşsizbiranı yakaladı”diyor.“Kırmızıdev, nötron yıldızı olan eşlikçisini beslemeye yetecek kadar yavaş bir rüzgâra neden olarak,ölüyıldızınçekirdeğinde yüksekenerjilibiremisyona yol açtı.

Bu eşleşme kesinlikle çok ilginç.ESA’nınXMMNewton ve NASA’nın NuSTAR teleskopları nötron yıldızının iki saatte bir defa döndüğünü gösterdi ki bu saniyede defalarca dönen diğer nötron yıldızlarına göre kesinlikle çok yavaş. Nötron yıldızının manyetikalanınınölçümüyse,bualanınşaşırtıcıderecedekuvvetliolduğunuortaya koydu. Güçlü bir manyetik alan genellikle nötron yıldızınıngençolduğuanlamına geliyor; çünkü manyetik alanların zamanla gücünü yitirdiği düşünülüyor. Kırmızı dev ise çok daha yaşlı. O yüzden de bu ikisinin bir arada gelişmiş olması gerçektentuhaf.

“Bu nesneler çok şaşırtıcı” diyor Enrico. “Ya nötron yıldızının manyetik alanı zamanla önemli oranda zayıflamıyor ya da nötron yıldızı ikili sistemin tarihinin geçbirdönemindeoluşmuş. Bu da nötron yıldızının, büyükkütleliamakısaömürlü bir yıldızın bildik süpernova patlamasıyla meydana gelmediğini, başlangıçta bir beyazcüceykenkırmızıdevle uzun süre beslenmesinin sonucunda içine çökerek nötronyıldızıolduğunugösteriyor.” Nötron yıldızı genç, kırmızı dev yaşlı olduğuna göre,birnoktadaşişmişdevdenyayılanrüzgârlarküçük yıldıza yağarak dönüşünü yavaşlatacak ve X ışınları açığa çıkaracak.

“Bu nesneyi geçtiğimiz 15 yılda Integral’le yaptığımız gözlemlerde görmemiştik. Demek oluyor ki X ışınları ilk defa yayılmaya başladı” diyor ESA’nın Integral projesinden sorumlu bilim insanı Erik Kuulkers. “Bunun uzun süreli ama bir defalık bir ‘esinti’ olması ihtimaline karşı gözlemlemeye devam edeceğiz ama şimdiye dek önemli bir değişiklik görmedik.”

Yıldızın evrimi

Kızıl devle nötron yıldızı etkileşimi

Newspapers in Turkish

Newspapers from Turkey

© PressReader. All rights reserved.