ШЧЫТЦЫ. ЛОЕЎСКІ РАЁН

Gomelskaya Pravda - - НАШАИ ДОЛІ АДГАЛОСКІ - Та­ма­ра КРУЧЭНКА Фо­та аўта­ра

У гэтай вё­са­ч­цы да­вод­зіла­ся бы­ва­ць і ра­ней, але ме­навіта вяс­ною і ўлет­ку яна асаб­лі­ва пры­ця­г­вае ван­дроўнікаў. Тут, на вы­со­кім бе­ра­зе Дня­п­ра, у ата­ч­эн­ні са­кавітай зе­ляні­ны і кве­цені бэ­зу асаб­лі­ва ад­чу­ва­еш пры­га­жос­ць гэ­та­га кут­ка Бе­ла­русі. За­раз мы вель­мі па­ра­да­валі­ся та­му, як адра­джа­юц­ца Шчытцы, ро­бяц­ца пер­спек­ты­ў­ным мес­цам для дач­нікаў. Мно­гія ла­яў­чане, не­ка­то­рыя га­мяль­чане на­бы­лі тут ста­рыя до­мікі і ад­бу­доў­ва­ю­ць іх, апра­цоў­ва­ю­ць зям­лю, вы­рош­ч­ва­ю­ць га­род­ні­ну, пры­вод­зя­ць да ла­ду па­двор­кі, аз­даб­ля­ю­чы іх пры­го­жы­мі квет­ка­мі, эк­за­тыч­ны­мі раслі­на­мі.

Не­па­да­лёк пры­го­жы лес, які ў се­зон шчод­ры на малі­ну, гры­бы. Але ад­чу­ва­еш (пра гэта свед­ча­ць і ад­па­вед­ныя зна­кі), што гэта па­граніч­ная зо­на. Па­б­лі­зу Украі­на. Вя­до­ма ж, і лё­сы кар­эн­ных мяс­цо­вых жы­ха­роў пазна­ча­ны гэтым су­сед­ствам.

Ана­толь Мак­сі­мен­ка, на­прыклад, 19 га­доў свай­го жыц­ця да рас­па­ду ад­зі­най краі­ны пра­ца­ваў на Лю­беч­скі ры­б­гас. Лавіў ры­бу ў Дня­п­ры і зда­ваў у Ра­дулі, да яко­га блі­ж­эй, чым да Ло­е­ва. Не ста­ла краі­ны, у су­сед­зяў да­ве­дак не даб­іц­ца, ар­хі­вы стра­ча­ны. І ча­ла­ве­ку 19 га­доў пра­цы не ўлі­ча­ны ў стаж, ат­рым­лі­вае міні­маль­ную пен­сію. Кры­ўд­на? Вя­до­ма ж. Але па-ся­лян­ску стры­ма­ны, за­гар­та­ва­ны пра­цай з 12-га­до­ва­га ўз­рос­ту ча­ла­век і гэта пе­ра­жыў. “Каб толь­кі мір­на бы­ло ў нас”, — пад­кр­эс­ліў Ана­толь Вік­та­равіч. І рас­ка­заў пра пе­ра­жы­тае ў дзя­цін­стве.

Апо­вяд Ана­то­ля Мак­сі­мен­кі

— Калі ад­бы­ў­ся бой і на­шы ўзя­лі ў ка­ст­рыч­ніку 1943-га бе­раг ка­ля Шчыт­цаў, мы вяр­нулі­ся да­моў. Жы­ць ня­ма дзе, бо нем­цы ра­за­бралі на­шу ха­ту на блін­даж. Ба­ць­ка пай­шоў на фронт. А мы з ма­май жы­лі тры га­ды ў тым блін­да­жы. По­тым вы­пі­салі ле­су ў Аба­ку­мах, прыг­налі па ра­цэ і бы­ка­мі ўс­ця­г­валі на бе­раг. Бу­да­валі ха­ту як ма­глі. Глі­ну ця­галі з сяст­рою.

Ба­ць­ка за­гі­нуў пры фар­сіра­ван­ні Віс­лы. У чар­навіку па­ве­дам­ля­ла­ся, што па­мёр у шпіталі ад 18 цяж­кіх ран. Ма­ма больш за­муж не вы­ход­зі­ла, га­да­ва­ла нас. Сяст­ра мая жы­ве ў Кру­пей­ках.

— Што для вас Шчытцы, гэты вось ла­пі­чак дня­проўска­га бе­ра­га? — спы­та­ла я ў Вік­та­раві­ча.

— Я тут кар­эн­ні з дзя­цін­ства пус­ціў. І вы­рві мяне ад­сюль — па­м­ру.

Ін­ша­га ад­ка­зу, пры­нам­сі, я і не ча­ка­ла.

У са­мой на­зве вё­скі ко­рань “шчыт”. Сц­вяр­джа­ю­ць, што яш­чэ ў ста­ра­даўнія ча­сы ўкраін­цы-плы­та­го­ны, прап­лы­ва­ю­чы ка­ля га­ры, вы­крык­валі: “Шчыт цэ!” У 1793 год­зе вёс­ка ўва­х­од­зі­ла ў склад Расій­с­кай ім­пе­рыі. У 1850-м яна ўжо ў склад­зе Ло­еўс­кай во­лас­ці Рэчыц­ка­га па­ве­ту. Па­меш­чык Коль­ба ва­ло­даў 589 дзе­ся­ці­на­мі зям­лі ў ва­колі­цах Шчыт­цаў.

У 1908 год­зе 10 жы­ха­роў пра­ца­валі на цэ­гла­вым за­вод­зе, у 1931-м мно­гія ўсту­пілі ў кал­гас. Пе­рад Вя­лі­кай Ай­чын­най вай­ной у Шчыт­цах бы­ло 50 два­роў. У 1943-м фа­шы­сты спалілі па­ло­ву іх і за­білі 8 жы­ха­роў... У 1950 год­зе вёс­ка бы­ла ў склад­зе кал­га­са імя Сталі­на, а ў кан­цы 50-х га­доў мі­ну­ла­га ста­годдзя тут раз­мяш­ча­ла­ся пад­соб­ная гас­па­дар­ка Го­мель­ска­га за­во­да вы­мя­раль­ных пры­бо­раў.

91 год раз­мя­ня­ла ін­валід пер­шай групы Сын­кле­та Сур­жык. Шмат па­ба­чы­ла і пе­ра­жы­ла. Але ўвесь век пра­г­ну­ла яе сэр­ца пры­га­жос­ці і даб­ры­ні. Пра гэта свед­чы­ць ха­та жан­чы­ны, пры­бра­ная, чы­с­ц­ют­кая, бы ляль­ка. Са­мой пен­сія­нер­цы ўжо цяж­ка ўпраў­ляц­ца, вель­мі ба­ля­ць но­гі. Да­па­ма­гае са­цы­яль­ны ра­бот­нік Ні­на Кра­мар з Кру­пе­ек, шчы­руе ад ду­шы.

Ба­ць­ка Сын­кле­ты ў свой час быў асуд­жа­ны за тое, што “ня­правіль­на па­се­яў ка­но­плі”. У тур­ме ў Го­мелі пра­с­тыў і па­мёр.

Апо­вяд Сын­кле­ты Сур­жык

— Праз некаль­кі дзён ма­ма ат­ры­ма­ла тую гор­кую вест­ку. Сяд­зі­ць, га­лосі­ць. Мне гад­коў пя­ць, бра­ту — тры. Пры­тулілі­ся да яе...

Не­мец у со­рак пер­шым сю­ды, у Шчытцы, сту­піў і ма­шы­на­мі, і тан­ка­мі, і ма­та­цы­кла­мі. Уз­ля­це­лі яны на на­шу га­ру. А ўні­зе ра­ка шы­ро­кая, чы­стая. І ка­цер плы­ве па ёй, там два ча­ла­векі, мо ка­пітан з мат­ро­сам. Нем­цы да­вай бі­ць па тым ка­це­ры з мі­на­мё­та. Ад­на­го ча­ла­ве­ка за­білі, а па­ра­не­на­га за­бралі з ка­це­ра і пры­цяг­нулі сю­ды, на бе­раг. За­се­ла тая кар­ці­на ў па­мя­ці...

На­ша ха­та ста­я­ла бліз­ка ка­ля клу­ба. У со­рак тр­эцім, калі вяр­нулі­ся з ле­су, ад­зін по­пел. На­ча­валі пад ха­тай ба­булі Ка­ці. По­тым ад­на­вяс­ко­вец Мі­хай­ла за­браў нас да ся­бе, за­тым яш­чэ жан­чы­на пры­тулі­ла, якая ме­ла дзве ха­ты. Вяс­ною ўжо сваю зям­лян­ку вы­ка­палі ў два­ры...

Мае тры бра­ты бы­лі на фрон­це. Пят­ро за­гі­нуў дзесь на Бранш­чыне, але дзе па­ха­ва­ны, мы так і не да­ве­далі­ся.

Жы­ву я ад­на. З пер­шым за­муж­жам не па­вяз­ло. Больш і не спра­ба­ва­ла шу­ка­ць лё­су. Дзе­так не маю.

У Шчыт­цах мне да­вя­ло­ся па­чу­ць шмат шчым­лі­вых апо­вя­даў пра вы­зва­ленне вё­скі ў 1943-м. Люд­зі тут за­хоў­ва­ю­ць удзяч­ную па­мя­ць пра ге­ро­яў.

У баі ка­ля Шчыт­цаў вы­зна­чы­лі­ся стар­шы раз­вед­чык, яфр­эй­тар Сяр­гей Су­ха­раў, дэ­с­ант­ная група на ча­ле са стар­шым лейт­энан­там Зі­но­віем Гар­э­лі­кам, ра­да­вы Ся­мён Кры­вен­ка, на­чаль­нік апе­ра­ты­ў­на­га аддзе­ла шта­ба 69-й страл­ко­вай ды­візіі Ры­гор Ма­ла­ног. Усім ім пры­сво­е­на га­на­ро­вае званне Ге­ро­яў Са­вец­ка­га Са­ю­за.

Яны бы­лі прад­стаўні­ка­мі на­ро­даў-бра­тоў. Ішлі ў бой, не дзе­лячы­ся па на­цы­я­наль­на­сцях. Сібірак Кры­вен­ка з Крас­на­яр­ска­га краю да вай­ны пра­ца­ваў на руд­ніку. Украі­нец Ма­ла­ног з Кры­ні­чан­ска­га ра­ё­на Дне­пра­пятроўс­кай воб­лас­ці шчы­ра­ваў у до­мен­ным цэ­ху ме­та­лур­гіч­на­га за­во­да ў Ена­кіе­ва. Бе­ла­рус­кі га­бр­эй з Асі­по­ві­чаў Гар­э­лік, адвучы­ў­шы­ся ў Сім­фе­ро­палі, пра­ца­ваў там у рай­ка­ме пар­тыі. Су­ха­раў па­чы­наў у кал­га­се на род­най туль­скай зям­лі ў вёс­цы Ся­мё­наўка Бя­лёўска­га ра­ё­на.

Уяў­ля­е­це, лёс быў мілас­эр­ным да гэтых люд­зей. Усім ім паш­час­ці­ла прай­с­ці праз гар­ні­ла і ін­шых бітваў Вя­лі­кай Ай­чын­най, па­ба­чы­ць Пе­ра­мо­гу, ра­да­вац­ца мір­ным зд­зяйс­нен­ням, са­мім плён­на па­пра­ца­ва­ць на бу­ду­чае краі­ны. Су­ха­раў аб­раў для пас­ля­ва­ен­на­га жыц­ця Мінск і на­век за­стаў­ся на зям­лі Бе­ла­русі. Гар­э­лік — у Сім­фе­ро­палі...

Шчытцы вя­до­мы на Ло­еўш­чыне як цэ­гла­вы край, са­до­вы рай. Кры­ні­ца, якая бруіц­ца пад га­рой і ра­дуе ван­дроўнікаў чы­стай смач­най вад­зі­цай, так­са­ма ад­мет­ны знак гэтай свя­той зям­лі. Ка­жу­ць, што гэта да­ру­нак Свя­той Вя­ліка­па­кут­ні­цы Па­рас­ке­вы Пят­ні­цы. Здо­ра­ва, што мно­гія люд­зі вяр­та­юц­ца сю­ды, да сваіх вы­то­каў, каб адрад­зі­ць вёс­ку. Мо ўсла­вя­ць яе і фер­ме­ры-жы­вё­ла­во­ды, га­род­ні­на­во­ды, якія ўзя­лі­ся тут лад­зі­ць спра­вы. Дай Бог!

З’яў­ля­юц­ца на вы­со­кім бе­ра­зе ары­гі­наль­ныя па­бу­до­вы, аль­тан­кі, у якіх цу­доў­на пі­шуц­ца вер­шы пра гэты край, — за­свед­чы­ла сваі­мі рад­ка­мі па­эт­э­са, член Са­ю­за пісь­мен­нікаў Бе­ла­русі Лід­зія Долбі­ка­ва.

Шчытцы... Тут і са­праў­ды ад­чу­ва­еш, як вы­рас­та­ю­ць кры­лы, і ты круж­ля­еш, як бу­сел у сі­нечы неба, над дня­проўскі­мі хва­ля­мі. Шчытцы... Веч­ны ШЧЫТ зям­лі бе­ла­рус­кай!

Ана­толь Мак­сі­мен­ка: “ра­ду­ю­ся лё­су да­чок, па­шан­ца­ва­ла з зя­ця­мі”

Щит­цы

...ця­пер та­кая!

Та­кой ха­та бы­ла...

Ба­бу­ля Сын­кле­та

Newspapers in Russian

Newspapers from Belarus

© PressReader. All rights reserved.