משה לעמסטער — ∞≤ יאָר אי דער ייִדישער ליטעראַטור

Forward (Yiddish Edition) - - פראָנט זייַט -

—† זעליק† בערדיטשע ער¨ † על ל† זבאַ†רזשער ¨ בערל† בראָדער† און† אַנדערע† —† אַ† מין† פֿאַר≠ חלומטק& ט¨ † פֿאַרא& ניקונג† מיט† דער† נאַטור¨ א& ביקע† פֿאַרליבטק& ט¨ † אַרומבלאָנדזשען† א ף עגן† און†שטעגן ¨† נאַיִ ע†לייַכטזיניק &ט† געכּפֿלט א ף†פֿאָלקס חכמה∫

דער† ראָמאַנטיזם† אין† לעמסטערס† פּאָעזיע איז† ניט† ק &ן† באָפּוצונג ¨† ס4 איז† אַן† אינטעגראַ≠ לער† ט& ל† פֿון† זייַן† מחשבֿות גאַנג Ɔ ער† יל זייַן† פֿאַרחלומט ¨† פֿאַרליבט¨ † פֿאַרטר מט¨ † ער פּר& דיקט†אָנצופֿילן† דאָס†לעבן† מיט†געפֿיל ¨† מיט נשמהדיק& ט¨ † אַ† ביסל† זיך† א פֿצוה &בן† א ף אַן† איציק† מאַנגערישן† אופֿן† פֿון† דער† גר ער רעאַליטעט†אין† די†ה &כן ¨† אָס† זייַנען†כּולו† ש &ן ¨ כּולו†בל ¨ †כּולו† תּפֿילהדיק∫

עס† איז† צו† באַ וּנדערן† משה† לעמסטערס באַציִונג† צו† ייִדישÆ † זייַן† פּאָעזיע† איז† ייַט† פֿון זינגען† ה כע† אָדעס† און† ל בגעזאַנגען† פֿאַר ייִדיש¨ † פֿון† זיך† ש ערן† אין† געטרייַשאַפֿט† צו ייִדיש†און† פֿון†באַ & נען†דעם† גורל†פֿון† ייִדישÆ ייִדיש† שרייַבן† איז† פֿאַר† אים† נאַטירלעך† אַז י† לופֿט† אָטעמעןÆ † אים† אַרט† ניט¨ † דער† פֿערז זאָל† קלינגען† גראַמאַטיש† א סגעשליפֿן¨ † אַקאַ≠ דעמיש † פּינקטלעך Ɔ פֿאַר† אים† איז† אַ† סך† יכטי≠ קער†די† א טענטישק& ט†פֿון† דער†שפּראַך ¨† דער נאַטירלעכער†קלאַנג ¨† באַזאַלצט†און† באַפֿעפֿערט † מיטן† געדיכטן† בעסאַראַבער† דיאַלע†קטישן† חןÆ ער† איז† פּשוט† אין† א& ביקער† דינסט† פֿון† ייִדיש¨ י† אַן†אמתער† האָרעפּאַשניק¨ † אָס†טראָגט† זייַן עול†מיט† דרך ארץ†און† שטאָלץ∫

מיט† א& ניקע† אָ כן† צוריק† האָט† משה לעמסטער† פֿאַרעפֿנטלעכט† אַן† עס& † אין†„פֿאַר≠ ערטס “¨ † וּ† ער† האָט† בפֿירוש† א סגעדריקט זייַן† אי†נט† ימע† באַציִונג† צו† דער† פֿאָלקישער א טע†נטי שק†& ט†פֿונעם† ייִדישן† אָרט∫

„אַ† דאַנק† דעם¨ † אָס† דאָס† עמך† האָט† גע≠ רעדט† ניט† א ף† אַ† גראַמאָטנעם¨ † ’ניט ריכטיקן‘ ייִדיש¨ † האָט† מאַמע לשון† אַז † פֿיל† ספּעציפֿי≠ שע† שאַרפֿזיניקע† ערטלעך ¨† י† צום† בייַשפּיל∫ ’דר &ען† דעם† ספּאָדיק‘ ¨’† שרייַבן† א פֿן† ק מען‘ ¨ ’ליגן† אין†דר 4ערד† און†באַקן† ב& גל‘ ¨’† כ4 ברעך†זיך די† לאָנקעס† און† אין† די† ייַנגערטנער† האָט† ער† געשליפֿן†זייַנע† לידער¨ †אַז † י† א& ד†לשט &נער Æ

ער†פֿילט† די†נאַטור† אין†איר† גאַנצער†קלאָר≠ ק& ט¨ † ער† איז† אָפֿן† פֿאַר† איר¨ † באַהערשט† אירע† אמתןÆ †אָט† אין†א &נעם† פֿון†זייַנע† ערשטע†ל† ידער† שרייַבט†ער ¨† צום†בייַשפּיל∫

משה† לעמסטער† אַל& ן† איז† אַ† בלעטל† פֿו≠ נעם† ר שנדיקן† בעסאַראַבער† ייִדישן† ב םÆ † ער† איז† גייַסטיק† צוגעפֿעסטיקט† צו† דעם† ב ם ¨† כאָטש† פֿיזיש† איז† ער† ש ן† אַ† סך† יאָרן† אָפּגע ייַטערט†† פֿון† זייַן† ה& מישן††באָדן Ɔ דעם†דאָזיקן† ב ם†בלייַבט† ער†געטרייַ† אין† משך† פֿון† אַלע† דרייַסיק† † יאָר† פֿון†זייַן† דיכטערישן† עגÆ †

דער†קאָנטראָ ערסאַלער† ה פּט רעדאַ†קטאָר† פֿון† „סאָ עטיש† ה& מלאַנד“†† ©שפּעטער†„ די†ייִד† ישע†גאַס “® † אַהרן† ערג† עליס† האָט† גע≠ שריבן† עגן† לעמסטערן∫† † „צו† די† שטאַרקע† זייַטן† פֿון† משה† לעמסטערס† שאַ≠ פֿונג† האָט† אַ† שייַכות† † דער† בולט א סגעדריקטער¨ † ניט רעקלאַמי†רטער ¨† פֿאָלק†סבאָדן ¨† אָס† גיט† אַ† מעגלע כק†& ט† זיך† צו† באַציִען† צו† אים† י† צו† אַ† ייִדישן† און† צו† אַ† מאָלדאַ † ישן† דיכטערÆ † הייַנט† צו† טאָג† איז† ש ער† צו† געפֿ†ינען† נאָך† אַזאַ† מאָלדאַ אַן† אין† דער†ייִדישער† פּאָעזיעÆ“

די† געטרייַשאַפֿט† דעם† מאָלדאַ ישן† באָדן† לאָזט† ניט† אָפּ† לעמסטערן† א ך† הייַנט† צו† טאָג¨ † דאָ¨ † אין† ישׂראל¨ † ייַט† פֿון† יענע† בעסאַראַבער† לאָנקעס¨ † וּ† ער† איז† א פֿגע אַקסן† און† זיך† א סגעפֿורעמט∫†

משה† לעמסטערס† פּאָעזיע† איז† ניט† מאָ≠ דערניסטישÆ † פֿאַרקערט¨ † זי† איז† באַחנדלט† מיט† דעם† אַרכאַיִשן† בייַטעם ¨† און† אפֿשר† אין† דעם† באַשט& ט† איר† ה פּטשטריך Ɔ זי† איז† מעלאָ≠ דיש¨ †ריטמיש Ɔ זי†פֿאַרמאָגט† עפּעס†אַזוינס ¨† אָס† איז† א& גנטימלעך† פֿאַר† די† ייִדישע† טרובאַדורן† פֿאַרבאַנד†און† איז†גאַנץ† טעטיק†אין† דעם†ייִדישן† ליטעראַרישן† לעבןª † זייַנע† אַרטיקלען† קאָן† מען† רעגולער†געפֿינען† אין†„פֿאָרווערטס Æ“

לעמסטערס† גייַסטיקער† „גורו “¨ † דער† קע≠ שענע † ער† ייִדישער† שרייַבער† יחיאל† שרייַב≠ מאַן† ע5 ה¨ † האָט† געשריבן† אין† דיπΠ∞† ±ער† עגן† זייַן† נאָכפֿאָלגער∫† „דאָס† פּינטעלע† טאַלאַנט¨ † די† דאָזיקע†זעלטענע† זעלטנק& ט¨ †פֿילט† מען†כּמעט† אין† יעדן† פֿערז† זייַנעםÆ † זייַנע† לידער† פֿאַר≠ מאָגן†אין† זיך†עפּעס† שיר השירימדיקס¨ †עס† רוט† א ף† ז& † דער† חן† פֿונעם† מאָלדאַ ישן† פֿאַלקס≠ ליד¨ † עס† גע ינט† אונדזער† געמיט† די† פּראָסט≠ ק& ט† און† נאַטירלעכק& ט¨ † די† זאַפֿטיק& ט† פֿונעם† בעסאַראַבער†ייִדיש Ɔ דיכטונג†בכלל† איז† וּ†נדער ¨† נסÆ † אַ† יונגער† די כטער† אין† דער† ייִדישער† לי≠ טעראַטור†איז† אַ דאי†און† אַ דאי†אַ† וּנדער Æ“

משה† לעמסטערס† אַרייַנדרינג† אין† דער† ייִד†ישער† דיכטונג† איז† טאַקע† גע ען† אַ† נס† און† געבליבן† אַ† נסÆ † זייַן† פּאָעטישער† גאַנג† איז† ניט† ענלעך† צו† אַנדערע† מאָדערנע† דיכטערÆ † ער† איז† אייגנאַרטיק¨ † ער† איז† דור כ ס† פֿאָ†לקיש ¨† אינעם† גוטן† זין† פֿונעם† אָרט†—† אַ† ביסל† אַלט≠ מאָדיש¨ † אייַנגע אָרצלט בעסאַראַבישÆ † ער¨ † אַ† געב רענער† אינעם† שטעטל† יעדינעץ† און† אַ† סך† יאָרן† אָפּגעלעבט† אין† קעשענע ¨† איז† אָנ≠ געזעטיקט†מיט† דעם†בעסאַראַבער† פּ& זאַזש¨ †מיט† זייַנע† ריחות¨ † קאָלירן¨ † טעמעס¨ † מיט† זייַן† ליכט שאָטן שפּיל¨ †מיט† זייַן†קלאַנגען סימפֿאָניע Æ

ל& ענענדיק† זייַנע† לידער¨ † פֿרעגט† מען† זיך† טאַקע∫† אָס†איז† אין†ז &† מער†—†פֿאָלקס פּשטות ¨† נאַטירלעכע†נאַיִ ק &ט† אָדער†דינע ¨† דערה בענע † ¨† עסטעטישע† לירישק& טÆ † דער† ענטפֿער† איז¨ † אַז† לעמסטער† איז† מצליח† צו† פֿאַרבינדן† די† דאָז†יקע† ב& דע†סובסטאַנצן Ɔ ז& †קומען† ניט†אין† סתּירות†אין† זייַן† דיכטונג¨ † נאָר† פֿאַרקערט¨ † דע†רגאַנצן† א& נע† די† אַנדערעÆ † עס† שאַפֿט† זיך† אַן† אייַנדורק¨ † אַז† אונטער†דער† אַרעמער† בעסאַראַבער†זון ¨† א ף†

אין† די† πΣ∞πΠ∞—± ±ער† יאָרן† פֿונעם† פֿאָריקן† יאָרהונדערט† האָט† זיך† אין† דער† ייִדישער† קול≠ טור געשיכטע† פֿונאַנדערגע יקלט† אַ† פֿענאָמע≠ † נאַלע† † דערשייַנונג¨ † אָס† איז† נאָך† ביז† איצט† ניט† גענוג† אָפּגעשאַצט† גע אָרן¨ † דהייַנו∫† א ף† די† רחבֿותן† פֿונעם† גע עזענעם† ראַטן פֿאַר≠ באַנד† האָבן† זיך† דאָ† און† דאָרט† באַוויזן† יונגע† מענטשן¨ † אָס† האָבן† געוז כט† ז& ער† נ†אַציאָ≠ נאַלן† און† שעפֿערישן† א סדרוק† אין† דער† ייִדי≠ שער† ליטעראַרישער† יצירהÆ † פֿענאָמענאַל† איז† די† דאָזיקע† דערשייַנונג† דערפֿאַר¨ † ייַל† זי† איז† א פֿגעקומען† אומדער אַרט¨ † נאָך† צענדל† † יקער† יאָרן†פֿון† אַ†פֿולשטענדיקן† מידבר†אינעם† ייִדישן† לעבן¨ † נאָכן† גר סן† קולטור פּאָגראָם† פֿון† די† π¥∞—± πμ∞± ער† יאָרן¨ † נאָכן† שליסן† אַלע† ייִדישע† קולטור † און† בילדונגס אַ†נשטאַלטן ¨† ען† אין†ס 4רובֿ† פּלעצער†האָט† מען† אין† משך† פֿון† צענדליקער† יאָרן† ניט† געזען† ק& ן† ייִדישן† אות† פֿאַר† די† א גן¨ † ניט† געהערט† ק& ן† ייִדיש† אָרט† און† נאָר† בשתּיקה† געקענט† חלומען† עגן† עלכן† ניט† איז†ייִדישן† לעבןÆ ††

צווישן† די† ערשטע† און† ירדיקסטע† פֿאָ†רשט &ער† פֿון† דער† דאָזיקער† יונגער† גר†ופּע† איז† גע ען† משה† לעמסטער† † —† אַ† באַגאַבטער† פּאָעט¨ † פּובליציסט¨ † פֿאָר≠ שער† און† לערערÆ † מיט† ∞≤† יאָר†צוריק ¨† אינעםΠ† טן†נומער† פֿונעם†מאָס† קווער† זשורנאַל† „סאָ עטיש† ה& מלאַנד“† איז† אָפּגע≠ דרוקט† געוואָרן† זייַן† ערשטער† קראַנץ† ל†ידער Ɔ זינט† דאַן† האָט† משה† לעמסטער† אַדורכגעמאַכט† † אַ†לאַנגן† און†פֿרוכטבאַרן† עג† אין†דער† ייִד†ישער† שעפֿערישק& ט∫† גע ען† א& נער† פֿון† די† סאַמע† טעטיקסטע† עסקנים† פֿון† דער† ייִדישער† קול≠ טור א פֿלעבונג† אין† מאָלדאַ יע¨ † וּ† ער† האָט† געלעבטª † געלערנט† זיך† אין† דער† גרופּע† פֿאַר† א סשולן†† ייִדיש ליטעראַטן† בייַם† מלוכישן† לי≠ טעראַרטור אינסטיטוט† אין† מאָסק עª † געמאַכט† אַ† דאָקטאָראַט† בייַם† קעשענע ער† אוני ע†רסי≠ טעט† ©זייַן† דאָקטאָר דיסערטאַציע† איז† גע יד≠ מעט† דעם† באַקאַנטן† ייִדישן† משלים שרייַבער† און† פּעדאַגאָג† אליעזר† שט& נבאַרג® Ɔ עולה† גע≠ ען† ק& ן† ישׂראל¨ † האָט† לעמסטער† געאַ†רבעט† אינעם† פּראָיעקט† פֿון† קאַטאַלאָגיזירן† די† ייִדי≠ שע† פּרעסע† בייַם† העברעיִשן† אוני ערסיטעט† אין†ירושלים ¨† אונטערריכטט†אין† אַ†נעץ† ייִדיש קורסן†פֿאַר† די†עולים† פֿונעם†גע עזענעם† ראַטן

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.