Малітва дзя­дулі Ма­рач­кі

Больш як чвэр­ць ста­годдзя пу­стуе вёс­ка Амель­каўш­чы­на на Хой­нікш­чыне, якую вы­му­ша­на па­кі­нулі жы­ха­ры. Апош­нія з іх вы­ехалі аж у 1991 год­зе, усё спад­зя­ва­ю­чы­ся, што, мо­жа, даз­во­ля­ць ім за­стац­ца тут жы­ць.

Gomelskaya Pravda - - ПУЛЬС ЖИЗНИ - Над­зея ЦАРАНОК

За­чы­нілі­ся дзі­цячы са­док, шко­ла, фель­чар­ска-аку­ш­эр­скі пункт, ма­га­зі­ны, а люд­зі ніяк не ма­глі па­кі­ну­ць свае даг­ле­джа­ныя ага­ро­ды, са­ды, дых­тоў­ныя да­мы. Не­ка­то­рыя ўсё ж з’язд­жалі, ды вяр­талі­ся зноў і зноў да род­ных селіш­чаў, як толь­кі вы­па­даў воль­ны дзень і да­з­ва­ля­ла зда­роўе. Толь­кі вель­мі зд­зіў­ля­лі­ся, праў­да, што гэтыя па­бу­до­вы літа­раль­на праз тыд­зень-два неку­ды знікалі: пры­язд­жалі на ма­шы­нах чу­жыя ўвіш­ныя люд­зі, і на ва­чах вяс­коў­цаў за дзень раз­біраў­ся моц­ны но­вы дом са звон­ка­га смаліс­та­га бярвен­ня. Ка­жу­ць, пра­ныр­лі­выя хлоп­цы пра­да­валі та­кія ха­ты за доб­рыя гро­шы. І так жа га­на­ры­лі­ся сва­ёй прак­тыч­на­сцю, прад­п­ры­маль­на­сцю: куй жа­ле­за, па­куль га­ра­чае! Дык і ка­валі, па­куль ніх­то з да­вер­лі­вых па­куп­нікоў не даў­меў­ся, ад­куль гэтыя да­мы вы­вез­лі...

Ад­зін з зем­ля­коў дзя­ліў­ся мне: ледзь не сам­леў, калі зусім неда­лё­ка, у пры­га­рад­зе Го­ме­ля, на ад­ной з вуліц дач­на­га па­сёл­ка ўба­чыў… свой дом, пас­таў­ле­ны ў Амель­каўш­чыне за год да ава­рыі. Не па­ве­рыў ва­чам, пе­ра­пы­таў у гас­па­да­роў, ад­куль та­кі зай­зд­рос­ны зруб, та­кія ка­рун­ка­выя ве­ран­ды (на якіх сам, улас­на­руч­на, па­вы­вод­зіў ад­мет­ныя, ад­на­му яму зра­зу­ме­лыя ўзо­ры!). Люд­зі шчы­ра ад­ка­за­лі, што ку­пілі: маў­ляў, бы­лыя гас­па­да­ры пра­да­валі на знос.

Ні­чо­га не ска­заў ча­ла­век, не стаў ра­с­ча­роў­ва­ць дач­нікаў непры­ем­най для іх на­ві­ной. Гро­шы ж люд­зі, ві­да­ць, ад­далі нема­лыя… А сам ме­сяц упо­тай вы­ціраў слё­зы і піў лекі. І толь­кі по­тым рас­ка­заў ад­на­вяс­коў­цам, дзе і іх дых­тоў­ныя да­мы.

Час няў­моль­ны, ды і злыя люд­зі так­са­ма “прыклалі ру­ку” — што вы­вез­лі, што про­ста спалілі. Ды ўсё роў­на цягне вяс­коў­цаў на ма­лую рад­зі­му. Пры­язд­жа­ю­ць на Ра­даўні­цу, пры­язд­жа­ю­ць на Трой­цу — сваё прас­толь­нае свя­та. Ма­ю­чы но­вую рад­зі­му, ніх­то з на­шых не за­бы­вае пра ста­рую, бо лі­ча­ць са­май га­неб­най явай бы­ць тым са­мым Іва­нам, што не па­мя­тае свай­го ро­ду і пле­мені.

Ня­ма хат, але ёс­ць дзе са­брац­ца зем­ля­кам. Наш жа ча­ла­век, што жы­ве за­раз у Расіі, прад­п­ры­маль­нік Алег Пры­ма­тор, пас­тавіў тут з да­па­мо­гай зем­ля­коў-бу­даўнікоў кап­ліч­ку, а по­бач — аль­тан­ку, у якой збіра­ем­ся пад­час сваіх су­стр­эч і про­ста пры­ез­даў.

І вось но­вая на­го­да для ра­дас­ці, пры­чы­на для го­на­ру за “сваіх”: яш­чэ ад­зін наш зям­ляк-мас­квіч, па­ва­жа­ны і за­слу­жа­ны ча­ла­век (пра яго некалі на­ват пі­са­ла га­зе­та “Ком­со­моль­ская прав­да”), сці­п­лы і непрык­мет­ны ся­род шум­на­га свя­точ­на­га роз­на­га­лос­ся Улад­зі­мір Паў­ля­нок, на сё­лет­няе свя­та зра­біў і свой ад­мет­ны па­да­ру­нак. Ён апла­ціў вы­раб трох­мятро­ва­га па­клон­на­га кры­жа, які за­пла­на­валі ўста­наві­ць пры ўезд­зе ў вёс­ку. Скла­да­ная і ня­про­стая ра­бо­та — разь­ба па др­э­ве, ды да та­го ж не па мяк­кай лі­пе, а моц­ным і цяж­кім для апра­цоўкі ду­бе. Але май­стар-разь­бяр, для яко­га спра­ва та­ко­га кштал­ту бы­ла не ў на­ві­ну (вы­раб­ляў на­ват скла­да­ныя ка­рун­ка­выя ал­та­ры), як і абя­цаў, справіў­ся з ёй да вы­зна­ча­най да­ты. По­тым га­то­вы крыж, няг­лед­зячы на вя­лікую ва­гу і нема­лы па­мер вы­ра­бу, тр­э­ба бы­ло за­бра­ць, пры­вез­ці, за­ма­ца­ва­ць на вы­зна­ча­ным мес­цы. Вы­ка­налі гэтую кло­пат­ную спра­ву род­ныя бра­ты на­шых ме­ц­эна­таў: Аляк­сандр і Міка­лай Паў­лян­кі і Вік­тар Пры­ма­тор, якія жы­ву­ць у Го­мелі і Светла­гор­ску.

Алег Пры­ма­тор, дар­эчы, і ў гэты раз так­са­ма не за­стаў­ся ўба­ку ад дабра­чын­най ак­цыі: вы­ра­шыў ад­зна­чы­ць пад­зею ад­мет­ным па­мят­ным зна­кам. І та­кі знак быў тэр­мі­но­ва вы­раб­ле­ны, пры­ве­зе­ны на рад­зі­му і ўста­ноў­ле­ны ад­на­ча­со­ва з кры­жам. І ця­пер кож­ны, хто пра­язд­жае ці пра­ход­зі­ць мі­ма, чы­тае не толь­кі сло­вы маліт­вы, на­не­се­ныя на пад­но­ж­жы кры­жа, але і шчым­лі­вы над­піс на сраб­ры­стым ме­та­ле: “Зям­ны шлях ка­рот­кі. Па­мя­ць веч­ная...” І кож­ны чы­тае яго па-свой­му, ба­чы­ць у гэтых сло­вах свой аса­бі­сты глы­бо­кі сэнс.

Мно­гія ін­шыя вяс­коў­цы так­са­ма вы­ра­шы­лі ўнес­ці свой пасіль­ны ўклад у ствар­энне свя­ты­ні. І не толь­кі, ня­хай са­бе і невя­лі­кай су­май, мат­э­ры­яль­на пад­т­ры­малі доб­ры па­чын. Ча­го вар­та, на­прыклад, сці­п­лая на пер­шы по­гляд, але та­кая сім­валіч­ная іні­цы­я­ты­ва: кож­ны, хто лічыў сваім аба­вяз­кам не за­стац­ца ўба­ку ад до­брай спра­вы, пры­вёз з са­бою... ад­зін-два, а то і больш (!) ка­мяні, які­мі калісь­ці звы­чай­на бру­ка­валі вулі­цы. Ця­пер жа тут су­мес­на ўма­ца­валі пад­нож­жа кры­жа. Каб ста­яў доў­га, каб на­га­д­ваў пра па­мер­лую, але не за­бы­тую вёс­ку. І гэтыя ка­мяні, як і крыж, — яш­чэ ад­зін яс­кра­вы сім­вал ед­на­сці люд­зей...

У пры­га­рад­зе Го­ме­ля, на ад­ной з вуліц дач­на­га па­сёл­ка ўба­чыў… свой дом, пас­таў­ле­ны ў Амель­каўш­чыне за год да ава­рыі

Асве­ча­ны па­клон­ны крыж быў на Трой­цу, у час чар­го­вай, сё­май па ліку, сустр­эчы зем­ля­коў. Абрад пра­вёў свя­тар Ям­паль­скай царк­вы Рэчыц­ка­га ра­ё­на ай­цец Віталь, што за гэтыя га­ды стаў бліз­кім і род­ным ча­ла­ве­кам кож­на­му жы­ха­ру Амель­каўш­чы­ны.

Пад­час асвяч­эн­ня ўз­га­далі, што гэта не но­вая спра­ва, а пра­цяг тра­ды­цыі: некалі, з паў­сот­ні год та­му, па­жы­лы вяс­ко­вец, Марк Паў­ля­нок, або про­ста дзед Ма­рач­ка, яко­га ўсе ве­далі і за­пом­нілі па яго аклад­зістай бе­лай ба­рад­зе, непа­да­лёк ад свай­го селіш­ча, пад рас­кід­зі­стым ду­бам, уста­навіў пры той да­ро­зе, якая вя­ла ў Бар­сук (вёс­ку, дзе бы­ла блі­ж­эй­шая да Амель­каўш­чы­ны царк­ва) свой крыж: ня­го­жа ж гэта, каб вёс­ка жы­ла без Бо­жа­га бла­сла­вен­ня...

Стар­шы­ня сель­са­ве­та, бы­лы пар­ты­зан Улад­зі­мір Паў­ля­нок (а ў ляс­ной Амель­каўш­чыне ледзь не па­ло­ва жы­ха­роў пе­ра­бы­ла ў час вай­ны ў пар­ты­зан­скім атрад­зе), уш­чу­ваў ста­ро­га: “Мо не тр­э­ба?” Час та­ды быў ат­эі­стыч­ны. А дзед не зда­ваў­ся: маў­ляў, мес­ца непрык­мет­нае, хай стаі­ць...

І крыж ста­яў доў­гія га­ды. Да свя­таў дзве вяс­ко­выя ба­булі пры­носілі і па тра­ды­цыі наўс­кос за­вяз­валі на ім вы­шы­тыя іль­ня­ныя руч­нікі. А дзед Ма­рач­ка што­рані­цы ў лю­бое на­двор’е хад­зіў да кры­жа маліц­ца.

Ві­да­ць, ма­ла бы­ло шчы­рых малітваў ад­на­го ста­ро­га, калі не вы­ра­та­ваў вёс­ку і яе люд­зей крыж, калі вы­па­ла на іх до­лю та­кое вы­пра­ба­ванне, прый­ш­ла та­кая непа­праў­ная бя­да — ра­ды­я­цыя, ад­ся­ленне з род­най зям­лі.

І вось праз столь­кі год дзе­да­ва спра­ва пра­цяг­ну­та, спраўд­зіла­ся яш­чэ раз яго за­па­вет­ная ма­ра. Не ўпо­тай, не ў непрык­мет­ным мес­цы пас­таў­ле­ны свя­ты крыж, а на са­мым від­ным: на ўезд­зе ў (не хо­чац­ца ка­за­ць бы­лую) вёс­ку — мі­ма ніяк не пра­ед­зеш! Ды яш­чэ ў час з’яў­лен­ня та­кой коль­кас­ці люд­зей...

Ця­пер не про­ста крыж, а яш­чэ ад­зін пом­нік зніклай вёс­цы стаі­ць тут. Бо по­бач па­клад­зе­ны ле­тась па рас­па­ра­дж­эн­ні ра­ён­най ўла­ды па­мят­ны ка­мень-ва­лун. Ка­ля яго так­са­ма спы­няў­ся кож­ны, хто ехаў, а перш за ўсё тыя, чыё мес­ца на­ра­дж­эн­ня — Амель­каўш­чы­на. На­зву якой, як ска­за­ла калісь­ці ад­на з бы­лых жы­ха­рак, Ма­рыя Фі­лон­чык, ця­пер мож­на ўба­чы­ць хі­ба што ў па­шпар­тах. Ды і то толь­кі ў тых вяс­коў­цаў, што на­рад­зілі­ся больш за 30 год на­зад...

Так, на жаль, ві­да­ць, ніколі больш не буд­зе гэтая цу­доў­ная наз­ва ста­я­ць у па­свед­чан­нях аб на­ра­дж­эн­ні. А так ха­це­ла­ся б... Ды, спад­зя­ва­ем­ся, вёс­ку ўсё ж бу­ду­ць па­мя­та­ць на­шы наш­чад­кі. Мы робім для гэ­та­га мно­гае: са­бра­ны на дыс­ку мат­э­ры­ял для філь­ма, у дру­ка­ва­ным збор­ніку — пуб­ліка­цыі апош­ніх год пра вёс­ку ў срод­ках ма­са­вай ін­фар­ма­цыі роз­на­га ўз­роў­ню, ар­гані­зу­юц­ца кож­ны год вяс­но­выя су­б­от­нікі і тра­ец­кія сустр­эчы.

І ўсё гэта — каб не пе­ра­ры­ва­ла­ся ніколі су­вязь па­ка­лен­няў. Каб і на­да­лей з уся­го све­ту — з Бе­ла­русі, Расіі, Украі­ны, Гер­маніі, Сірыі — ехалі сю­ды люд­зі з коліш­няй мяс­цо­вай пра­піс­кай. Каб кож­ны мог з го­на­рам ска­за­ць сло­ва­мі з вер­ша: “Амель­каўш­чы­на — на­шы ка­рані!”

Newspapers in Russian

Newspapers from Belarus

© PressReader. All rights reserved.