БЯСЦЭННЫ СКАРБ БЕЛАРУСКАГА НАРОДА

Belaruskaya Dumka - - ЗМЕСТ -

Не­ад’ем­ным ат­ры­бу­там лю­бой дзяр­жа­вы з’яў­ля­ец­ца і яе на­цы­я­наль­ны ар­хіў­ны фонд. Не­сум­нен­на, мае яго і Бе­ла­русь. На­за­па­ша­ныя на пра­ця­гу ста­годдзяў да­ку­мен­таль­ныя мат­э­ры­я­лы за­хоў­ва­юц­ца ў дзяр­жаў­ных ар­хі­вах. Най­больш ста­ра­жыт­ныя і каш­тоў­ныя з гэтых да­ку­мен­таў зна­ход­зяц­ца ў На­цы­я­наль­ным гіста­рыч­ным ар­хіве Бе­ла­русі. Ня­даў­на ён ад­зна­чыў свой 80-га­до­вы юбілей, што і пас­лу­жы­ла пад­ста­вай для раз­мо­вы кар­эс­пан­д­эн­та «Бе­ла­рус­кай дум­кі» з ды­р­эк­та­рам гэтай уста­но­вы Дз­міт­ры­ем ЯЦЭВІЧАМ.

–Дз­міт­рый Улад­зі­міравіч, На­цы­я­наль­ны гіста­рыч­ны ар­хіў па­чы­нае ад­лік свай­го іс­на­ван­ня ад 1938 го­да. Але ча­му так? На тэ­ры­то­рыі Бе­ла­русі іс­на­валі ар­хі­вы і ў знач­на ра­ней­шыя пе­ры­я­ды. Дык коль­кі рэаль­на га­доў ва­шай уста­но­ве?

– А гэта як лічы­ць. Калі, на­прыклад, вес­ці ад­лік ад са­ма­га ран­ня­га да­ку­мен­та, што за­хоў­ва­ец­ца ў ар­хіве, то нам сё­ле­та спаў­ня­ец­ца 627 га­доў, калі ад на­дан­ня ар­хіву Ня­свіж­с­кай ар­ды­на­цыі кня­зёў Рад­зівілаў ста­ту­су дзяр­жаў­на­га – 467 га­доў, а ад ча­су ўтвар­эн­ня Ві­цеб­ска­га ар­хі­ва ста­ра­жыт­ных ак­та­вых кніг – 156 га­доў. Гэтыя да­ты – знач­ныя вехі ў на­шай гісто­рыі. Мы іх па­мя­та­ем і асаб­лі­ва цэнім. і ўсё ж афі­цый­ным днём на­ра­дж­эн­ня сва­ёй уста­но­вы лічым ме­навіта 5 лі­пе­ня 1938 го­да. Бо аку­рат у гэты дзень 80 га­доў та­му вый­ш­ла пас­та­но­ва Пр­эзі­ды­ума Цэн­траль­на­га Вы­ка­наў­ча­га Ка­міт­эта БССР «Аб рэар­гані­за­цыі ар­хіў­ных ор­га­наў у су­вязі з ар­гані­за­цы­яй аб­лас­цей у БССР», згод­на з якой Ма­гілёўскі гіста­рыч­ны ар­хіў, у якім на той час бы­лі скан­ц­эн­тра­ва­ны па сут­на­сці ўсе гіста­рыч­ныя мат­э­ры­я­лы рэс­пуб­лі­кан­ска­га зна­ч­эн­ня, быў рэар­гані­за­ва­ны ў Цэн­траль­ны гіста­рыч­ны ар­хіў Бе­ла­рус­кай ССР. У сваю чар­гу, Ма­гілёўскі гіста­рыч­ны ар­хіў з 1919 го­да быў вя­до­мы як ар­хі­вас­хо­віш­ча мяс­цо­ва­га ар­хіў­на­га бю­ро, а ў 1924–1927 га­дах – як ак­ру­го­вы ар­хіў. Да­ку­мен­ты, якія ў яго тра­пілі, у роз­ныя пе­ры­я­ды за­хоў­валі­ся ў ар­хі­вах су­до­вых уста­ноў Вя­ліка­га Княст­ва Літоўска­га, Рэчы Пас­палітай, пас­ля ўва­х­од­жан­ня Бе­ла­русі ў склад Расій­с­кай ім­пе­рыі – у па­ла­тах гра­мад­зян­скіх су­доў, ар­хі­вах ма­гістра­таў, ра­туш, па­вя­то­вых су­доў, пры­ват­ных асоб, паз­ней у Ві­лен­скім ар­хіве ста­ра­даўніх ак­таў і Ві­цеб­скім ар­хіве ста­ра­даўніх ак­та­вых кніг. Пас­ля 1917 го­да асоб­ныя да­ку­мен­ты так­са­ма за­хоў­валі­ся ў Цэн­траль­ным ар­хіве Бе­ла­русі, Ві­цеб­скім і Мін­скім гіста­рыч­ных, а паз­ней аб­лас­ных ар­хі­вах.

Пер­шым ды­р­эк­та­рам Цэн­траль­на­га гіста­рыч­на­га ар­хі­ва БССР стала Э. Бар­эн­ба­ум, пад кіраўніцтвам якой і бы­лі за­клад­зе­ны ас­ноў­ныя прын­цыпы пра­цы ар­хі­ва ў да­ва­ен­ны час. Па ста­ну на па­ч­а­так 1941 го­да ў ім наліч­ва­ла­ся 1560 фон­даў агуль­ным аб’ёмам больш за 382 тыс. спраў. У пер­шыя дні Вя­лі­кай Ай­чын­най вай­ны ар­хіў не эва­куіра­валі з Ма­гілё­ва, і ва­ен­нае лі­ха­лец­це на­нес­ла яму велі­зар­ны ўрон: най­перш бы­лі зніш­ча­ны або вы­ве­зе­ны з тэ­ры­то­рыі Бе­ла­русі прак­тыч­на ўсе да­ку­мен­ты і наву­ко­ва-да­ве­дач­ны апа­рат. На мо­мант вы­зва­лен­ня го­ра­да ад ня­мец­ка-фа­шы­сц­кіх за­хопнікаў там

Дз­міт­рый ЯЦЭВІЧ, ды­р­эк­тар На­цы­я­наль­на­га гіста­рыч­на­га ар­хі­ва Бе­ла­русі

Newspapers in Russian

Newspapers from Belarus

© PressReader. All rights reserved.