WELSH COL­UMN

Western Mail - - WM2 - MENNA ELFYN

HAF 1984 oedd hi a min­nau wedi cael fy ng­wa­hodd i roi dar­lith mewn cyn­hadledd as­tu­di­aethau Celtaidd ym Mhri­fys­gol Corc ar ag­wed­dau yn ymwneud â merched o Gymru yn yr uge­in­fed gan­rif.

Al­lai ddim â chofio yn iawn beth a ddy­wedais yn y ddar­lith honno er­byn hyn ond i mi gyfeirio at feirdd o ferched ymysg pethau eraill ond gal­laf gofio o hyd y cwestiwn a ofyn­nwyd o’r llawr, wedi imi roi ‘r ddar­lith.

Cododd un ferch ar ei thraed a go­fyn fy marn ar erthylu.

Yn ddini­wed reit, gan anghofio’n ll­wyr fy mod yn y Werini­aeth dyma fi’n dechrau ateb drwy ddweud mod i’n credu y dy­lai’r ferch fod â’r hawl dros ei... A chyn i mi gw­bl­hau’r frawd­deg honno dyma’r of­feiriad a oedd yn gadeirydd y sesiwn yn se­fyll ar ei draed ac yn dweud yn ddi­flewyn ar dafod nad oedd tes­tun fel yna yn wed­dus i’w drafod yn gy­hoed­dus.

A chyda hynna o eiriau, fe ddi­ol­chodd i’r gy­nullei­dfa am ddod i’r sesiwn gan roi taw ar un­rhyw drafo­daeth.

Wrth edrych yn ôl ar Iw­erd­don 1984, hawdd yw dod i’r cas­gliad i’r of­feiri­aid dawelu os nad by­d­daru lleisiau a dy­mu­ni­adau merched gan roi mwy o ystyr­i­aeth i fy­wyd y ba­ban heb ei eni nag i’r fam oedd yn gor­fod ei gario.

Cofiaf o hyd i gy­faill ddweud fel y by­d­dai ei mam yn crio ar ei phen ei hun ar waelod yr ardd bob tro y syl­wed­dolai ei bod yn fe­i­chiog gan fagu dros ddwsin o blant.

Ac rwy’n dal i gofio Gwyd­del o fardd yn adrodd fel y by­d­dai’n rhaid codi’n gyn­nar ar fore Sul nid i fynd i’r Of­feren ond er mwyn cael eistedd ar un o’r ychy­dig gadeiriau oedd yn y cartref hwnnw i’r teulu mawr o blant.

Mor falch wyf felly bod y rhod wedi troi a merched wedi en­nill yr hawl i ben­derfynu ar dyn­ged eu cyrff.

Wedi’r cy­fan, dod i’r byd fel “gwyrth”, fel per­son by­chan i’w fagu a’i garu’n angerd­dol ddy­lai fod yn nod un­rhyw enedi­gaeth.

Nid oes raid i mi ond cryb­wyll y storïau hyll am ferched yn cael eu cadw gan leianod, a’r sgan­dalau yn­ghylch y plant a an­fon­wyd i’w mab­wysiadu.

A bu mar­wolaeth Savita Halap­panavar, yn 2012 oher­wydd sep­sis wrth iddi ddechrau colli plen­tyn yn drob­wynt yn y ddadl dros fy­wyd y ferch.

Gel­lid bod wedi ei hachub pe bai erthyliad yn bosib.

Bu’r far­wolaeth yn un greulon wrth iddi dreulio wyth­nos gy­fan yn marw’n araf yn yr ys­byty.

Ond beth am y gwledydd eraill lle mae erthylu yn parhau yn drosedd? Parhau y mae’r fr­wydr honno o hyd. Ond yn nes adre i’r Werini­aeth, hei lwc i’r ym­gyrch dros yr un hawliau i ferched Gogledd Iw­erd­don. Dy­fal donc...

■ Mae Dr Menna Elfyn yn Gy­far­wyd­dwr Ys­grifennu Creadigol ym Mhri­fys­gol Cymru Y Drindod Dewi Sant

Newspapers in English

Newspapers from UK

© PressReader. All rights reserved.