İstiklâl Marşı’nı okuyarak ırkçılık mı yapıyoruz?

Sabah - - Gundem -

ğrenci andı” ritüelini savunan siyasetçiler, son günlerde, İstiklâl Marşı’nda açık “ırkçılık” vurguları bulunduğu gerekçesiyle çok daha masum içeriğe sahip olduğunu düşündükleri söz konusu yemine karşı çıkılmamasını talep etmektedir.

İlk bakışta, “mugalatacehalet melezi” böylesi bir tezin çürütülmesinin gereksiz olduğu düşünülebilir. Buna karşılık, “millet” ve “millî” kavramlarında olduğu gibi “ırk”ın da güncel anlamından yola çıkarak yapılan retrospektif yorumlar ciddî hatalara düşülmesine neden olduğu için konunun değerlendirilmesi yararlı olacaktır.

Modernlik sonrası gerçekliğine cevap vermeye çalışan tüm toplumlarda görüldüğü gibi Osmanlı entelektüelleri de değişim sürecinde yeni bir siyaset lisanı yaratmaya çalışmışlardır. Bu çerçevede “vatan,”“millet,” “kavim” benzeri kelimeler “yeni” kavramları tanımlama amacıyla kullanılmıştır. Örneğin, kişinin “doğup büyüdüğü” yer anlamındaki “vatan” kelimesi çok daha geniş ve soyut bir kavramı dile getirmeye, “dinî cemaat”e atıfta bulunan “millet,” “nation” karşılığı olarak istimâl olunmaya, “kavmiyetçilik” ise “milliyetçilik/ nasyonalizm”i ifade etmeye başlamıştır.

Bunun neticesinde aynı kelimeler farklı mânâlarda kullanılmış, Namık Kemal “vatan” ile yeni bir kavramı dile getirirken, Osmanlı gazetelerinde “ticaret için azimet buyurdukları Dersaadet’ten vatanları olan Manisa’ya avdet ettiler” benzeri açıklamalar yer alabilmiştir. Benzer şekilde “Osmanlı milleti” ile “Ermeni Katolik milleti” eşzamanlı olarak kullanılabilmiş, Müslümanlar “millet-i merhume”nin atıf, “ırk”ın bu dönemdeki yaygın anlamını yansıtmıştır.

Batı toplumlarında “race” kelimesinin kullanımı alanında da benzer bir gelişme yaşanmıştır. “Race/ ırk” bir yandan “iyi soydan gelme”ye atıfta bulunmayı sürdürürken, frenoloji çalışmaları ile antropometrik ölçümleri “bilimsel analiz aracı” olarak sunan, “sarı ve siyah ırklar”ın düşük kalitesini vurgulayan antropoloji çalışmaları “race/ırk”ı farklı bir anlamda kullanmışlardır. Kavram bu dönemde Batı’daki yaygın kullanımında da “milliyet/etnik gruplar”a atıfta bulunmuştur. Örneğin, 1908’de Scotus Viator takma adı ile “Racial Problems in Hungary” kitabını kaleme alan R. W. Seton-Watson çalışmasında “ırk problemleri”ne değil Sloven ve Rumenler gibi “milliyetler”in Macar yönetiminden kaynaklanan sorunlarına odaklanmıştır.

M. Şükrü HANİOĞLU

Newspapers in Turkish

Newspapers from Turkey

© PressReader. All rights reserved.