זכרונות פֿו יודל מאַרק

Forward (Yiddish Edition) - - אין דער וועלט ון ייִדיש -

(המשך

ון ריעִרדיקן נומער)

דאָס ווער אַ פֿאָלקיסט

פֿון†אַלע† זייַטן†אָרעמקייט∫† כּמעט† באָרוועסע† קינדער ¨† פֿאַרשמוצי†קטע† קינדערÆ † און† עס† האָט† מיך† געצויגן† אַהיןÆ † נאָכן† גיין† דאָס† ערשטע† מאָל† פֿלעג† איך† וועלן† גיין† דאָס† צווייטע† מאָל† און† דאָס† דריטע† מאָל Ɔ און† ביס≠ לע†כווייַז ¨† אין† דעם† דאָזיקן† פּראָצעס† פֿון†גיין ¨† בין†איך† געוואָרן†אַ† פֿאָ†לקיסט Ɔ און†די† ווירקונג†איז† געווען†פֿריִער† פֿון† אַלץ† פֿון† רוסישער† ליטעראַטור † ¨† ניט† פֿון† ייִדישע† פֿאָלקיסטישע† געדאַ†נקען† וואָס†זייַנען† דעמאָלט†געווען Æ

¸איך† פֿלעג† טראַכטן ˛†∫ וואָס† בין† איךø † אַ† ציוניסט Ɔ איך† האָב† אָנגע≠ הויבן† אין† אַ† קרייַזל† פֿון† די† גימנאַ≠ זיסטן¨ † אַ† ציוניסטישן† קרייַז Ɔ דאָס† דאָזיקע† קרייַזל† פֿלעגט† איין† מאָל† אַ† וואָך† זיך† צונויפֿקומען ¨† אָדער† איין† מאָל† אין† צוויי† וואָכן Ɔ מע† פֿלעגט† האַלטן† רעפֿעראַטן ¨† מע† פֿלעגט† זיך† אַרומקריגן† † אַרום† די† פֿאַרשיידענע† † ¸מי† ינונגען ˛Æ † ©ס 'איז† אַלע† מאָל† געווען† אַרום† ציוניסטישע† ענינים† שטענד†יקע† מיינונג/ פֿאַרשיידנהייטן® Ɔ וואָס† טוען† זייø † אַלצדינג† וואָס† מיר† ריידן†—† מיר† אַלץ† קינדער† פֿון† רייַכע† היימען† —† האָט† דאָך† ניט† קיין† שייַכות† צו† דעם† לעבןÆ †מען† קען†דאָך† נישט†וואַרטן† ביז† וואַנען† ייִדן† וועלן† וווינען† אין† ארץ / ישׂראל¨ †יעדער† אונטער†זייַן† פֿייַג†נבוים† און† יעדער† אין† זייַן† ווייַנגאָרטן Ɔ מע† דאַרף† דאָך† די† מענטשן† העלפֿן† שוין°† און† מע† דאַרף† ניט† קומען† און† זאָגן† „פֿאָרט† קיין†ארץ /ישׂראל“†—† מע†דאַרף† זיי†שוין† העלפֿן Æ

און† עס† האָט† גענומען† אויך† אויסטראַכטן† זיך† אַזאַ† געדאַנק∫† גוט ¨† ס' זייַנען† דאָ† אַזעלכע† שיינע† געדאַנ≠ † קען† ווי† סאָציאַליזם † ©דאָס† וואָרט† קאָ≠ מוניזם† ¸האָט† מען†ניט† געניצט ˛¨ †כאָטש† ס' איז† שוין† געווען† דער† ק†אָמ† וניס≠ ט†ישער† מאַניפֿעסט ¨† און† מיר† האָבן† געלייענט†גאָר† יונג†דעם† קאָמוני†סטישן† מאַניפֿעסט® ¨† און† סאָציאַליזם† וועט† ברע†נגען† דער† וועלט† גליק Ɔ אָבער† זיי† זייַנען† † דאָך†הייַנט† אָוונט†הונג עריק† ¨† זיי† גייען†דאָך† שלאָפֿן†אפֿשר† הו†נג עריק† Ɔ איז† טויג† די† גאַנצע† זאַך† נישט ¨† מע† דאַרף† אַרבעטן†פֿאַרן† פֿאָלק ¨† אָבער†מע† דאַרף† אַרבעטן†פֿאַר† איצט†און† פֿאַר†שוין† און† פֿאַר† הייַנט ¨† און† מע† דאַרף† ניט† קו≠ מען† מיט† פֿאַרשיידענע† † אוט†אָפּיעס† פֿון† מאָרגן†און† איבע†רמאָרגן Ɔ צוμ—±¥† †±יאָר† איז† שוין† בייַ† מיר† געווען† † אין† גאַנצן† פֿעסטג†עשטעלט† אַזאַ†מין† צוגאַנג Æ

צוμ† †± יאָר† בין† איך† שוין† געווען† פֿאַרליבט†אין† איינעם†פֿון† די†פּרינציפּן† פֿון† די† רוסישע† פּאָפּוליסטן†—† אָדער† לאָמיר† זאָגן† פֿאָלקיסטן Ɔ איך† בין† געווען† ממש† פֿון† דעם† באַגייַס≠ טערטÆ † דאָרטן† איז† געווען† איינער† פֿון†די† פּרינציפּן †© איך†וועל† עס†פֿריִער† זאָגן† אויף† רוסיש ®†∫ нас Полюбите нас беленькими †¨ черненькими полюбит всякий †—† „קריגט† אונדז† ליב† שוואַרצינקערהייט¨ † ווייַסינ≠ קע†רהייט† וועט† אונדז† יעדערער† ליב† האָבןÆ“† און† דאָס† פֿאָלק† דאַרף† מען† ליב† האָבן¨ † אין† זייַן† דחקות¨ † אין† זייַן† אָרעמקייט † ¨† אין†זייַן† אומוויסן¨ †אין† זייַן† שמוץ¨ † מיט† די† פּאַרכעס¨ † מיט† פֿאַר≠ שי†ידענע† קראַנקייטן† וואָס† מע† האָטª † מע†דאַרף† אָט†אָ† דעם†לייַדנדיקן† פֿאָלק† העלפֿןÆ

אַן† ערך† אַ† יאָר† שפּעטער† זייַנען† שוין† די† אַלע† ענינים† געווען† קלאָרÆ † איך† בין† אַוועק† פֿון† די† ציוניסט†ישע† קרייַ†זלעך† אין† גאַנצן† און† מער† נישט† געהאַט† † מיט† זיי† צו† טאָןÆ † כ' האָב† גע≠ פּרוּווט† וועגן† דעם† ריידן† מיט† די† חבֿרים†מייַנע ¨† ¸אָבער ˛† כ' האָב†ניט† גע≠ האַט† קיין† אָפּרוףÆ † איינער¨ † וואָס† האָט† געהייסן†לערנער† און†וואָס† האָט†שוין† דעמאָלט† זיך† פֿאַראינטערעסירט† † מיט† ייִדישן† פֿאָלקלאָר¨ † איז† יאָ† צוגעשטאַ≠ † נען†צו† דעם†אין† אַ†געוויסן† זינעןÆ

איך† האָב† זייער† אַ† סך† געלייענט∫† די† אַלע† רוסישע† פֿאָלקיסטן† און† זייערע† טעאָרעטיקער¨ † מיט† לאַוו≠ ראָוו¨ † מיט† אַנדערעÆ † און† פֿון† די† רו≠ סישע† פּאַרטייען† איז† מיר† נעע†נטער† פֿון† אַלץ† געווען† די† סאָציאַליסטי≠ שע† רעוואָלוציאָנערן¨ † און† נאָך† מע≠ רער† די† † —† אַ† ביסל† רעכטערע† פֿון† די† סאָציאַליסטישע† † רעוואָלוציאָנערן† —† „טרודאָוויקי “† ©„ טרודאָוויקי“† הייסט† אַרבעטס/ מענטשן® ª† פֿון† דער† ריכטונג † ¨† וואָס† ס' איז† שפּעטער† געקו≠ מען† קערענסקיÆ † דאָס† איז† געווען† אַזאַ† מין† אינעווייניקסטער¨ † גרויסער† איבערבראָךª †און† אין†אַ† געוויסן†זינען† איז† עס† געווען† פֿאַרבונדן† מיט† אַ† שטילער†טענה† צו†דער† גאַנצער†היים ¨† וואָס† האָט† מיך† אַזוי† אויפֿגעהאָדע≠ וועט† אַן† אָפּגעזונדערטן† פֿון† לעבן¨ † אַ† דערווייַטערטן† פֿון† אָרעמקייט¨ † און† מע† דאַרף† איצט† זיך† לערנען† כּדי† קומען†לערנען† אָט†אָ† די†דאָזיקע† אַלע† מענטשן¨ † כּדי† צו† ווערן† אַ† פֿירער† בייַ† זיי¨ † כּדי† באמת¨ † ווי† די† רוסישע† פֿאָל≠ קיסטן†פֿלעגן† זאָגן¨ †גיין† אין†פֿאָלק Æ

אַ† ייִדישיסט† בין† איך† געוואָרן† היפּש†שפּעטער ¨† שוין†קלאָר† אין†דעם† לעצטן†קלאַס† פֿון†מיטלשול ¨† מער/ וויי≠ ניקÆ † מיר† איז† אָבער† דעמאָלט† קלאָר† געוואָרן¨ † אַז† אָט† איז† דאָ† אַ† געזעל≠ שאַפֿט†וואָס† הייסט†„אָפּע“∫† די†געזעל≠ שאַפֿט†צו† פֿאַרשפּרייטן†וויסן† בייַ†ייִדן Ɔ אָ¨ †דאָס† איז†אַ† גוטע†געזע† לשאַפֿט°†עס† איז†געשאַפֿן† געוואָרן†כּמעט† אין†דער† זעלביקער†צייַט† ווען†איך† בין†ג עווען†† אין† ווילנע† אַ† געזעלשאַפֿט† צו† היטן† דאָס† געזונט† פֿון† ייִדן†—† און† דאָס† איז† אַ† גוטע† געזעלשאַפֿטÆ † עס† איז† שוין† אויך† געווען† געשאַפֿן† אַ† געזע†לשאַפֿט† וואָס† האָט† געהייסן† די† געזע†לשאַפֿט† פֿון† פֿאַרשפּרייטן† אַרבעט† צווישן† ייִדן¨ † „אָרט Æ“† אָט† אָ† דאָס† זייַנען† † גע≠ זע†לשאַפֿטן ¨† ¸וואָס ˛† פֿאַרנעמען† זיך† ניט† מיט†חקירהן† זיך¨ † ווי† מע† דאַרף† ברענגען† דעם† ציוניזם¨ † ווי† מע† דאַרף† ברענגען† דעם† סאָציאַליזםª † דאָס† אַלץ† איז† אַ† גוטע† אַרבעט† פֿאַר† בעל/ הבתּישע† ליידיקגייער¨ † פֿאַר† רייַכע† קי†נדער ¨† וואָס† זעען† ניט† פֿאַר† זייערע† אויגן† די† אָרעמקייטÆ † אָרעמקייט† מוז† געהאָלפֿן† † ווערן†אָט† שוין¨ †אָט† גלייַךÆ

לייענע

די† דאָזיקע† גאַסן¨ † די† אָרעמע† גאַסן¨ †וואָס† איך†האָב† קיין†מאָל† פֿריִער† ניט† דורכגעשפּירט¨ † האָב† איך† איצט† גענומען† איבערלעבןÆ † און† דאָס† איז† שוין† געווען† אין† דעם† ערשטן† יאָר† אין†ווילנע ¨† און†אין† דעם†צווייטן† יאָר† אַלץ†מער† און†מער Ɔ גלייַכצייַטיק†מיט† דעם† האָב† איך† געוואַלדיק† פֿיל† גע≠ לייענט¨ † מער† פֿון† אַלץ¨ † פֿאַרשטייט† זיך¨ †געלייענט† רוסישª †כ 'האָב† אויפֿגע≠ הערט† שוין† צו† לייענען† העברעיִש † ¨† ווייַל†איך† האָב†געזען ¨† אַז†רוסיש† האָט† אַזוי† פֿיל† מערÆ † און† געלייענט† זייער† אַ†סך† פֿון†דער† פּאָליטישער†ליט עראַ≠† טורª †זאַכן ¨† וואָס†האָבן† צו†טאָן† מיט†די† אוטאָפּיסטן/ סאָציאַליסטן¨ † אויף† וויפֿל† מע† האָט† געקאָנט† קריגן† אויף† ר†וסיש ¨† פּרודהאָן†און† אַנאַרכיסטישע†זאַכן Æ

גלייַכצייַטיק† האָב† איך† געלייענט† אָן†אַ† סוף†פֿון† דער†רוסישער† ליטעראַ≠ טור† און† פֿאַרשיידענע† איבערזעצונ≠ גען† פֿון† אַנדערע† ליטעראַטורןÆ † די† דאָז† † יקע†לייַדנשאַפֿט† צו†לייענען ¨† וואָס† איז†געווען† בייַ†מיר† אין†די† פֿריִערדי≠ קע† יאָרן¨ † האָט† זיך† נאָך† מער† פֿאַר≠ שטאַרקט† אין† מייַנע† גימנאַזיסטישע† יאָרן† אין† ווילנעÆ † און† געלייענט† האָב† איך† שטענדיק† סיסטעמאַטישÆ † לאָמיר† זאָגן¨ †אין† דעם†לעצטן† קלאַס†גימנ אַזיע†† האָב†איך† פֿאַר†זיך† אונטערגענ†ומען† צו† לייענען†איבסען ¨† ביעלסטן†און† ביער≠ סאַ† ¸ø ˛¨ †און† סטרינדבערגן¨ †אויף† וויפֿל† ס' איז†געווען† דעמאָלט†איבע† רגעזעצט† †

יודל מ רק ©און† ס' איז† געווען† זייער† אַ† סך® Ɔ די† רוסישע† ליטעראַטור† איז† געווען† † אַ† געוואַלדיק† רייַכע† פֿון† שטאַנ†דפּונקט† פֿון†איבערזעצונגען ª† ווי†נאָר† ס' פֿלעגט† אַרויסקומען† אַ† בוך† אויף† דייַטש¨ † פֿראַנצויזיש¨ † ענגליש¨ † אָדער† אַפֿ†ילו† אויף† די† סקאַנדינאַווישע† שפּראַכן¨ † פֿלעגט†עס† אויך†גלייַך† דערשייַנען†אין† רוסישÆ † אָן† אַ† סוף† און† אָן† אַ† שיעור† האָב†איך† דעמאָלט†געלייענט Æ

פֿאַרשטייט† זיך¨ † דאָס† האָט† ניט† צ†וגענומען† פֿון† מיר† די† מעגלעכקייט† פֿון† זיך† צו† פֿאַרנעמען† מיט† אַנדע≠ רע† זאַכןª † למשל¨ † אין† זעקסטן† קלאַס† גימנאַזיע†האָב† איך†זיך† פֿאַרנומען†מיט† פֿוטבאָל† ©דאָס† הייסט† ¸אייראָפּעיִשער ˛† פֿוטבאָל® Ɔ אָדער†איך† האָב†אַ† געוו†יסע† צייַט†שפּעטער ¨† נאָך†דעם† גרויסן†נצחון† וואָס†איך† האָב†געהאַט †¸ קעגן†עמנואל† לאַסקער˛ ¨† פֿלעג† איך† גיין† אין† קלוב† שפּילן† שאָךÆ † כ' האָב† פֿאַר† אַלצדינג† געהאַט† צייַטÆ † אין† די† ערשטע† צוויי† יאָרן¨ † ¸ווען ˛† איך† האָב† געלעבט† בייַ† די† גאָרדאָנס¨ † האָב† איך† געהאַט† גענוג† צייַט† זיך† אַרומצושפּילן† מיט† זייער† מיידל†אין† די†אָוונטן ¨† ווען†מע† פֿלעגט† אין† דעם† גרויסן† צימער† ניט† אָ†נצינדן† קיין† ליכטל¨ † און† מיר† האָבן† ג†עהאַט† אין†אונדזער† רשות†אַ† קאַנאַפּע¨ †ל אָמיר†† זאָגן¨ †געקענט† אַרומשפּילןÆ

אין† די† לעצטע† צוויי† יאָר† אין† מיט†לשול ¨† האָב†איך† שוין†געהאַט† פֿאַר≠ שיידענע† אַנדערע† געשעפֿטן¨ † אָבער† דאָס†לערנען† איז†מיר† ניט†געווען† קיין† מאָל† קיין† שטערÆ † ביסלעכווייַז† האָט† זיך† גענומען† אַנטוויקלען† די† סיס≠ טעם† פֿון† זיצן† אויף† איינער† פֿון† די† לעצטע† בענק† און† מע† האָט† געקענט† † לערנען†מאַטעמאַטיק† אָדער†אַן† אַנדער† זאַך¨ † און† איך† פֿלעג† זיצן† און† לייענען† † דאָס† וואָס† איך† האָב† גראָד† דעמאָלט† געלייענטÆ † אַן† אינטערעסאַ†נטע† זאַך† ווען†איך† זאָג¨ †איך† האָב†קיין† מאָל†זיך† ניט†אויסגעלערנט† צו†ליי ענען††גיך Ɔ און† איך† האָב† כּמעט† שטענדיק† געדענקט† † אויף† יאָרן¨ † יאָרן† שפּעטער¨ † וואָס† איך† האָב†געלייענט Æ

איך†האָב† שוין†געזאָגט ¨† איך†האָב† אויפֿגעהערט†אין† גאַנצן†ליי ענען††העב≠ רעיִש†און† איך†בין† אַוועק†צו† דער†גאָר† מאָדערנער†ליטעראַטור† וואָס†מע† האָט† אין† די† שולן† ניט† געלערנט¨ † און† צו† כּלערליי† איבערזעצונגעןÆ † פֿאַרשטייט† זיך¨ † די† רוסישע† ליטעראַטור¨ † אויף† וויפֿל† מען† האָט† געלערנט† אַ† ביסל¨ † האָב† איך† שוין† געלייענט† אַליין† אַלץÆ † למשל¨ † אַז† ס' איז† געקומען† צו† אַזאַ† גרויסן† שרייַבער† ווי† דאָסטאָיעוו≠ סקי¨ †האָט† מען†בייַ† אונדז†ג עלערנט††אַ† טייל† פֿון† פּראָגראַם† פֿון† דאָסטאָיעוו≠ סקי¨ † זייַנע† זכרונות† אָדער† זייַנע† שריפֿטן¨ † ווען† ער† איז† געווען† אַרעס≠ טירט¨ †געזעסן† אין†תּפֿיסה Ɔ די†שריפֿטן† זייַנע† הייסן† אויף† רוסיש† Записки дома мертвого из † †— די† שריפֿטן† אָדער† די† פֿאַרשרייַבונגען† פֿון† טויטן† הויזÆ † אָבער† אין† יענער† תּקופֿה† האָב† איך† געלייענט† אַלץ† דאָסטאָיעו†וסקי Ɔ אָדער† פֿון† טאָלסטאָי† האָט† מען† ניט† געלייענט† אַזעלכע† ווערק† ווי† „אַנאַ† קאַרענינאַ“¨† אָדער† אַפֿילו† ניט† אַזאַ† ווערק† ווי†„מלחמה† און† שלוםÆ“† ©מע† האָט† געלייענט† עפּעס† פֿון† „מלחמה† און† שלום“¨† ¸אָבער ˛† איך† האָב¨ † פֿאַר≠ שטייט† זיך¨ † אַלץ† געלייענט® Ɔ ייִד†ישע† ליטעראַטור†האָב† איך†דעמאָלט† כּמעט† ווי†גאָרנישט† געלייענטÆ

אין† דעם† לעצטן† קלאַס† גימנאַזיע† † האָב† איך† אָנגעהויבן† לייענען† ייִדי≠ שע† ליטעראַטורÆ † איך† האָב† געקענט† † זייער†גוט† שלום/ עליכמען†פֿון† פֿריִער¨ † ווייַל†שלום /עליכמען† פֿלעגט†דער† פֿע≠ טער†שיִע† לייענען†פֿאַר† אונדזÆ †שלום / עליכמען† האָט† מען† אין† אַלע† הי†ימען† געלייענט¨ †און† בשעת†ס 'איז† געגאַ† † נגען† „מאָטל† פּייסי†דעם† חזנס“†נאָך† אין†די† צייַטונגען† ©און† ס' האָט† געהייסן† „די† כאַליאַסטרע“®¨ † האָב† איך† וועגן† דעם† געוווּסטÆ †חוץ† דעם¨ †אַ† סך†זאַכן† שלום/ עליכמס† אין† יענע† יאָרן¨ † אין† די† יאָרן† π±≥μ—± π±± ¨† זייַנען† נאָך† נישט† אַפֿ†ילו† אַרויס† אין† פֿאָרעם† פֿון† ביכער¨ † נאָר† ס' איז†געווען† אַלע†מאָל† געדרוקט† אין† צייַטונגען¨ † וואָס† אַ† טייל† האָט† מען† געלייענט¨ †אַ† טייל†ניט Æ

אַ†ביסל† האָב†איך† געלייענט†פּרצן† אין†דעם† לעצטן†קלאַס† פֿון†מיט† לשולÆ † ווייַל† ¸דעמאָלט ˛† איז† שוין† אין† ווילנע† † אַרויסגעגאַנגען† זייער† אַ† פֿייַנער† און† גוטער¨ † גרויסער¨ † גראָבער† זשורנאַל† וואָס† האָט† געהייסן†„די† נייַע† וועלט“¨† אונטער† דער† רעדאַקציע† פֿון† נ†יגערן† ©וואָס† האָט† דעמאָלט† געוווינט† אין† ווילנע® ¨† וואָס† איז† געווען† זייער† אַ† פֿייַנע ר†חודש /זשורנאַל Ɔ איך† האָב† אַ† ביסל† יאָ† געלייענט¨ † אָבער† ניט† קיין† סך¨ †און† איך†האָב† זיך†אין† דער†ווי לנער†† תּקופֿה† נישט† געהאַט† באַגעגנט† ניט† מיט†ניגערן† און†ניט† מיט†קיין† אַנדערע† † שרייַבערÆ † אין† ווילנע† זייַנען† געווען† † אַ†היפּשע† צאָל†ייִדישע† שרייַבער¨ †און† ס' איז† שוין† געווען† אַ† גאַנץ† שטאַר≠ קע†ייִדישיסטישע† באַוועגונגÆ †¸ אָבער˛ † איך† בין† דעמאָלט† געווען† פֿאַרנומען† מיט†אַנדערע† ענינים∫†געלייענט Æ

די ערשטע וועלט מלחמה

איצט† איז† שוין† געווען† דאָס† לעצטע† יאָר Ɔ ס' איז† שוין† געווען† דאָס† יאָר† פֿון† מלחמה ¨† און† עס† האָט† זיך† אָנגעהויבן† די† באמת† שווערע† תּקופֿה† אין†דעם† לעבן†פֿון† אונדזער†משפּחה Ɔ אין† פּאַלאָנגע† איז† קיין† מאָל† ניט† גע≠ ווען†קיין† באַנק ¨† האָט†דער† טאַטע†קיין† מאָל†ניט† געקענט†האָבן† גענוג†בייַ† זיך† באַרע†געלט Ɔ עס†האָט† אַפֿילו†ג עקענט†† זייַן† צייַטן† ווען† עס† זייַנען† געווען† † שוועריקייטן†און† מען†האָט† געדאַרפֿט† † דאָנערשטיק†האָבן† צאָלן†די† אַ†רב עטער†† ¸און† מע†האָט ˛† געצאָלט†באַרע† געלט Ɔ וווּ† איז† געווען† דעם† פֿאָטערס† † געלט ø† אָדער† אין† פֿאָרעם† פֿון† בורשטין ¨† וואָס† מע† האָט† נאָך† ניט† אויסגעאַר≠ בעט†אָדער †¸ יאָ˛ †אויסגעאַרבעט ¨† אָדער† אין† פֿאָרעם† פֿון† פּשוטע† געלט† וואָס† איז† געווען† אין† דרייַ† גרויסע† בענק∫† אין† אַ† באַנק† אין† קעניגסבערג ¨† אין† אַ† באַנק† אין† מאָסקווע ¨† אין† אַ† באַנק† אין† לענינגראַד¨ † און† אַ† קליין† ביסל† אין† אַ† באַנק† אין† ליבאַווע Ɔ איך† דערמאָן† עס† פֿאָרויס¨ † ווייַל† די† דאָזיקע† אַלע געלטער† זייַנען† פֿאַרלאָרן† געגאַנגעןÆ שפּעטער† איז† פֿאַרלאָרן† געגאַנגען אויך† אין† מאָסקווע† און† אין† לענינ≠ גראַד† דאָס† געלט†—† דאָס† געלט† וואָס מען† האָט† געהאַט† אין† קעניגסבערג איז† גלייַך† פֿאַרלאָרן† געגאַנגען¨ † אויף מאָרגן† נאָך† דעם† ווי† די† מלחמה† האָט זיך†אָנגעהויבן Æ

איז† צוגעקומען† נאָך† אַ† זאַך∫† מען האָט†געמוזט† אַנטלויפֿן†פֿון† פּאַלאָ†נגע ¨ ווייַל† פּאַלאָנגע† האָט† מען† באָמבאַר≠ דירט† פֿון† ים† אויפֿן† צווייטן† אָדער אויפֿן† דריטן† טאָג† פֿון† דער† מלחמה¨ און†אַ† שראַפּנעל†איז† אַרייַנגעפֿאַלן†בייַ אונדז† אין† זאַלÆ † פֿאַרשטייט† זיך¨ † ס' איז געווען† אַ† מעגלעכקייט¨ † אַז† מאָרגן וועט† מען† ווידער† באָמבאַרדירןÆ † און די† דייַטשן† האָבן† פֿאַרנומען† פּאַ≠ לאָנגע† זייער† גיך¨ † שוין† איבער† דעם¨ וואָס†ס 'איז† געווען†בייַם† ים†און† ס' איז געווען† בייַ† דער† גרענעץÆ † איך† בין שוין† געווען† אַוועקגעפֿאָרן† אין† וויל≠ נע¨ † אָבער† די† משפּחה† האָט† זיך† קוים אַרוי†סגעראַטעוועט† פֿון† פּאַלאָנגע אין† ליבאַוועÆ † זיי† זענען† אַלע† אַוועק אין† ליבאַווע¨ † מיטן† טאַטן¨ † מיט† דער גאַנצער† משפּ חה¨ † און† מע† האָט† גע≠ קענט† מיטנעמען† נאָר† בורשטין† וואָס מע† האָט† געהאַט† אויסגעאַרבעטª † די איבעריקע† † בורשטין¨ † די† ניט/ אויס≠ געאַרבעטע¨ †האָט† מען†פֿאַרשלאָסן† איז אַזאַ† מיט† מויערל¨ † וואָס† איז† געשטאַ≠ נען† אין† מיטן† גאַס¨ † און† ס' איז† געווען † געמאַכט† פֿון† ציגל¨ † פֿון† צעמענט† און מיט†אייַזערנע† טירןÆ †מע† האָט†דאָרטן פֿאַרשלאָסן† און† מע† האָט† געמוזט † אַנטלויפֿןÆ

מע† איז† געווען† אין† ליבאַווע כּמעט† אַ† יאָר† צייַט¨ † און† פֿון† ליבאַווע האָט† מען† געמוזט† אַנטלויפֿן† ווייַטער † אויף† מיזרח¨ † קיין† ווייַסרוסלאַנד † ¨† אין אַ† שטאָט† וואָס† הייסט† ביכאָווÆ † און ערשט† פֿון† ביכאָוו† איז† מען¨ † שוין נאָך† דעם† ווי† איך† בין† געווען† אין אוניווערסיטעט† אַ† האַלב† יאָר† אַליין¨ געקומען†אין† פּעטראָגראַד† ©ווי† ס' האָט דעמאָלט† געהייסן† די† שטאָט® Ɔ מיט יעדן†פּראָצעס† פֿון†אַנטלויפֿן† איז†מען געוואָרן†אָרעמער ¨† אָבער†מע† האָט†נאָך געהאַט† גענוג† געלט† אויף† צו† לעבןÆ דו† ווייסט† דאָך† ווי† מע† זאָגט¨ † אַז† ביז וואַנעט†עס† גייט†אויס† בייַ†דעם† רייַכן¨ ס' איז†דערווייַלע† דאָ† ¸וואַש† זיך˛ †אויס די†פֿיס Æ

איך†בין† שוין†געווען† אָפּגעטיילט † פֿון†דער† משפּחה†גלייַך† אין†אויגוסט ¨ ווען† איך† בין† געפֿאָרן† ווייַטער† זיך לערנען† אין† ווילנעÆ † דעמאָלט† האָט מען† געדאַרפֿט† זייער† אַ† סך† לערנען¨ ווייַל†צום† סוף†האָט† מען†געהאַט† עקזאַ≠ מענס¨ †פֿון† דעפּוטאַטן†וואָס† זייַנען†גע≠ קומען†פֿון† רוסישן†מיניסטעריום Ɔ אַלע האָבן†זיך† געגרייט†צו† די†ע† קזאַמענס†— ¸נאָר ˛† איך†מיט† נאָך†אַ† פּאָר†פֿון† מייַנע חבֿרים† האָבן† זיך† צו† די† עקזאַמענס † ניט†געגרייט Æ

(המשך אין קומענדיקן נומער)

— 20$ , רייַנגערעכנט די פּ סט (ב שטעלט אוי ן טעל.: 517676403- , בעל ) — 80 ש ח

ד ס נייַע בוך שליסט אייַן די נ וועלע און דערציילונגען, נגעשריבן אין די לעצטע עטלעכע י ר. איז גר טעסקיש ווערק, ב חנט מיט הומ ר און מילדער ס טירע, וווּ איינער ייִד שלי מזל זוכט נ ך לץ ן רט אונטערן הימל, אייַנצוּוו רצלען ד רט זייַן...

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.