”די אָבלאַווע“

Forward (Yiddish Edition) - - פראָנט זייַט - גענאַדי עסטרייַ

טייל† פֿון† דער† באַפֿעלקערונג† ווייסט ווייניק† צי† גאָרנישט† וועגן† דער† אָב≠ לאַווע† און† דער† ראָליע¨ † וואָס† דער פֿראַנצויזישער† מלוכה≠אַפּאַראַט† האָט אין† איר† געשפּילטÆ † און† וועגן† דער אַנטיסעמיטישער†רעאַקציע† אויף†דעם פֿילם¨ †באַזונדערס† אין†אינטערנעץ Æ

דאָס† חידושט† מיך† דווקא† ניטÆ לעצטנס†האָט† די†רוסישע† טעלעוויזיע געוויזן†באמת† אַ†מייַסטערווערק†—† אַ פֿילם† אין† ≥±† טיילן¨ † באַזירט† אויפֿן ראָמאַן† פֿון† וואַסילי† גראָסמאַן†”לעבן און† גורלÆ“† די† ייִדישע† טעמע†—† דער חורבן† און† דער† סאָוועטישער† אַנטי≠ סעמיטיזם† —† איז† דאָרטן† איינע† פֿון די†צענטראַלע† לייטמאָטיווןÆ †האָב† איך אַרייַנגעקוקט† אין† אינטערנעץ† און דערזען† דאָרטן† אַ† סך† מיאוסע¨ † אַנטי≠ סעמיטישע†אַרויסזאָגונגען† טאַקע†אַרום דעם†פֿילם Ɔ אַנטיסעמיטן†רעאַגירן† אין דער† זעלבער† מאָס¨ † מיט† דעם† זעלבן סם¨ † אויף† אַ† שטאַרקן† און† אַ† שוואַכן פֿילםÆ † דאָס† איז† אַ† סאָציאַלע† קרענק¨ און†קונסט† קען†עס† ניט†אויסהיילן Ɔ ניט זיי† דאַרף† מען† האָבן† אין† זינען¨ † נאָר נאָרמאַלע†מענטשן Æ בכלל†און† זייערע†בעלפֿערס ¨† אַזוי†ווי† מע†פֿלעגט† זיי†ווייַזן† אין†אויף† גיך†גע≠ מאַכטע†פֿילמען† פֿון†די π¥∞†± ער†יאָרן Æ

פֿון†דעם† פֿילם†בין† איך†אַרויס† ניט† פּשוט† אַנטוישט¨ † אָבער† אַפֿילו† בייזÆ † איך† מיין¨ † אַז† אַזאַ† קונסט≠פּראָדוקציע† ברענגט† מער† שאָדן† איידער† נוצןÆ † אמת¨ † ס‘איז† ניט† אויסגעשלאָסן¨ † אַז† די† פּרימיטיווקייט† איז† אויסגערעכנט† געוואָרן† אויף† גאָר† אַן† אַנדער† עולם¨ † למשל† אויף† קינדערÆ † און† איך† האָב† דע†רנאָך† געלייענט¨ † אַז† דעם† פֿילם† האָט† מען† ברייט† געוויזן† אין† פֿראַנ≠ צו†יז† ישע†שולן Ɔ אויב†אַזוי ¨† וואָלט†מען† געדאַרפֿט† עס† קלאָר† אַנאָנסירן∫† דאָס† איז† אַ† ”קינדער≠ וואַריאַנט“¨† אַזוי† אַז† דערוואַקסענע† דאַרפֿן† עס† ניט† אויפֿ≠ נעמען† ערנסטÆ † אָבער† אין† דעם† פּעקל† פֿון† פּירסום≠מאַטעריאַל ¨† מיט† וועלכן† איך† בין† געווען† באַזאָרגט¨ † איז† וועגן† דעם†קיין† וואָרט†ניט† געזאָגט†געוואָרן Æ

די†רייד† איז†אין† דעם†מאַטעריאַל† געגאַנגען† ניט† אַזוי† וועגן† דעם† פֿילם¨ † ווי† וועגן† דעם† געזעלשאַפֿטעל כן† קל†ימאַט† אין† הייַנטיקן† פֿראַנקרייַךÆ † בפֿרט¨ † וועגן† דעם† אַז† דער† גרעסטער† דאָס† בוך† פֿון† טאַטיאַנאַ† דע† ראָסניי® ¨† אַז†נאָר† אַזאַ†הויכער† ניוואָ†פֿון† קונסט† —† אי† פֿון† דער† מחברטע¨ † אי† פֿון† די† טוער† פֿון† קינאָ† —† איז† באַרעכטיקט† פֿאַר†דער† דאָזיקער†טעמע Ɔ

און† דאָ¨ † גאָר† ניט† לאַנג† צוריק¨ † באַקום† איך† אַן† אַייַנלאַדונג† צו† זען† נאָך† איין† פֿילם† מכּוח† די† געשעענישן† אין† יוניπ¥≤† ±¨ † און† דער† פֿילם† הייסט† ”די† אָבלאַווע“†© RafleLa† ®Æ †עפּעס† האָט† מיר† אונטערגעזאָגט¨ † אַז† ס‘איז† שווער† צו†מאַכן† צוויי†שטאַרקע† פֿילמען†וועגן† דער† זעלבער† היסטאָרישער† געשעע≠ נישÆ † און† מייַן† ”אינערלעכער† קול“† איז¨ †ליידער ¨† געווען†גערעכט Ɔ

פֿאַר† דעם† פֿילם† האָט† מען† דווקא† אונטערגעקליבן†גוטע ¨† ווי†אויך† זייער† גוטע¨ † אַקטיאָרן¨ † אָבער† דער† פֿילם† גופֿא†איז† פֿון†דער† ערשטער†ביז† דער† לעצטער† מינוט† צונויפֿגעשטעלט† געוואָרן† † פֿון† פּרימיטיווע† קלישעס¨ † און† ס‘רובֿ† העלדן† זייַנען† פֿאַרבליבן† פֿלאַכע¨ † סכעמאַטישע¨ † פֿונקציאָנעלעÆ † באַזונדערס†שאָקירנדיק† איז†געווען† צו† זען¨ † אַז† אין† אונדזערע† טעג† קען† מען† ווייַזן†היטלערן ¨† זייַן†אַרום ¨† די†דייַטשן† מצד† די† דייַטשןÆ † אַרום† צען† טויזנט† ”פֿאַרפּלאַנירטע† ייִדן“† האָבן† זיך† גע≠ ראַטעוועט†—†אַ† דאַנק†די† שכנים¨ †דער† זעלבער†פּאָל† יציי†און† אַנדערע†מענטשן Ɔ און†דאָך† האָבן†טויזנטער† ייִדן†געהאַט† אַן†אַנדער† דאָליע¨ †און† אויך†”אַ† דאַנק“† שכנים¨ †פּאָליציי† און†אַנדערע† לייַטÆ †און† דייַטשן† זייַנען† אין† דעם† אַלץ† ניט† גע≠ ווען†דירעקט† אַרייַנגעמישטÆ

איך† האָב† מורא† צו† קוקן† פֿילמען† וואָס† באַרירן† טעמעס† פֿונעם† חורבןÆ † און† ניט† נאָר† ווייַל† איך† לעב† שטאַרק† איבערÆ † נאָך† מער† האָב† איך† מורא† זיך† צונויפֿשטויסן† מיט† אַ† טאַנדעט† צי† אַ† דורכפֿאַל† —† מיט† פֿאַלשקייט¨ † מיט† שמאַלץ¨ † מיט† סכעמאַטישקייטÆ † צום† באַדויערן¨ † האָט† זיך† מייַן† מורא† שוין† ניט†איין† מאָל†באַרעכטיקט Ɔ אָבער†פֿון† ”שׂרהס† שליסל“†האָב† איך†אַזאַ† געפֿיל† ניט† אַרויסגעטראָגןÆ † פֿאַרקערט¨ † מיר† האָבן† גערעדט† דערנאָך† צווישן† זיך† ©מייַן† טאָכטער† האָט† אויך† געלייענט†

ספּעציעל רן „ רווערטס“

בערך† מיט† אַ† יאָר† צוריק† האָב† איך† געקוקט† דעם† פֿראַנצויזישן† פֿילם† ”שׂרהס† שליסל “¨ †וואָס† האָט†אויף† מיר† געמאַכט† אַ† שטאַרקן† אייַנדרוק Ɔ איך† בין† זיכער ¨† אַז† אַ† סך† לייענער† פֿון† ”פֿאָרווערטס“† האָבן† עס† אויך† געזען ¨† אַזוי†אַז† איך†וועל† נאָר†דערמאָנען ¨† אַז† דער† סיפּור≠המעשׂה† איז† אויפֿגעבויט† געוואָרן†אַרום† די†טראַגישע† געשעענישן† אין† פּאַריז† מיט† זיבעציק† יאָר† צוריק Ɔ אין† יולי † π¥≤†± האָט† די† פֿראַצייזישע† פּאָליציי† געמאַכט† אַן† אָבלאַווע† אויף† ייִדןÆ †געטאָן† האָט†מען† עס†סעלעקטיוו† —† דער† עיקר† האָט† מען† געכאַפּט† ניט† פֿראַנצויזישע† בירגער Ɔ ס‘רובֿ† פֿון† די† אַרעסטירטע† ייִדן ¨† μ≤± ¨†±≥ נפֿשות¨ † האָבן† פֿאַרענדיקט† זייער† לעבן† אין† אוישוויץÆ † דער† דאָזיקער† בלוטיקער† פֿלעק†קען† ניט†אָפּגעווישט† ווערן†פֿון† דער† געשיכטע ¨† און† אין† פֿראַנקרייַך† רעאַגירט† מען† פֿאַרשיידנאַרטיק† —† בתו כם† אַנטיסעמיטיש† —† אויף† דעם† דאָזיקן†חורבן≠ עפּיזאָד Ɔ

ב כלל ¨† אויף† דעם† גורל† פֿון† ייִדן† אין† פֿראַנקרייַך† קען† מען† דאָך† אַ† קוק† טאָן† ”פּאָזיטיוו“∫† די † Σμ† טויזנט† אומ≠ געבראַכטע† ייִדן† האָבן† אויסגעמאַכט† † ”נאָר“†¥≥† פּראָצענט† פֿון† דער† גאַנצער† ייִדישער† באַפֿעלקערונג ¨† און† דער† דאָזיקער†”פּראָצענט“† איז† נידעריקער† † אין†פֿאַרגלייַך† מיט†כּמעט† אַלע†אַנדערע† אָקופּירטע†לענדער†—† אַ†חוץ∫† איטאַליע ¨† דענמאַרק† און† בולגאַריע Ɔ מע† קען† אויך† זיך† גרויסן † ©און† מע† גרויסט† זיך ®† מיט†דעם† וואָס†אין† יולי π¥≤††± האָט†די† פֿראַנצויזישע†פּאָליציי† פֿון†דעסטוועגן† ניט†אויסגעפֿילט† דעם†פּלאַן ¨† געשטעלט†

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.