בילד פֿו אויפֿגעהאָנגענע" ייִד לעאָ פֿראַנק פֿאַרקויפֿט פֿאַר μ≤ ±¨ ≥§

Forward (Yiddish Edition) - - NEWS - שׂרה רחל שעכטער ©ניו יאָרק ®

אַ†פֿאָטאָגראַפֿיע† פֿון†דער† לינטשערייַ† † ייַ פֿון†לעאָ† פֿראַנק†—†אַ† ייִדישער†פֿאַרוואַלטער† ר פֿון†אַ† בלייַער* פֿאַבריק†און† דער†פּרעזידענט† ט פֿונע ם† אַטלאַנטע* צווייַג† פֿון† „בני *ברית ת1 1† אין† מאַריעטע¨ † דזשאָרדזשיע† —† אין† יאָר† אָר μπ± ±¨ † איז† פֿאַראַכטאָגן† מיטוואָך† פֿאַרקויפֿט† פֿט געוואָרן† † דורכן†ליציטאַציע *הויז†„ סאָטביס † ס1 1† פֿאַרμ† ≤± ¨≥ §Æ

אויף† דער† צווייטער† זייַט† פֿונעם† בילד† לד איז† מיט† אַ† בלייַער† אָנגעשריבן∫† „דאָס† אָס אויפֿהענגען†לעאָ† פֿראַנק1 Æ

פֿראַנק¨ † וועלכער† איז† פֿאַרמישפּט† גע≠ וואָרן† צום† טויט† פֿאַרן† דערהרגענען† אַ† ווייַסע¨ † נישט* ייִדישע† אַרבעטאָרין† פֿון† זייַן† פֿאַבריק¨ † די† ≤± *יאָריקע† מערי† פֿייגען¨ † איז† דער† איינציקער† ייִד¨ † וואָס† איז† אַמאָל† געלינטשט† געוואָרן† אין† די† פֿאַראייניקטע† שטאַטןÆ † פֿון† אָנהייב† אָן† האָבן† ס/ רובֿ† מענטשן† געהאַלטן¨ † אַז† פֿראַנק† איז† אומ≠ שולדיק¨ †און† אַז†אַ† שוואַרצער†סטרוזש† פֿון†דער† פֿאַבריק¨ †דזשים† קאָנלי¨ †האָט† דערהרגעט†פֿייגען Ɔ ווי†אַ† רעזולטאַט†פֿון† דער†לינטשערייַ ¨† איז†מיט† דרייַ†חדשים† שפּעטער¨ †ערבֿ *דאַנק *טאָג ¨† באַנייַט† געוואָרן† די† ראַסיסטישע† אָ†רגאַניזאַציע† „קו * קלאָקס* קלאַן1 ¨† און† שפּעטער† איז† געגרינדעט† געוואָרן†די†„ אַנטי* דעפֿאַמאַציע†ליגע 1Æ

דער†פֿאַרקויפֿער† פֿונעם†בילד ¨† אַ†פּריוואַטער† זאַמלער†אין† ניו* יאָרק¨ †וועלכער† האָט†געבעטן† צו† בלייַבן†אַנ אָנים†¨ †האָט† איבערגעגעבן†דעם†„ פֿאָר≠ ווערטס1 ¨† אַז†ער† האָט†געקויפֿט† די†פֿ אָט†אָגראַפֿיע† † מיט†יאָרן† צוריק¨ †און† זעע†נדיק ¨† אַז†ער† וועט†עס† קיין†מאָל† נישט†אויסשטעלן† אין†זייַן† הויז† ©„ ס/ איז† צו†מאַקאַבריש ¨1 †האָט† ער†ב אַמערקט†® ¨† האָט†ער† זיך†געוואָנדן† צו†די† גרע†סטע† ל†יציטאַציע *הייַזער ¨† אָבער† זיי† האָבן† זיך† אָפּגעזאָגטÆ „†די† טעמע† איז† צו†קאָ† נטראָווערסיעל¨ 1† האָט†ער† געזאָגטÆ

סוף* כּל* סוף¨ †האָט†„ סאָטביס1 †מסכּים† געווען† עס†צו† ליציטירןÆ †דאַן† אַבערנעטי¨ †דער† פֿאָרשטייער† פֿון† „סאָטביס 1† פּרעסע* ביוראָ¨ † האָט† געזאָגט † ¨† אַז† „סאָטביס 1† ליציטירט† אָפֿט† מאָל† באַרימטע† אימאַזשן† פֿון† וויכטיקע † ¨† טרויעריק* באַרימטע† היסטאָר† † ישע† געשעענישן¨ † ווי† די† דאָזיקע† פֿאָ≠ טאָגראַפֿיעÆ † דאָס† איז† אָבער† נישט† געווען† דאָס† איינציקע† בילד† אויף† אַ† ייִדישער† טעמע¨ † וואָס† מע† האָט† פֿאַרקויפֿט† בייַ† דער† ליציטאַציעÆ † אַ† פֿאָטאָגראַפֿיע†פֿון† ראָמאַן†ווישניאַק ¨† געמאַכט†אין† וואַרשע¨ †בערך π≥≥†Π—± π≥± ¨† איז†אויך† פֿאַרקויפֿט† געוואָרן†—†פֿאַר ∞∞†∞ ¨μ §Æ

מע† האָט† געפּרוּווט† זיך† פֿאַרבינדן† מיטן† קויפֿער† פֿון† דער† לינטש* פֿאָט † אָגראַפֿיע†¨ † כּדי† צו† דערגיין†זייַן† אידע†נטיטעט† אָדער†זייַן† סיבה†פֿאַר† קויפֿן† עס¨ † אָבער† קיין† ענטפֿער† האָט† מען† נישט†

באַקומעןÆ די† פֿאַלשע† פֿאַרמישפּטונג† פֿון† לעאָ† פֿראַנק† און†די† לינטשערייַ†מיט† צוויי†יאָר† שפּעטער†האָט† געמאַכט† אַ† טראַוומאַטישן† אייַנדרוק† אויף† די† אַמעריקאַנער† † ייִדן¨ †האָט† דערקלערט†סטיוו† אָני¨ † מחבר† פֿונעם† בוך¨ Dead† The† Frank∫† MƆ Leo† ©∞∞≥ ≤® Rise†Shall† †¸ לעאָ†פֿראַנק∫† די†טויטע† וועלן† תּחית* המתים†זייַן ˛Æ †בעת† פֿראַנקס†פֿאַ† רטי†ידיקער† ווי¨ †למשל ¨† דער†גובערנאַטאָר† פֿון†דזשאָרדזשיע ¨† דזשאָן†סלייטין ¨† האָבן†זיך† באַמיט†צו† בייַטן†דעם† טויט* אורטייל† אויף† אַ† לעבן† לאַנג† אין† תּפֿיסה† —† אַ† שריט† וואָס† האָט¨ † אַגבֿ¨ † געקאָסט† † סלייטין† זייַן†קאַריערע ¨† זאָגט†אָני†—† האָבן†די† ייִדן†אין† די† דרום* שטאַטן†געשוויגן Ɔ

πμ•„† פֿון† די† ייִדן† אין† אַטלאַנטע† איןμ† π±± זענען† געווען† רעפֿאָרם* ייִדןª † זייער† אַסימילירט† און† פּשוט† נישט† געוואָלט† אַרויסווייַזן¨ † אַז† זיי† זענען†/ צו†ייִדישלעך /Æ 1

„ביז† דעמאָלט† האָבן† די† ייִדן† זיך† אפֿשר† באַטראַכט†פֿאַר† ווייַסע¨ †און† ווי†אַ† טייל†פֿון† דער† געזעלשאַפֿט¨ †אָבער† דער†פֿראַנק *פּראָצעס† און†די† י לינטשערייַ† האָט† זיי† דערמאָנט¨ † אַז† ס/ איז† נישט† ט אַזוי¨ 1† האָט†באַמערקט† יונתן†סאַרנאַ ¨† פּראָפֿעסאָר† ר פֿון† ייִדישער† געשיכטע† אין† בראַנדייַס* * אוניווערסיטעטÆ

די†ייִדן† פֿון†די† צפֿונדיקע†שטאַטן ¨† פֿון†דער† ר אַנדערער† זייַט¨ † האָבן† שטאַרק† פֿאַרטיידיקט† ט פֿראַנק¨ † און† די† „ניו *יאָרק† טייַמס1 † האָט† ט אָפּגעדרוקט† אַ† סעריע† † אַרטיקלען† וועגן† דעם† ם עניןÆ „†ס /איז† קלאָר¨ † אַז† דער† פֿאַרלעגער† פֿון† די† י /טייַמס /¨ †אַדאָלף† אָקס¨ †האָט† עס†ב אַטראַכט††ווי† אַ אַ† ייִדישע† שליחות†—† האָט† סאַרנאַ† דערקלערט†—† — אָבער† צום† סוף¨ † איז† די† שליחות† דורכגעפֿאַלן† ן און† די† /טייַמס /† איז† אַטאַקירט† געוואָרן† ווי† /אַ† אַ ייִדישע† צייַטונג/ Ɔ איינע† פֿון† די† סיבות† פֿאַר† ר וואָס†די† /טייַמס /† האָט†שפּעטער† נישט†געשריבן† ן וועגן†דעם† חורבן¨ †איז† זיכער†געווען† פֿאַרבונדן† ן מיט† איר† פֿריִערדיקער† קאַמפּאַניע† לטובֿת† לעאָ† אָ פֿראַנקÆ 1

בעת†פֿראַנק† איז†געזעסן† אין†תּפֿיסה† האָט†דער† ר שעף* רעדאַקטאָר† פֿונעם†„פֿאָרווערטס 1¨ † אַב† קאַהאַן¨ †אָנגעשריבן† מער†ווי†∞∞≥† אַרטיקלען† אינעם†„פֿאָרווערטס 1¨ †פֿאַרטיידיקט† אים†און† געפֿאָדערט† דורכצופֿירן† אַן† אָביעקטיווע† אויספֿאָרשונגÆ † אַב† קאַהאַן† האָט† זיך† אַפֿילו† געקליבן† אָנצושרייַבן† אַ† בוך† וועגן† דעם† אַמעריקאַנער†„בלוט *בילבול 1Æ

ס/ רובֿ† פֿון† די† לינטש* קרבנות† במשך† פֿון† דער† אַמעריקאַנער† געשי†כטע† זענען† געווען† שוואַרצע¨ † וואָס† באַנדעס† פֿון† ווילדע†יונגע *לייַט† פֿלעגן†זיי† דע†רהרגענען† עטלעכע†שעה† אָדער†טעג† נאָך†דעם ¨† ווי† דער† שוואַרצער† איז† באַשולדיקט† אָדער† פֿאַרמישפּט† געוואָרן† אין† אַ† פֿאַרברעכן† קעגן† אַ† ווייַסןÆ † דאָס† מאָל† איז† געווען† אַנדערשÆ † ווי†אָני† האָט†אַנטדעקט† נאָך†יאָרן† פֿון†פֿאָרשן† ד עם† ענין¨ †זענען† די†לינטשער† געוועןμ† †≤אָנגעזעענע† אייַנוווינער† פֿון† מאַריעטע¨ † די† שטאָט¨ † וווּ† עס† האָט† געוווינט† פֿייגענס† משפּחהÆ † צווישן† זיי∫† אַ† געוו † עזענער†† ר דזשאָרדזשיער† ג†ובערנאַטאָר ¨† ¨ פּאָליציאַנטן¨ † דעמאָלט† † יקע† און† ן געוועזענע† בי†רגע† רמייַסטער† פֿון† ן מאַריעטע † ¨† אַ† ריכטער¨ † אָ†רטיקע† ע ג†עשעפֿטסלייַט ¨† אַ† דאָ†קטער ¨† אַ† אַ באַנקיר†און† אַדוואָקאַטן † Æ

„דאָ† האָט† מען† שוין† נישט† ט ספּאָ†נטאַן† אַרויסגעשלעפּט† † פֿראַנק† ק פֿון† עפּעס† אַ† קליין† תּפֿיסהלעÆ † פֿאַרקערט¨ † דאָס† איז† געווען† אַ אַ† גוט* *אָרגאַניזי† רטע† אָפּעראַציע† ע צו† פֿאַרכאַפּן† אַן† אַרע†סטאַנט† פֿון† ן אַ† גרויסער† גוט* באַוואָרנטער† † ר שטאַט* תּפֿיסה¨ 1† האָט† אָני† דערקלערטÆ † די פֿאַרברעכער†האָבן† זיך†אַרייַנגעגנבֿעט† אין†דער תּפֿיסה†שפּעט† בייַ†נאַכט† און†געפֿירט† דעם†קרבן אין† אַן† אויטאָμ∞† †± מייַל† קיין† מאַריעטע¨ † נאָענט צו†דער† שטוב†פֿון† די†פֿייגענס Æ„† דאָס†איז† נישט געווען† סתּ ם† אַ† לינטש* באַנדע¨ † נאָר† ממש† אַ מיליטערישע†מיסיע Æ1

צוליב† דעם† וואָס† די† לינטש* באַטייליקטע † זענען† געפֿאָרן† אין† עטלעכע† אויטאָס¨ † האָט אָני† זיך† דערוויסט† זייער† אידענטיטעט† דורכן אויספֿאָרשן† די† אויטאָ* רעגיסטראַציע† פֿון† יעדן אייַ†נוווינער† פֿונעם† ראַיאָן† אין† יענעם† יאָרÆ † ער האָט† אויך† אינטערוויויִרט† די† זין† און† טעכטער פֿון†די† פֿאַרדעכטיקטע†מערדער ¨† און†איין† טאָכ≠ טער†האָט† אים†אַפֿילו† געוויזן†אַ† רשימה†פֿון† אַלע לינטש* באַטייליקטע¨ †וואָס† איר†טאַטע† האָט†איר געהאַט† געגעבן¨ † און† וואָס† זי† האָט† געהאַלטן צווישן†די† זייַטן†פֿון† אַ†ביבל Æ

דער† באַשלוס† צו† לינטשן† פֿראַנק† אַנשטאָט דעם† שוואַרצן† קאָנלי† איז† אויך† מערקווערדיקÆ „די† מענטשן†האָבן† געזען†אין† פֿראַנק†אַ† סימבאָל פֿונעם† אָנגייענדיקן† אַטאַק† אויף† די† דרום* שטאַטן¨ †און† אַ†סימן† פֿון†אַלע† ווערטן¨ †וואָס† זיי האָבן† באַקעמפֿט† זינט† דעם† בירגערקריג∫† אַ† ייִד¨ אַ† געשעפֿטסמאַן† † און† אַן† אַטאַק† אויף† די† דרומ≠ דיקע† פֿרויען† בכלל¨ 1† האָט† סאַ†רנאַ† דערקלערטÆ „זיי† האָבן†פֿאַרשטאַנען ¨† אַז†די† פֿאָלקס* רוגזה†איז געווען†אַזוי† שטאַרק¨ †אַז† צו לינטשן†אַ† שוואַרצן†סטרוזש וואָלט† נישט† געווען† גענוג אייַנצ†ושטילן† זייער†כּעס Æ1

די†מענטשן† וואָס†שטייען לעבן† דעם† קע†רפּער† אויף דער† פֿאָט†אָגר אַפֿיע†¨ † זענען נישט†די† לינטש* דורכפֿירער¨ האָט† אָני† דע†רקלערט ¨† נאָר עטל† † עכע† פֿון† די† טויזנטער צ†וק† וקער¨ † וועלכע† האָבן זיך† פֿאַרזאַמלט† אין† דער צייַט¨ † ווען† מע† האָט† פֿראַנק אוי†פֿג עהאָנגען†¨ † Σ† אַ† זייגער אין† דער† פֿרי¨ † און† ווען† די אינסטאַנצן†האָבן† דעם†קער≠ פּער† אַראָ†פּגענומען ¨† מיט דרייַ†שעה† שפּעטערÆ

דער† אונטערשטער טייל† פֿון† פֿראַנקס† קערפּער איז† אַרומגעוויקלט† מיט אַ† לייַוונט* זאַק¨ † כּדי† צו† באַהאַלטן† זייַן† נאַקעט לייַב¨ † ווייַל† ער† איז† געווען† אָנגעטאָן† בלויז† אין אַ†נאַכטהעמד ¨† ווען†מע† האָט†אים† פֿאַרכאַפּטÆ †ער האָט†נישט† געטראָגן†קיין† אַרעסטאַנטן* אוניפֿאָרם¨ האָט†אָני† דערקלערט¨ †ווייַל† מיט†עטלעכע† וואָכן פֿריִער†האָט† אַ†צווייטער† אַרעסטאַנט†געהאַט† גע≠ דראָט†אים† צו†הרגענען ¨† האָט†מען† איבערגעפֿירט פֿראַנק†אינעם† שפּ†יטאָל *אָפּטייל† בייַ†דער† תּפֿיסה¨ כּדי†אים† צו†באַשיצן ¨† און†דאָרט† האָבן†די† אַרעס≠ טאַנטן†געטראָגן† נאַכטהעמדערÆ

איןπΠ∂† †±האָט† די†„דזשאָרדזשיער† קאָמיסיע פֿון†באַגנעדיקונג† און†תּנאי *פֿרייַהייט 1† אָנגענומען דאָס† אַחריות† פֿאַר† נישט† האָבן† גענוג† באַשיצט פֿראַנק† און† פֿאַר† נישט† מישפּטן† זייַנע† מערדער¨ הגם† זיי† האָבן† פֿראַנק† נישט† ריינגעוואַשןÆ † ביזן הייַנטיקן† טאָג† טראָגן† אַ† טייל† פֿון† די† גאַסן† נאָך אַלץ†די† נעמען†פֿון† די†לינטשער Æ

אָני†האַלט† אָבער†נישט ¨† אַז†מע† דאַרף†בייַטן די†נעמען† פֿון†די† גאַסןÆ „†מיר† קענען†נישט† איבער≠ שרייַבן† די† געשיכטעª † דאָס† וואָלט† געווען† צו סטאַליניסטיש¨ 1† האָט† ער† באַמערקטÆ „†אונדזער ציל†איז† בלויז†איבערצוגעבן† די†פֿאַקטן Æ1

צו† בייַטן† די† נעמען† פֿון† די† גאַסן† וואָלט סייַ* ווי†געווען† זייער†קאָ† נטראָווערסיעל† † צוליב†אַ צווייטער† סיבה∫† אַ† סך† פֿון† די† משפּחות† פֿון† די לינטש* באַטייליקטע†זענען† געבליבן†אָנגעזעענע מיטגלידער†פֿון† דער†ג עזע††לשאַפֿט Ɔ דער†ברודער פֿון† הע†רבערט† קליי¨ † דער† אָרגאַניזירער† פֿון דער† לינטשערייַ¨ † למשל¨ † איז† געווען† ג†ענע≠ ראַל† לושיוס† קליי†—† אַ† באַקאַנטער† העלד† פֿון דער† צווייטער† וועלט* מלחמהÆ † דערצו† האָט† די געשיכטע† אַרויסג † עוויזן†† איר† אייגענע† איראָניע∫ נישט† ווייַט† פֿון† מאַריעטע¨ † וואָס† איז† הייַנט† אַ חשובֿע†פֿאַרמעגלעכע† שטאָט¨ †ג עפֿינט††זיך† דער צום* גיכסטן† וואַקס†נדיקער† ייִדישער† ייִשובֿ† אין דזשאָרדזשיעÆ

פֿון†דעסטוועגן ¨† ווילט†זיך† פֿאָרט†וויסן ¨† ווער ס‘האָט† איצט† געקויפֿט† די† פֿאָטאָגראַפֿיע† פֿון פֿראַנקס†לינטשערייַ ¨† און†פֿאַר† וואָס†האָט† ער†עס געקויפֿטø „†איך† האָף¨ †אַז† דאָס†בילד† געפֿינט†זיך אין† לייַטישע† הענט†—† האָט† אָני† געזאָגט†—† און אַז† דער† איצטיקער† אייגנטימער† שאַצט† אָפּ† די וויכטיקייט† פֿון†דעם† מאָמענט¨ † וואָס† דאָס† בילד שפּיגלט†אָפּ Æ1

די למנה !ונעם דערמ רדעטן לע !ר נק

בריוו ון ר נק צו ב ק ה ן, וווּ ער שרייַבט: גרויסן ד נק ! ר דער טעלעגר ם, וו ס איר ה ט מיר געשיקט דעם ! רג נגענעם שבת. דער אמת איז ליכטיקייט, און דער! ר מוז מען די כמ רעס !ון !ינצטערניש, ב ש !ן דורך ליגנס, צעטרייַבן דורך דעם אמת....

לע !ר נק

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.