Сут­коўскі док­тар

Gomelskaya Pravda - - ЛЁС ЧАЛАВЕКА -

На па­чат­ку ХХ ста­годдзя жыц­цё мас­коўска­га хірур­га Яў­ге­на Клу­ма­ва бы­ло звя­за­на з Ло­еўш­чы­най.

Ён на­рад­зіў­ся ў снеж­ні 1876 го­да ў сям’і мас­коўска­га ад­ва­ка­та. Быў тр­эцім з ся­мі дзя­цей. Усе Клу­ма­вы скон­чы­лі гім­на­зію. Дзяў­ча­ты — зна­ка­мітую пры­ват­ную жа­но­чую гім­на­зію Фі­ш­эр, дзе ава­ло­далі ня­мец­кай, фран­цуз­с­кай, ла­цін­с­кай і гр­э­час­кай мо­ва­мі, сы­ны Кан­стан­цін, Яў­ген і Улад­зі­мір — універ­сіт­эт.

Ужо ў гім­на­зіі Яў­ген Клу­маў дас­ка­на­ла ава­ло­даў ла­цін­с­кай і гр­э­час­кай мо­ва­мі, ве­даў на па­мя­ць “Ілія­ду” Га­ме­ра. Ці­ка­вас­ць да вы­вуч­эн­ня моў у Клу­ма­ва заха­ва­ла­ся на ўсё жыц­цё. У сва­бод­ныя хвілі­ны ён уда­с­ка­наль­ваў ве­ды ў ня­мец­кай, фран­цуз­с­кай, а паз­ней і ў бе­ла­рус­кай мо­вах.

Ад ба­ць­коў Яў­ген пе­ра­няў за­хап­ленне му­зы­кай і спе­ва­мі. Але не літа­ра­ту­ра і не му­зы­ка бы­лі са­праўд­ным пры­зван­нем юна­ка. Пас­ля за­кан­ч­эн­ня 1-й Мас­коўс­кай класіч­най гім­на­зіі ён пас­ту­піў на ме­ды­цын­скі фа­культ­эт Мас­коўска­га ўнівер­сіт­эта. Вучы­ў­ся пас­пя­хо­ва, але вы­му­ша­ны быў пе­рар­ва­ць ву­чо­бу — вы­сы­лаў­ся з Мас­к­вы за ўд­зел у студ­энц­кіх бес­па­рад­ках.

У 1901 год­зе Клу­маў на­за­ў­сё­ды звя­заў сваё жыц­цё з Галі­най Міка­ла­еў­най Ан­др­эе­вай, дач­кой га­на­ро­ва­га міра­во­га суддзі Мас­к­вы, пля­мен­ні­цай пісь­мен­ніка Улад­зі­мі­ра Ка­ра­лен­кі. Галіне ў той час бы­ло дзе­вят­нац­ца­ць, Яў­ге­ну — двац­ца­ць пя­ць. Вер­на­сць ад­зін ад­на­му яны заха­валі на ўсё жыц­цё.

Хірур­гіч­нае аддзя­ленне мас­коўс­кай Но­ваЕль­ніц­кай баль­ні­цы ста­ла пер­шым мес­цам яго пра­цы. Калі па­ча­ла­ся рус­ка-япон­ская вай­на, ма­ла­ды ўрач быў пры­зва­ны ў ар­мію і на­кіра­ва­ны на Да­лёкі Ус­ход. Слу­жыў ма­лод­шым ар­ды­на­та­рам у ды­візій­ным ла­за­р­эце, за­тым быў ка­ман­дзіра­ва­ны ў кр­эпас­ць Улад­зі­ва­сток. У фран­та­вых умо­вах Клу­маў сут­ка­мі прас­той­ваў за апе­ра­цый­ным ста­лом, вы­ра­тоў­ваў па­ра­не­ных.

У кра­савіку 1906 го­да Клу­ма­ва пе­ра­вя­лі ў за­пас, і ён вяр­нуў­ся ў Мас­к­ву. Але жыц­цё­вая пу­цяві­на зра­бі­ла рэз­кі па­ва­рот пас­та­но­вай Мін­с­кай гу­берн­с­кай упра­вы — Яў­ген Улад­зі­міравіч быў прызна­ча­ны ўра­чом Сут­коўска­га зем­ска­га ўчаст­ка Рэчыц­ка­га па­ве­та, з 1 лю­та­га 1907 го­да ён па­чаў вы­кон­ва­ць аба­вяз­кі зем­ска­га ўра­ча.

Ёс­ць мер­ка­ван­ні, што Клу­ма­ва за­прасі­ла ўла­даль­ні­ца Сут­коўс­кай сяд­зі­бы Ка­цяры­на Ба­ра­ноўская, стар­эй­шая сяст­ра мас­коўскіх кні­га­вы­даў­цоў Мі­хаі­ла і Сяр­гея Са­баш­ні­ка­вых, яго сяброў дзя­цін­ства. Але, ве­ра­год­на, вы­ра­шаль­ным у гэтым вы­ба­ры ста­ла імкненне да­па­ма­га­ць про­стым люд­зям, якія ў тыя ча­сы ча­ста бы­лі паз­баў­ле­ны эле­мен­тар­най ме­ды­цын­с­кай да­па­мо­гі.

Пра­ца­ва­ць у Сут­ко­ве да­вя­ло­ся ў вель­мі скла­да­ных умо­вах. Участак аб­слу­гоў­ваў ка­ля 30 ты­сяч жы­ха­роў Хол­мец­кай, Ло­еўс­кай і Ру­ча­ёўс­кай ва­лас­цей Рэчыц­ка­га па­ве­та. Баль­ні­ца на 10 лож­каў змяш­ча­ла­ся ў ма­лень­кім па­мяш­кан­ні, непры­с­та­са­ва­ным для ляч­эн­ня хво­рых, не га­во­ра­чы ўжо пра апе­ра­цыі. Але Клу­маў, які меў та­лент хірур­га, лячыў і хва­ро­бы сэр­ца, і су­хо­ты, вы­ры­ваў зу­бы і пры­маў ро­ды.

Вя­до­ма, што ў 1910 год­зе Клу­маў зра­біў 65 апе­ра­цый, у 1911-м — 142, у 1912-м — 145. Але ра­шаў­ся на скла­да­ныя апе­ра­цыі толь­кі та­ды, калі не бы­ло ін­шых срод­каў вы­ра­та­ва­ць ча­ла­ве­чае жыц­цё. Па звест­ках яго пля­мен­ніка Ма­за­леўска­га, та­ле­навіты хірург пра­апе­ры­ра­ваў у 1913 год­зе студ­эн­та з ра­нен­нем жа­лу­дач­ка сэр­ца: юнак ха­цеў па­кон­чы­ць са­ма­губ­ствам з-за рэў­на­сці. Студ­энт за­стаў­ся жы­ць. Пад­час гэтай апе­ра­цыі Клу­маў тры­маў у ру­ках пуль­су­ю­чае сэр­ца студ­эн­та. На­род­ны пісь­мен­нік Бе­ла­русі Іван Ша­мя­кін, бы­ва­ю­чы на Ло­еўш­чыне, неад­на­ра­зо­ва чуў ад мяс­цо­вых жы­ха­роў апо­вя­ды пра жыц­цё і под­звіг док­та­ра. Ве­ра­год­на, са­ма­ад­да­ная пра­ца Клу­ма­ва і яго жыц­цё пас­лу­жы­лі ас­но­вай для на­пі­сан­ня во­бра­за док­та­ра Саві­ча ў ра­мане “Сэр­ца на да­лоні”.

У 1910 год­зе на тэ­ры­то­рыі Расій­с­кай ім­пе­рыі ўс­пых­ну­ла эпід­эмія ха­ле­ры, на ба­ра­ць­бу з якой кі­нулі ўсе сі­лы, бы­лі ство­ра­ны спе­цы­яль­ныя санітар­ныя атра­ды. У жур­на­ле Рэчыц­кай па­вя­то­вай упра­вы па спра­вах зем­скай гас­па­дар­кі ад 18 снеж­ня 1910 го­да пазна­ча­на, што Яў­ген Клу­маў “энер­гич­но дей­ство­вал в борь­бе с хо­ле­рой на сво­ем участ­ке, бла­го­да­ря че­му при мно­гих хо­лер­ных за­бо­ле­ва­ни­ях не дал хо­ле­ре раз­рас­тись на участ­ке до мас­со­вой эпи­де­мии”. Урач і зем­скі фель­чар Сут­коўска­га ўчаст­ка Мі­хаіл Шань­ко, які ак­ты­ў­на да­па­ма­гаў Клу­ма­ву ў ба­ра­ць­бе з эпід­эміяй, бы­лі прад­стаў­ле­ны да ўз­на­га­ро­ды ор­д­энам Свя­то­га Стані­сла­ва III сту­пе­ні.

Коль­кас­ць хво­рых, якія імкнулі­ся лячыц­ца ў Клу­ма­ва, пас­та­ян­на рас­ла. У спра­ва­з­да­чы аб стане ўра­ч­эб­най да­па­мо­гі на­сель­ніцтву па Сут­коўскім участ­ку за 1911 год, склад­зе­най док­та­рам, пазна­ча­на, што за год за­рэ­гістра­ва­на 26 384 зва­ро­ты, 207 ча­ла­век пра­ход­зілі ляч­энне ў ста­цы­я­на­ры Сут­коўс­кай зем­скай баль­ні­цы (з іх 8 па­мер­лі), ам­бу­ла­тор­нае ляч­энне бы­ло ака­за­на 26 177. З рані­цы да ночы ка­ля баль­ні­цы ста­я­лі чэр­гі хво­рых, каб патра­пі­ць на пры­ём да док­та­ра. Ён і сам ад­клікаў­ся на кож­ны вы­клік, за 8 га­доў пра­цы на Ло­еўш­чыне аб­хад­зіў пе­ш­шу і аб’езд­зіў на кані ўсе на­ва­коль­ныя вё­скі.

1 жніў­ня 1913 го­да Клу­маў прызна­ча­ны зем­скім ура­чом Ло­еўска­га ўчаст­ка Рэчыц­ка­га па­ве­та. Участак меў маг­чы­мас­ць аб­слу­гоў­ва­ць боль­шую коль­кас­ць па­цы­ен­таў, чым Сут­коўскі, у баль­ні­цы ме­ла­ся хірур­гіч­нае, гі­не­ка­ла­гіч­нае, ін­фек­цый­нае, тэра­пе­ўтыч­нае аддзя­лен­ні і ла­ба­ра­то­рыі. Але но­вы па­ва­рот лё­су… Вай­на, на гэты раз Пер­шая су­свет­ная, зноў па­кліка­ла Клу­ма­ва да ар­мей­ска­га апе­ра­цый­на­га ста­ла. За вы­дат­ную служ­бу ў шпіталі Чы­рво­на­га Кры­жа ў Мін­ску док­тар быў узна­га­род­жа­ны ор­д­энам Свя­той Ган­ны III сту­пе­ні. А ў па­чат­ку 1916 го­да быў узвед­зе­ны ў чын ты­ту­ляр­на­га са­вет­ніка.

На фрон­це Яў­ген Улад­зі­міравіч су­стр­эў Лютаўскую, за­тым Каст­рыч­ніц­кую рэ­ва­лю­цыі. Няг­лед­зячы на пас­та­но­ву Са­ве­та на­род­ных ка­мі­са­раў, па якой за­гад­чы­кі хірур­гіч­ных аддзя­лен­няў баль­ніц вы­зва­ля­лі­ся ад ма­білі­за­цыі, Клу­маў зноў пры­зва­ны ў ар­мію і

Пад­час апе­ра­цыі Клу­маў тры­маў у ру­ках пуль­су­ю­чае сэр­ца студ­эн­та

слу­жыў стар­шым хірур­гам у па­ля­вых шпіта­лях пад Сма­ленскам, Та­ла­чы­ном, Ба­ры­са­вам. Пас­ля за­пы­ту Мін­с­кай гу­берн­с­кай баль­ні­цы ў Ва­ен­на-рэ­ва­лю­цый­ны ка­міт­эт і Ка­мі­са­ры­ят ахо­вы зда­роўя Клу­маў, ад­зі­ны хірург-гі­не­ко­лаг у шта­це баль­ні­цы, вяр­та­ец­ца ў Мінск.

У 1920 год­зе ён узна­чаліў хірур­гіч­нае аддзя­ленне 1-й Са­вец­кай баль­ні­цы сталі­цы, дзе прай­шоў шлях ад хірур­га да пра­фе­са­ра ме­ды­цы­ны. Быў ак­ты­ў­ным чле­нам ка­місіі па ад­крыц­ці пер­шай вы­ш­эй­шай на­ву­чаль­най уста­но­вы ў рэс­пуб­лі­цы — Бе­ла­рус­ка­га дзяр­жаў­на­га ўнівер­сіт­эта.

У па­чат­ку Вя­лі­кай Ай­чын­най вай­ны Клу­ма­вы не зма­глі эва­куіра­вац­ца ў тыл і вы­му­ша­ны бы­лі за­стац­ца ў Мін­ску. 64-га­до­вы Яў­ген Улад­зі­міравіч ста­но­віц­ца ак­ты­ў­ным удзель­ні­кам Мін­ска­га ан­ты­фа­шы­сц­ка­га пад­пол­ля пад псеў­дані­мам Са­ма­рын. Пра­цу­ю­чы ўра­чом 1-й клініч­най баль­ні­цы, ак­ты­ў­на сад­зей­ні­чаў на­род­ным мс­ціў­цам, з яго да­па­мо­гай у пар­ты­зан­скія атра­ды бы­лі пе­ра­праў­ле­ны сот­ні ча­ла­век. Урач лячыў па­ра­не­ных пар­ты­зан, ха­ваў мяс­цо­вых жы­ха­роў, пе­ра­да­ваў ме­ды­ка­мен­ты.

На пра­ця­гу двух га­доў дзей­ні­чалі ме­ды­кі­пад­польш­чы­кі пад кіраўніцтвам “та­ва­ры­ша Са­ма­ры­на”. Ад­нак во­сен­ню 1943 го­да Клу­маў і яго жон­ка бы­лі схопле­ны ге­ста­паў­ца­мі. Гіт­ле­раў­цы пра­па­на­валі пра­ца­ва­ць на іх, але зла­ма­ць моц­на­га ду­хам док­та­ра не зма­глі. Яў­ген Улад­зі­міравіч і ў тур­ме за­ста­ваў­ся вер­ным свай­му аба­вяз­ку: аказ­ваў ме­ды­цын­скую да­па­мо­гу вяз­ням, лячыў хво­рых на тыф.

У лю­тым 1944 го­да Яў­ген Улад­зі­міравіч і Галі­на Міка­ла­еў­на Клу­ма­вы за­гі­нулі ў аўта­ма­білі-ду­ша­губ­цы па да­ро­зе ў ла­гер Ма­лы Трас­ця­нец.

Ужо пас­ля вай­ны, у 1965 год­зе, Яў­ге­ну Улад­зі­міраві­чу Клу­ма­ву бы­ло пасмя­рот­на пры­сво­е­на званне Ге­роя Са­вец­ка­га Са­ю­за. У Мін­ску яго імем на­зва­на 3-я клініч­ная баль­ні­ца, а так­са­ма вулі­ца, на якой ён жыў, і за­ву­лак, што зна­ход­зяц­ца ў Пар­ты­зан­скім ра­ёне. Су­час­ныя пас­ля­доўнікі вы­дат­на­га хірур­га і пат­ры­ё­та кож­ны год у дзень на­ра­дж­эн­ня Клу­ма­ва пры­но­ся­ць клят­ву на вер­на­сць абра­най пра­фесіі і Рад­зі­ме — клят­ву клу­маў­цаў.

Ба­дай нід­зе і ніколі Яў­ген Улад­зі­міравіч не ад­чу­ваў ся­бе та­кім патр­эб­ным люд­зям, як на Ло­еўш­чыне. Асаб­лі­ва вя­лі­кае за­да­валь­ненне пры­носілі шчы­рыя гу­тар­кі з “дзя­да­мі”, як ён на­зы­ваў ста­рых ся­лян краю. Ча­ста ён уз­ру­ша­на ка­заў: “Ну як мож­на не лю­бі­ць бе­ла­ру­саў? Як мож­на бы­ць абы­я­ка­вым да іх пас­та­лоў, ка­жу­хоў з лат­ка­мі, да іх га­рот­на­га лё­су? Вы­са­ка­род­ныя, сум­лен­ныя люд­зі, шчы­рыя пра­ца­ўнікі… Яны ма­ю­ць пра­ва на леп­шае жыц­цё, і мы павін­ны да­па­маг­чы ім у гэтым”. Яў­ген Улад­зі­міравіч да­па­ма­гаў чым мог.

Ён быў у за­хап­лен­ні ад на­шых дня­проўскіх кра­яві­даў. Па­хо­ды ў лес і збіранне гры­боў лічыў най­леп­шым ад­па­чын­кам.

Бу­ды­нак шпіта­ля і кват­э­ра, дзе жыў і пра­ца­ваў док­тар, па­бу­да­ва­ныя ў 700 мет­рах ад сяд­зі­бы Ба­ра­ноўскіх, на жаль, не заха­валі­ся. Але па іні­цы­я­ты­ве жы­ха­роў вё­сак Пяр­эд­зел­ка і Сут­ко­ва пла­ну­ец­ца ўста­ля­ва­ць на бу­дын­ку Пяр­эд­зел­каўс­кай ам­бу­ла­то­рыі ме­ды­цын­с­кай прак­ты­кі па­мят­ную до­шку ў го­нар пра­фе­са­ра.

Ксенія СЯМАШКА, стар­шы наву­ко­вы су­пра­цоўнік Ло­еўска­га му­зея біт­вы за Дне­пр

Фо­та з му­зей­на­га ар­хі­ва

Яў­ген Улад­зі­міравіч з жон­кай Галі­най

Клу­маў у юнац­кія га­ды

Newspapers in Russian

Newspapers from Belarus

© PressReader. All rights reserved.