праг­ма­тыч­ны ас­пект най­мен­няў: цэнтр – пе­ры­фе­рыя

Belaruskaya Dumka - - ЗМЕСТ БЕЛАРУСКАЯ ДУМКА -

навук: псі­ха­ло­гіі, са­цы­я­ло­гіі, тэо­рыі ка­муніка­цыі, ан­тра­па­ло­гіі і інш.

Пер­шы­мі на вы­вуч­энне ар­гані­за­цыі як сіст­эмы, якая дзей­ні­чае па пэў­ных праві­лах, звяр­нулі ўва­гу і пра­па­на­валі наву­ко­вае аб­грун­та­ванне за­ход­нія ву­чо­ныя. Усю раз­на­стай­на­сць па­ды­хо­даў і тэо­рый су­час­ныя даслед­чы­кі звод­зя­ць да трох кан­ц­эп­цый тэо­рыі ар­гані­за­цыі, якія ад­люстроў­ва­ю­ць эва­лю­цыю по­гля­даў на прын­цыпы функ­цы­я­на­ван­ня ар­гані­за­цыі, а так­са­ма спо­са­бы кіра­ван­ня, дэле­га­ван­ня паў­на­моцтваў і пры­няц­ця ра­ш­эн­няў.

Вы­ву­ча­ю­чы эва­лю­цыю ар­гані­за­цый на пра­ця­гу ХХ ста­годдзя, даслед­чы­кі вы­лу­ча­ю­ць тры ас­ноў­ныя фа­зы, кож­ная з якіх уяў­ляе са­бой ад­каз на вы­клік ча­су, ад­люстроў­вае па­вы­ш­энне скла­да­на­сці і наву­каз­мя­стоў­на­сці вы­твор­час­ці, ад­па­вя­дае эка­на­міч­ным умо­вам кож­на­га пе­ры­я­ду. Сут­на­сць пер­ша­га эта­пу за­клю­ча­ец­ца ў ада­саб­лен­ні кіраўніц­кіх функ­цый (ка­піта­ла-функ­цыі) ад ка­піта­ла-ўласна­сці і пе­раўтвар­энне кіра­ван­ня ў пра­фесію.

Дру­гі этап вы­зна­чае ўз­нік­ненне, па­чы­на­ю­чы з 1920-х га­доў, ка­манд­на­ад­міністра­цый­ных ар­гані­за­цый з пе­ра­ва­гай вер­ты­каль­на­га зы­ход­зя­ча­га ты­пу ка­муніка­цыі і вы­со­кім уз­роў­нем цэн­тралі­за­цыі ра­ш­эн­няў. Тр­эцяя фа­за ха­рак­тары­зу­ец­ца пе­ра­хо­дам да ар­гані­за­цый з пе­ра­ва­гай гары­зан­таль­ных струк­тур і су­вя­зей, якія ба­зіру­юц­ца на шы­ро­кім вы­ка­ры­стан­ні ін­фар­ма­цый­ных тэхна­ло­гій, спе­цы­яль­ных ве­даў і сіст­эм­ных ме­та­даў пры­няц­ця ра­ш­эн­ня.

Асаб­лі­вай ува­гі за­слу­гоў­вае вы­вуч­энне спо­са­баў ажыц­цяў­лен­ня ка­муніка­цыі па­між ар­гані­за­цы­яй і яе на­ва­коль­ным ася­роддзем. Ад эфек­ты­ў­на­сці ўза­е­мад­зе­ян­ня ар­гані­за­цыі, што вы­сту­пае ў якас­ці ад­праўніка па­ве­дам­лен­няў, і гра­мад­с­кас­ці, якая з’яў­ля­ец­ца ат­ры­маль­ні­кам па­ве­дам­лен­няў, за­ле­жы­ць по­спех дзей­на­сці ар­гані­за­цыі ў цэ­лым.

Ад­ным з най­важ­ней­шых эле­мен­таў знеш­няй ка­муніка­цыі ар­гані­за­цыі вы­сту­пае яе най­менне. Пер­ша­па­чат­ко­ва, па­чы­на­ю­чы з сяр­эд­зі­ны ХХ ста­годдзя, на­звы ўсіх га­рад­скіх аб’ек­таў, уключ­на і ар­гані­за­цый, вы­ву­чалі­ся як асоб­ны пласт ана­ма­сты­кі. Пер­шыя дасле­да­ван­ні ў гэтай галіне кан­ц­эн­тра­валі­ся на ўста­наў­лен­ні функ­цый, ві­даў і ты­паў най­мен­няў. У дру­гой тр­эці ХХ ста­годдзя на­звы ар­гані­за­цый сталі вы­ву­чац­ца ў ме­жах асоб­на­га кірун­ку ана­ма­сты­кі – эр­гані­міі, якая ўклю­чае ўвесь кор­пус най­мен­няў дзе­ла­вых аб’яд­нан­няў люд­зей: са­ю­за, ар­гані­за­цыі, уста­но­вы, кар­па­ра­цыі, прад­пры­ем­ства, та­ва­ры­ства, уста­но­вы, гурт­ка [2, с. 215].

У апош­нія га­ды вы­вуч­энне най­мен­няў ар­гані­за­цый вы­ход­зі­ць за ме­жы вы­ключ­на лінг­ві­стыч­ных дасле­да­ван­няў і ста­но­віц­ца ком­плекс­ным. Дасле­да­ван­ні пра­ход­зя­ць на пе­ра­кры­жа­ван­ні та­кіх галін ве­даў, як лінг­ва­куль­ту­ра­ло­гія, псі­халінг­ві­сты­ка, праг­ма­ты­ка, су­вязі з гра­мад­с­кас­цю, вы­ву­ча­юц­ца роз­ныя фак­та­ры, якія ўплы­ва­ю­ць на ўтвар­энне і функ­цы­я­на­ванне най­мен­ня ар­гані­за­цыі. М.В. Шым­кевіч увод­зі­ць па­няц­це эр­гані­міч­най сіту­а­цыі, аб’яд­но­ў­ва­ю­чы на­звы ў групы, якія вы­лу­ча­юц­ца на ас­но­ве ча­су і мес­ца фік­са­цыі, галі­но­вай пры­на­леж­на­сці [3, с. 5].

Сту­пень вы­ву­ча­на­сці ўплы­ву роз­ных фак­та­раў на эфек­ты­ў­на­сць най­мен­няў ад­роз­ні­ва­ец­ца. Най­больш пад­ра­бяз­на ў су­час­най літа­ра­ту­ры апі­са­ны ча­са­вы фак­тар. У пра­цах К.В. Ва­ра­шы­ла­вай, С.А. Га­ра­е­ва, Т.П. Ра­ма­на­вай вы­кон­ва­ец­ца су­пас­таў­ляль­ны аналіз спо­са­баў і прын­цыпаў утвар­эн­ня на­зваў прад­пры­ем­стваў у роз­ныя гіста­рыч­ныя пе­ры­я­ды [4; 5; 6]. Так, К.В. Ва­ра­шы­ла­ва пра­вод­зі­ць па­раў­наль­ны аналіз дар­э­ва­лю­цый­на­га, са­вец­ка­га і су­час­на­га пе­ры­я­даў [4]. Гэтыя ж пе­ры­я­ды раз­гля­дае ў сваім дасле­да­ван­ні Т.П. Ра­ма­на­ва, аналі­зу­ю­чы ай­чын­ную і рэк­лам­ную на­мі­на­цыю з пунк­ту гле­джан­ня пе­ра­важ­най ма­д­элі рэк­лам­на­га імені [6].

С.А. Га­ра­еў су­пас­таў­ляе менш пра­цяг­лыя пе­ры­я­ды, узяў­шы для па­раў­нан­ня 1960–1970-я і 1990-я га­ды [5]. З дру­го­га бо­ку, і.В. Кру­ка­ва, аналі­зу­ю­чы най­мен­ні ар­гані­за­цый, якія з’явілі­ся ў пе­ры­яд з 1983 па 2004 год, вы­лу­чае ча­ты­ры пе­ры­я­ды ў эр­гані­міі ў ме­жах гэ­та­га невя­ліка­га ча­са­ва­га пра­меж­ку, ад­зна­ча­ю­чы, што «за срав­ни­тель­но ко­рот­кие от­рез­ки вре­ме­ни, в ко­то­рые про­ис­хо­ди­ли су­ще­ствен­ные из­ме­не­ния в эко­но­ми­ке, по­ли­ти­ке и

Newspapers in Russian

Newspapers from Belarus

© PressReader. All rights reserved.