זכרונות פֿו יודל מאַרק

Forward (Yiddish Edition) - - פראָנט זייַט - ון ריִערדיקן נומער) (המשך

אַבסאָלוט† רעכטע¨ † אַפֿילו† שוואַרץ מאהניקעס†—†זיי† האָבן†זיך† ניט†גערירט פֿון† אָרטÆ † אָבער† אויב† ס‘איז† געווען עמעצער† וואָס† האָט† געהאַט† נייגונגען צו† רעוואָלוציע¨ † אָדער† עמעצער† וואָס איז†געווען† אַקטיוו†אין† אַ†פּאָליטישער פּאַרטיי† ©ניט† אין†דער †¸ קאָמוניסטישער˛ ®¨ איז† ער† ביסלעכווייַז† אַנטלאָפֿןÆ † אויב מע†האָט† אים†נישט† געהאַט†פֿאַרכאַפּט פֿריִערÆ

ווייַטער† איז† דער† גורל† פֿון† אַ סך† געווען† זייער† אַ† שווערערÆ † דער נאָענסטער† פּראָפֿעסאָר† פֿון† געשיכטע איז†בייַ† מיר†געווען †¸ ניקאָלייַ˛ †קאַרעיעוו —† איך† האָב† בייַ† אים† געלערנט† אַלע יאָרןÆ † אָנגעהויבן¨ † למשל¨ † מיט† דעם פּראָ סעמינאַר¨ † ¸אין ˛† וועלכן† ער† האָט דערציילט†וועגן Osten†nach† Drang† ¸” שטויס†קיין† מיזרח“†—†די† באַזעצונג פֿון† מיזרח אייראָפּע† דורך† דייַטשע קאָלאָניסטן† אין† מיטל עלטער˛ Ɔ נאָך דעם† האָבן† מיר† פֿאַרנומען† זיך† מיט דער†פֿראַנצייזישער† רעוואָלוציע¨ †מיט די† doléances de† cahiers†† ¸רשימה פֿון† עוולות˛ †—† די† בריוו† וואָס† ¸מע ˛ האָט† מיטגעגעבן† די† מיטגלידער פֿון† נאַציאָנאַלער† פֿאַרזאַמלונג¨ † ווי זיי† זאָלן† זיך† פֿירן¨ † כּדי† מע† זאָל† פֿון די† בריוו† קענען† גוט† שטודירן† דעם אַלטן† ¸רעזשים ˛Æ † בייַ† דעם† פּראָצעס¨ דרך אַגבֿ¨ † האָב† איך† אַ† היפּש† ביסל זיך†צוגעלערנט† פֿראַנצייזישÆ †בייַ† דעם קאַרעיעוון†איז† געווען†אַ† יאָר¨ †ווען† איך פֿלעג† יעדן† זונטיק† זייַן† בייַ† אים† אין דער† היים†—† ער† האָט† זייַן† סעמינאַר געפֿירט†בייַ† זיך†זונטיק Æ

זייַנע† אַן† אייניקל† פֿלעגט† אונדז געבן† טיי† מיט† האַרטע† קיכעלעך¨ און† מען† איז† געזעסן† און† גערעדט וועגן† דעם† אונטערשייד† צווישן† די יאַקאָבינער† און† זשיראָנדיסטןÆ † מיר האָבן†גענומען† איין†היסטאָריקער† נאָכן צווייטן† און† געזען¨ † ווי† יעדער† איינער האָט† אַן† אַנדער† מיינונגÆ † און† בשעת מיר†האָבן† געפּרוּווט†פֿאַרגלייַכן ¨† לאָמיר זאָגן¨ † קאָנדאָרסעס† קאָנסטיטוציע† און ראָבעספּיערס¨ † האָב† איך† געזען¨ † אַז דער†אונטערשייד† איז†אַ† גאַנץ†קליינער צווישן†די† ביידע†פּראָיעקטן Æ

איז† האַרט† פֿאַר† מייַן† אַוועקפֿאָרן¨ סוף† Ππ± †± †— דאָס† איז† שוין† געווען אַ† קאַלטער† טאָג¨ † סוף† נאָוועמבער מסתּמא¨ † די† גאַסן† זייַנען† געווען† באַ ≠ דעקט†מיט† שנייÆ †אויפֿן† נעווסקי פּראָס≠ פּעקט† פֿלעגט† מיר† זייער† אָפֿט† אויס≠ קומען† צו† גיין¨ † ווייַל† די† גאַס¨ † אויף וועלכער†מיר† האָבן†געוווינט ¨† די†לאַנ≠ גע† סאַדאָוואַיאַ † ¨† האָט† זיך† געענדיקט מיט†נעווסקי Ɔ אַפֿילו† ¸ווען ˛† מע†פֿלעגט פֿאָרן† מיטן† טראַמווייַ† ביז† נעווסקי¨ פֿלעגט† מען† דאַרפֿן† איבערבייַטן† אויף אַן†אַנדער† טראַמווייַÆ †¸ זע†איך† ווי˛ †אויף נעווסקי פּראָספּעקט† † שלעפּט† זיך† דער קאַרעיעווÆ † קאַרעיעוו† האָט† זייער† שיין אויסגעזען† מיט† אַ† רונדער† באָרד† אַזאַ¨ כּמעט†אין† גאַנצן†גרוי†—† ער†איז† געווען אַ†מין† פֿייַן†געשטאַלט Ɔ שלעפּט† ¸ער ˛† זיך אַן†אייַנגעבויגענער† אין†אַ† צעריסענעם פּעלצלÆ †דאָס† האָט†מען† בכּיוון†געטראָגן די† צעריסענע† פּעלצלעך¨ † ווייַל† ס& איז געווען†געפֿערלעך† צו†גיין† אין†אַ† גוטן פּעלצל¨ † מען† האָט† עס† געקענט† פּשוט פֿון† דיר† אַראָפּנעמעןÆ † האָט† ער† גע≠ שלעפּט†אין† אַ†קליין† שליטעלע†ע טלע≠† כע†שטיקער† האָלץÆ †איך† האָב†אים† גע≠ וואָלט†העלפֿן ¨† האָט†ער† נישט†געוואָלט Æ

מייַנע† סאַמע† לעצטע† עקזאַמענס איז†מיר† אויסגעקומען†אָפּצוריידן† מיט אַ† פּראָפֿעסאָר¨ † ער† זאָל† קומען† אין אוניווערסיטעט¨ †איך† וועל†קומען ¨† און איך† וועל† אים† אָפּגעבן† אַן† עקזאַמעןÆ ווייַל† די† עקזאַמענס† זייַנען† אַלע† מאָל געווען† מינדלעכע† עקזאַמענס¨ † מינד≠ לעכע† פֿראַגעסÆ † איז† ווי† אַ† ווילדער † קוריאָז∫† די† צוויי† לעצטע† עקזאַמענס וואָס†איך† האָב†אָפּגעגעבן ¨† איז†איינער געווען† די† געשיכטע† פֿון† דער† פּראַ ≠ וואָסלאַוונער† קירך¨ † און† אַ† צווייטער —† די†געשיכטע† פֿון†ביצאַנץ ¨† אָן†אַ† סוף∫ צו† וואָס† האָב† איך† עס† בכלל† די† אַלע זאַכן†באַדאַרפֿט ø

(המשך אין קומענדיקן נומער) זיצונג—† †¸ און˛ †בייַם† פּרעזידיום טיש†איז† צווישן†אַנדערע† געזעסן†דער† דינאַבורגÆ † ער† האָט† שוין† ניט† געהייסן† דינאַבורג¨ † ער†האָט† געהייסן†דינור Ɔ לויפֿט†אַרונטער† פֿון† פּרעזידיום טיש† דער† דינאַבורג¨ † קומט† צו† צו† מיר¨ † דריקט† די† האַנט¨ † און† רופֿט† מיך†”יודאַ“† מאַרק†—† אַזוי∫†”יודאַ† מאַרק¨ †איך† האָב†געלאָזן† אייַער†אַרבעט† אין† דעם† מוזיי† פֿון† די† מיזרח שפּראַכןÆ † זאָרגט† אייַך† ניט¨ † ווען† ניט† איז¨ † וועט† עמעצער† עס† געפֿינען¨ † וועט† איר† האָבן† אַ†פֿאַרטיקן† דאָקטאָראַטÆ“

ער† איז† געווען† שפּעטער† דער† ¸דריטער ˛† בילדונגס מיניסטער† פֿון† דער† רעגירונג† ¸πμ± ± πμμ± ˛ª † דער† ערשטער† איז† געווען† ¸זלמן ˛† שזר† און† נאָך† דעם† איז† געווען† ¸דוד† רמז˛ Ɔ דינאַבורג†האָט† איצט†אַ† גרויסן†נאָמען† פֿון† אַ† געשיכטע שרייַבער¨ † ער† האָט† אַ† סך† ביכער† אָנגעשריבן† און¨ † דער† עיקר¨ †האָט† ער†אָנגעקליבן† דאָקומענטן† און† געשיכטלעכע† מאַטעריאַלן¨ † אויף† וואָס† ער† איז† זייער† גוט† און† זייער† פֿייַןÆ † איך† בין† געווען† בייַ† אים† אין† ππ∂ ±† ¸און ˛† שפּעטער† איין† מאָל¨ † האָט† ער†מיך† דערקענט†איצט† נאָך†אַ† מאָלÆ

איצט† איז† זייער† שווער† שוין† צונויפֿצוריידן† זיך† מיט† אים¨ † ער† איז† Ππ† יאָר† אַלטÆ † מייַנער† אַ† לערער¨ † נוÆÆÆ † ער†האָט† געשריבן†זייַנע† זכרונות¨ †איז† אין† צווייטן† באַנד† פֿון† זייַנע† זכרונות† דאָ¨ † אַז† ער† האָט† געהאַט† אַ† תּלמיד¨ † וואָס† האָט† געהייסן† יודאַ† מאַרק† און† דער† יודאַ† מאַרק† האָט† געשריבן† פֿאַר† אים† אַ† וויכטיקע† אַרבעט† און† איז† געווען† אַן† אינטערעסאַנטער† תּלמיד† אאַז“וו Ɔ כאָטש† איך† האָב† אויף† דעם† געביט† נאָך† דעם† קיין† מאָל† אין† מייַן† לעבן†ווייַטער† ניט†געשריבן Æ

לערנע ווערט שווער

בייַ†צינבערגן† זיך†לערנען† אונטער† די† קאָמוניסטן† איז† געווען† זייער† שלעכט¨ † זייער† שווערÆ † ער† אַליין† האָט† אויפֿגעהערט†געבן† לעקציעסÆ †ער† האָט† ווייַטער† געאַרבעט† אויף† דעם† גרויסן† ווערק† זייַנעם†”די† געשיכטע† פֿון† דער† ליטעראַטור†בייַ† ייִדן“¨† אָבער†מיר† דאַכט† זיך¨ †אַז† עס†איז† שוין†קיין† תּלמידים†ניט† געוועןÆ † ס& איז† קיין† געלט† ניט† געווען¨ † ס‘האָט† געהאַלטן† בייַם† פֿונאַנדערפֿאַלן† זיך† די† גאַנצע† אינסטיטוציעÆ † אויך† דובנאָוו† האָט† ניט† געקענט† מער† אַזוי† סיסטעמאַטיש†זייַן† אַ†לערער Ɔ אָבער†אַז† ס& איז†געווען† גענוג†פֿאַר† די†וואָס† האָבן† געלערנט¨ † האָט† ¸מען† געלערנט˛ ¨† ווי¨ † למשל¨ †דער† דינאַבורגÆ

אונטער† די† באָלשעוויקעס† איז† געוואָרן† זייער† שווער† צו† לערנען† אין† אוניווערסיטעטÆ †קומען† אויף†לעקציעס† ניט† איך† האָב† געוואָלט¨ † ניט† איך† האָב† געקאָנט†—† איך† בין† געווען† פֿאַרנומען† מיט†טויזנטערליי† אַנדערע†זאַכן Ɔ אָבער† איך†פֿלעג† אַלע†מאָל† אָפּהיטן¨ †אַז† יעדן† סעמעסטער† איך† זאָל† זיך† פֿריִער† פֿאַרֹ≠ שרייַבן†אויף† קורסן†און† שפּעטער†זאָל† איך† קומען† האַלטן† עקזאַמענסÆ † איז† אין† דער† צייַט† פֿון† דער† קערענסקי מאַכט¨ †און† גאָר†אין† סאַמע†אָנהייב† פֿון† די† באָלשעוויקעס¨ † האָט† מען† עס† נאָך† געקענט†דורכפֿירן Ɔ אָבער†וואָס† ווייַטער† איז† געוואָרן† שווערערÆ † געוויסע† זאַכן† האָב† איך† נאָך† געקענט† דורכפֿירן∫† איך† האָב† געקענט† פֿאַרענדיקן† מייַנעם† אַ† קורס† אויפֿן† געביט† פֿון† לינגוויסטיק¨ † זייער†אַ† וויכטיקן†קורס∫† די†פֿאַרגלייַך גראַמאַטיק†פֿון† די†אינדאָ אייראָפּעיִשע† שפּראַכןÆ †עס† האָט†זיך† מיר†פֿאַרוועלט† אין† מיטן† דרינען† ווייַזן¨ † אַז† איך† דאַרף† נישט† קיין† קורסן† אויף† דייַטש¨ † האָב† איך† אָפּגעגעבן† אַן† עקזאַמען† אויף† דייַטשÆ †אָבער† בשעת†עס† איז†געקומען† צו† אַנדערע† לימודים¨ † ספּעציעל† וואָס† האָט† געהאַט† צו† טאָן† מיט† געשיכטע¨ † איז†די† זאַך†געווען† שווערער¨ †ווייַל† די† פּראָפֿעסאָרן†פֿון† געשיכטע†זייַנען† געווען† מער† אַקטיווע† מענטשן¨ † ¸זיי ˛† זייַנען† כּמעט†אַלע† געווען†קאָנסטיטוציאָנעלע† דעמאָקראַטן¨ † ד“ה† קאַדעטן¨ † און† זיי† האָבן†אָנגעהויבן† וואָס†גיכער† צו†אַנט≠ לויפֿןÆ † זייער† אינטערעסאַנט∫† די† גאָר† רעכטע¨ † די† וואָס† זייַנען† אַפֿילו† געווען† ניט† זאָגן¨ † אַז† ס& איז† באמת† געווען† אַ† וויסנשאַפֿטלעכע†אַרבעט Ɔ ס& איז†געווען† אַן† אַרבעט† פֿון† אַ† יונגן† מענטשן† מיט† אַ† סך† פֿאַנטאַזיע∫† אַז† ס& איז† געווען† איין† איינציקער¨ † עפּעס† אַ† זאַץ¨ † וואָס† מע† האָט† געקענט† צוציִען¨ † אָדער† אויב† איך† האָב† געקענט† פֿאַרבינדן† עפּעס† מיט† לעגענדעס† וועגן† דעם† אָדער† יענעם† תּנא¨ † האָב† איך† עס† שטענדיק† אויסגענוצט¨ † און† אָנגענומען† די† לע≠ גענדע†ניט† ווי†קיין† לעגענדע¨ †וואָס† עס† קען†זייַן ¨† אַז†ס‘ איז†דאָ† אַ†ברעקל† אמת† אָדער† נישטÆ † איך† האָב† אַ† היפּש† ביסל† אַרייַנפֿאַנטאַזירט†אין† דעםÆ

צווישן†די† תּנאָים†זייַנען† דאָ†צוויי† באַרימטע† פּערזענלעכקייטן¨ † וואָס† קיינער† רופֿט† זיי† ניט†”רבי Æ“† מע† גיט† איבער† זייערע† אויסדרוקן¨ † מיינונגען¨ † ¸און ˛† קריגערייַען†מיט† אַנדערע†תּנאָים ¨† אָבער† קיין† מאָל† ווערט† קיינער† ניט† אָנגערופֿן†רבי Ɔ איינער†הייסט† בן†זומא ¨† דער† אַנדערער†—† בן† עזאיÆ † האָב† איך† זיך† געמאַכט† אַ† טעאָריע† —† מסתּמא† וואָס† אַנדערע† ¸האָבן ˛† אויך† געמאַכט¨ † ¸ווייַל ˛† דאָס† איז† געווען† אַן† אַרבעט† נאָר†מיט† ציטאַטן†פֿון† מישנה¨ †אָן† שום† ציטאַטן† פֿון† אַנדערע† מענטשן† וואָס† האָבן† זיך† פֿאַרנומען† מיט† פֿאָרשן† די† אַלע† זאַכןÆ † ¸די† טעאָריע† איז† געווען¨ ˛† אַז†בן† עזאי†און† בן†זומא† האָבן†נישט† באַקומען† קיין† דאָקטאָראַט† —† דעם† טיטל† ”רבי “¨ † ווייַל† זיי† האָבן† נישט† געגלייבט† אין† יענער† וועלטÆ † די† פּרושים¨ †ד 3ה† די†ריכטונג† פֿון†די† אַלע† תּנאָים¨ †דאָס† איז†געווען† אַ†מין† אָרדןª † מען†האָט† געדאַרפֿט†אָנגענומען† ווערן† אין† דעם† אָרדןÆ † און† בייַם† אָנגענומען† ווערן† אין† אָרדן¨ † האָב† איך† בכל אופֿן† אויסגעטראַכט¨ † האָט† מען† געדאַרפֿט† שווערן¨ † אַז† מע† גלייבט† אין† יענער† וועלטÆ †מייַנע† ראַיות†האָב† איך†גענומען† פֿון† וואַנען† איך† האָב† געקענט¨ † אַפֿילו† פֿון† דער† הגדהÆ † ©ווי† עס† קומט† אַרייַן† די† הגדה¨ † וויל† איך† זיך¨ † קען† איך† זיך† דאָ†ניט† אָפּשטעלןÆ †ס‘ איז†געווען† גאַנץ† שאַרפֿזיניקÆ ®† איך†האָב† אָנגעשריבן†אַן† אַרבעט†און† געווען†גוואַלדיק† צופֿרידן† מיט†דער† דאָזיקער†אַרבעט Æ

די† באָלשעוויקעס† זייַנען† שוין† געווען†בייַ† דער†מאַכט Ɔ דער†גאַנצער† אינסטיטוט†פֿון† העכערן†ייִדישן† לער≠ נען† איז† שוין† געווען† היפּש† ביסל† געפֿאַלן¨ †אָבער† איך†האָב† זיך†פֿאַרנומען† מיט†אַרבעט† אויף†דעם ¨† ווייַל†איך† בין† געווען† נאָך† אַ† גאַנץ† יאָר† אונטער† די† באָלשעוויקעסÆ † איך† האָב† אָפּגעגעבן† די†אַרבעט ¨† געווען†זייער† אַ†שטאָלצער ¨† דעם† פֿרייַנד† מייַנעם¨ † דעם† געהילף פּראָפֿעסאָר† דינאַבורג¨ † און† איך† האָב† מער†די† אַרבעט†פֿון† אים†צוריק† נישט† באַקומעןÆ † ער† איז† דערווייַל† געווען† אַנטלאָפֿן†פֿון† פּעטראָגראַד†אין† קיִעווÆ † מע† איז† אַנטלאָפֿן† דאָס† ערשטע† יאָר† פֿון† די† קאָמוניסטן† אין† פּעטראָגראַד† דער†הויפּט ¨† ווייַל†מע† האָט†ניט† געהאַט† וואָס†צו† עסןÆ †מע† האָט†געהאַט† געלט¨ † ¸אָבער ˛† מע†האָט† ניט†געקענט† גאָרניט† קויפֿןÆ †האָב† איך†אים ¨† און†מייַן† אַרבעט¨ † קיין†מאָל† ניט†געקענט† געפֿינעןÆ

∞≤† יאָר† שפּעטער¨ † אין† Σπ¥ ±¨ † בין† איך† צוזאַמען† מיט† ד“ר† דושקין† געפֿאָרן† אויף† אַ† וועלט קאָנפֿערענץ† פֿאַר† ייִדישער† דערציִונג† אין† ירושליםÆ † קומען† דושקין† און† איך† אַרייַן† —† מיר† האָבן†פֿאַרשפּעטיקט† צו†דער† ערשטער† Π± טן†י“ה¨ †אַז† וווּ†נאָר† ס& איז†געקומען† דער†ענגלישער† פֿלאָט†און† אַ†דעסאַנט† פֿון† ענגלישע† מאַטראָסן¨ † איז† סוף כּל סוף¨ † דאָרטן† געוואָרן† אַן† ענגלישע† קאָלאָניעÆ † און† מען† איז† געווען† זייער† צופֿרידן¨ † אַז† אַנשטאָט† אַ† טערקישער† קאָלאָניע†זאָל† ווערן†אַן† ענגלישעÆ

אינטערעסאַנט† איז† איבערצוגעבן† מיינונגען† וואָס† האָבן† געהערשט† בייַ† מענטשן† וואָס† זייַנען† ניט† געווען† קיין† ציוניסטן¨ † אָבער† געהאַט¨ † ווי† דובנאָוו† אַליין¨ † אַ† גאַנץ† פּאָזיטיווע† באַציִונג† צו† דער† ייִדישער† באַזעצונג† אין† ארץ ישׂראל¨ †און† צו†אַ† פֿייַנעם†ייִדישן† ייִשובֿ† אין† ארץ ישׂראלÆ † כאָטש† דובנאָוו† האָט† געהאַלטן¨ †אַז† דער†הויפּט† ייִדישער†צענ≠ טער¨ †די† אמתע†צוקונפֿט† פֿון†ייִדן ¨† וועט† איצט†זייַן† די†פֿאַראייניקטע† שטאַטן†פֿון† אַמעריקעÆ † די† גאַנצע† טעאָריע† ¸זייַנע ˛† פֿון† העגעמאָניעס† פֿון† דער† ייִדישער† געשיכטע† ¸זאָגט ˛¨ †אַז† אין†יעדער† תּקופֿה† איז†דאָ† אַ†באַזונדער† לאַנד¨ †וואָס† שפּילט† די†הויפּט ראָלע ¨† האָט†דובנאָוו† גערעדט† וועגן† דעם¨ † אַז† די† הויפּט ראָלע† פֿון† רוסישן† ייִדנטום† מיט† די† ∂† מיליאָן† וואָס† זיי† זענען† דעמאָלט† געווען¨ † גייט† אַוועק†—†רוסלאַנד† ווערט†דאָך† אין†אַ† סך† פּרטים†צעפֿאַלן ª† אָבער†דערפֿאַר† הייבט† זיך† אויף† די† העגעמאָניע† פֿון† ייִדן† אין† די† פֿאַראייניקטע† שטאַטןÆ † די† ציוניסטן† האָבן†אַנדערש† אויפֿגענומען†דעם† גאַנצן† ענין†באַלפֿור דעקלאַראַציע Ɔ אין†זייערע† וואַלן† צו† דער† ייִדישער† נאַציאָנאַלער† פֿאַ†רזאַמלונג† האָבן† זיי† מער† נישט† אַגי≠ טירט†אַפֿילו† פֿאַר†זיך ¨† נאָר†זיי† פֿלעגן†אָפּ≠ דרוקן†דעם† נוסח†פֿון† דער†באַלפֿור דעק≠ לאַראַציע†און† אונטערשרייַבן∫†”שטימט† פֿאַרן†צעטל† נומער†אַזאַ† און†אַזאַ°“

ב ציו דינאַבורג (דינור)

אינטערעסאַנט† אויך¨ † אַז† איין† טייל† פֿון† מייַנע† לימודים† האָבן† זיך† פֿאַר≠ שטאַרקט†אין† לעצטן†יאָר Ɔ אויף†די† הע≠ כערע†קורסן† פֿון†באַראָן† גינצבורג†האָב† איך†אָנגעהויבן† לערנען†בייַ† נאָך†עמעצן† —† ¸בן ציון ˛† דינאַבורגÆ † ער† איז† ג†עווען† אַ† יונגער† געהילף פּראָפֿעסאָר† פֿון† גע≠ שיכטעÆ † לויט† זייַנע† אייגענע† איבער≠ צייַגונגען† איז† ער† געווען† יעמאָלט† אַ† טעריטאָריאַליסט¨ † איידער† ס& איז† געקומען†די† רעוואָלוציע¨ †איידער† ס& איז† געקומען† די† באַלפֿור דע†קל אַראַציע†† —† ווייַל†די† באַלפֿור דעקלאַראַציע† † האָט†פֿון† זייער†אַ† סך†מענטשן† געמאַכט†ציוניסטן ¨† ספּעציעל† פֿון† די† טעריטאָריאַליסטןÆ † בייַ† אים† האָב† איך† געלערנט† אין† אַ† סעמינאַר¨ † וואָס† איז† געווען† גוואַלדיק† אינטערעסאַנטÆ †איך† האָב†שוין† אַ†היפּש† ביסל†יעמאָלט† געקאָנט†פֿון† תּלמוד†און† דער†סעמינאַר† איז†געווען† געבויט†אויף† דעם† עלטסטן† טייל† פֿון† תּלמוד¨ † אויף† מישנהÆ † דער† סעמינאַר† איז† געווען† צו† פּרוּוון† דערגיין† דאָס† אינעווייניקסטע† ייִדישע†לעבן† לויט†דעם ¨† וואָס†מע† קען† זיך†דערוויסן† פֿון†מישנה Æ

ער†האָט† געהאַטμ† †אָדער†∂† תּלמידים¨ † מיר† פֿלעגן† קומען† און† שמועסןÆ † די† אָפֿיציעלע† שפּראַך† איז† געווען† נאָך† אַלץ† רוסיש¨ † אָבער† מע† האָט† גערעדט† אַ† ביסל† העברעיִש¨ † מע† האָט† גערעדט† ייִדיש¨ † און† די† אַלע† טעקסטן† זייַנען† דאָך†געווען† אויף†העברעיִש Ɔ האָט†מען† געגעבן† יעדן† איינעם† אָנצושרייַבן† אַן† אַרבעטÆ †איך† האָב†זיך† אויסגעקליבן†אַן† אַרבעט∫† סמיכה† אין† דער† צייַט† פֿון† די† תּנאָיםÆ † סמיכה† הייסט¨ † אַזוי† צו† זאָגן¨ † די†אָפֿיציעלע† רעכט†וואָס† מע†גיט ª† מע† האָט†געגעבן† רעכט†אויף† דרייַ†זאַכן∫† צו† זייַן† אַ† לערער¨ † צו† זייַן† אַ† ריכטער¨ † און† צו†קענען† זייַן†עמעצער† וואָס†באַפֿרייַט† אַ† מענשטן† פֿון† אַ† שבֿועה¨ † וואָס† ער† נעמט† אויף† זיך† ©דאָס† איז† געווען† אַ† העכערע†מדרגה† אַזאַ® †—†עפּעס† ענלעכס† צו† די† דרייַ† אַקאַדעמישע† מדרגות† איצטÆ † מיך† האָט† דער† ענין† פֿאַרכאַפּט† און†איך† האָב†אָנגעשריבן† דרייַ פֿערטל† העברעיִש¨ † איין† פֿערטל† אויף† רוסיש¨ † מייַנע†אַן† אַרבעט†וועגן† דעםÆ ††איך† קען†

די באַלפֿור דעקלאַראַציע

אין† דער† צייַט† זייַנען† געווען† אַזעלכע†ווילדע† זאַכן∫†עס† זייַנען†געווען† וואַלן† צו† אַ† ייִדישער† נאַציאָנאַלער† פֿאַרזאַמלונג¨ †וואָס† האָט†זיך ¨† פֿאַרשטייט† זיך¨ † שפּעטער† גאָר† קיין† מאָל† ניט† געקענט†צונויפֿקומען Ɔ אַ†ביסל† פֿריִער† איז† צו† אונדז† דערגאַנגען† די† מעשׂה† מיט†דער† באַלפֿור≠דעקלאַראַציע Ɔ אויף† וויפֿל† איך† קען† זיך† דערמאָנען ¨† איז† דער† ענין† ניט† אַזוי† גלייַך† דערגאַנגען† —† ס& איז† דאָך† געווען† אַ† מלחמה ¨† מען† איז† געווען† אָפּגעריסן ¨† און† בשעת† עס† זייַנען† דערגאַנגען† די† ערשטע† קלאַנגען† וועגן† דעם ¨† האָט† מען† ניט† אַזוי†קלאָר† געוווּסט†וואָס† און†ווען† און† וויÆ † בשעת† מען† האָט† זיך† דערוווּסט† וועגן† דעם ¨† איז† אין† איינעם† פֿון† די† אָוונטן† אין† הויז† פֿון† די† קריינים ¨† אַ† רייַכער†ייִד ¨† וואָס†איז† געווען†דובנאָווס† אַ†שטענדיקער† חסיד ¨† געווען†אַ† זיצונג† פֿון† אַ† Σ Π† מענטשן† ¸צו† דיסקוטירן ˛¨ † צי† די† באַלפֿור דעקלאַראַציע† האָט† געביטן† עפּעס† וואָס ¨† צי† ס& איז† ניט† געקומען†אַ† נייַע†סיטואַציע† פֿאַר†ייִדן Ɔ און† כּמעט† אַלע† האָבן† געהאַלטן ¨† אַז† דאָס† הייסט† ניט ¨† אַז† עס† וועט† זייַן† אַ† ייִדישע† מלוכה ¨† און† מען† איז† געווען† זייער† צופֿרידן ¨† אַז† עס† וועט† ניט† זייַן† אַ†ייִדישע† מלוכה Ɔ עס†הייסט ¨† עס†וועט† זייַן†אַן† ענגלישע†קאָלאָניע ¨† וואָס†וועט† האָבן†אַ† גוטע†באַציִונג† צו†די† ייִדן†וואָס† וועלן†אימיגרירן† קיין†ארץ ישׂראל Æ

די† באָלשעוויקעס† זייַנען† שוין† געווען† בייַ† דער† מאַכט ¨† אָבער† מען† האָט† זיך† ניט† פֿאָרגעשטעלט ¨† אַז† מען† וועט† ניט† קענען† לעבן† אונטער† זיי Ɔ וועט†מען† קיין†דעה† ניט†האָבן ¨† אָבער† אַז† אַ† ייִד† וועט† וועלן† אַרבעטן† אין† אַ† פֿאַבריק¨ † וועט† מען† דאָך† אים† לאָזן Ɔ אַז† עס† זאָלן† זייַן† ייִדן ¨† וואָס† זאָלן† וועלן†ווערן† קאָלאָניסטן ¨† לאָמיר†זאָגן ¨† ערגעץ† וווּ† אין† אוקראַיִנע† אָדער† אין† ווייַסרוסלאַנד¨ †וועט† מען†דאָך† זיי†לאָזן Ɔ דער† פּשוטער† אַרבעטסמענטש† וועט† דאָך† ניט† לייַדן† פֿון† זיי Ɔ סוף כּל סוף¨ † האָט†דאָך† אויך†פֿון† דער†פֿראַנצייזישער† רעוואָלוציע†דער† פּאַסיווער ¨† דער†וואָס† האָט† זיך† ניט† געמישט† אין† פּאָליטיק ¨† כּמעט†קיין† מאָל†ניט† געליטן†און† קיין† מאָל† ניט† געוואָרן† קיין† קרבן Ɔ מען† האָט† זיך† ניט† פֿאָרגעשטעלט ¨† אַז† עס† וועט†זייַן† אַזאַ†מאַסן עמיגראַציע Ɔ און† מע†האָט† פֿון†דער† אַנדערער†זייַט ¨† דאָך† געמיינט¨ †אַז† עס†וועלן† זייַן†באַזונדערע† מדינות∫† פּוילן† וועט† זייַן† באַזונדער ¨† און†בעסאַראַביע† וועט†זייַן† באַזונדער† ©אָדער† צוזאַמען† מיט† רומעניע ®¨ † און† ליטע†און† לעטלאַנד Ɔ וועגן†די† דאָזיקע† אַלע†באַזונדערקייטן ¨† אַגב¨ †האָבן† דאָך† שוין†געהאַט† געמאָלדן†אויך† די†דייַטשן ¨† וואָס†האָבן† געוואָלט†מיט† דעם†צוציִען† די†אָרטיקע† באַפֿעלקערונג†צו† זיך Æ

איז† וואָס† וועט† זייַן† מיט† דער† באַלפֿור דעקלאַראַציעø †מען† האָט†גע≠ זאָגט∫†נו ¨† אויב†אַלצדינג† וועט†גיין† ווי† עס† דאַרף† צו† זייַן ¨† איז† אפֿשר† וועט† ווערן†אַ† ייִדישער†ייִשובֿ† פֿון†אַ† מיליאָן† מענטשן† —† אַפֿילו† נאָך† מערער Ɔ ©אין† דער†וועלט† זייַנען†דעמאָלט† געווען†≥±† מיט† אַ† האַלב ¨†±≥† מיליאָן† ¸ייִדן ˛Æ ®† עס† וועט† זייַן† אַ† פֿייַנער ¨† גוטער† ייִדישער† ייִשובֿ¨ † ווייַל† מע† האָט† גערעכנט ¨† אַז† די† ייִדן† וועלן† דאָך† האַלטן† מיט† די† ענגלענדער† ¸און† די†ענגלענדער† ווייסן ¨† אַז†ייִדן† האַלטן†מיט† זיי ˛Æ †מע† האָט†זיך† בכלל†יעמאָלט† ניט†פֿאָרגעשטעלט ¨† אַז† די†ערשטע† וועלט מלחמה† איז†געווען† דער† אָנהייב† פֿון† דעם† סוף† פֿון† די† קאָלאָניעס† אין† דער† וועלט Ɔ ענדלאַנד† האָט†אַרייַנגעשטעלט† אַ†פֿוס ¨† ענגלאַנד† וועט†שוין† פֿון†דאָרטן† ניט†אַוועקגיין ¨† איז†געווען† די†מיינונג Ɔ ווייַל†אָט† דאָס† איז†געווען† די†געשיכטע† פֿונעם†גאַנצן† π± טן† י“ה ¨† און† נאָך† פֿון† פֿריִער ¨† פֿון†

יודל מ רק

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.