Ло­еўш­чы­на свят­куе 77-ю га­даві­ну вы­зва­лен­ня

Ма­рыя Ко­валь з Кру­пе­ек лю­бі­ць род­нае сло­ва

Gomelskaya Pravda - - ПЕРВАЯ СТРАНИЦА -

Н

еад­на­ра­зо­ва бы­валі мы ў вёс­цы Кру­пей­кі, ад­нак на­пяр­э­дад­ні 515-га­даві­ны Ло­е­ва сэр­ца па­кліка­ла зноў пры­еха­ць сю­ды. Ме­навіта на­су­пра­ць яе воі­ны 65-й ар­міі Паў­ла Ба­та­ва сту­пілі ў ха­лод­ную во­сень­скую ва­ду з па­ка­та­га ўкраін­ска­га бе­ра­га, каб узя­ць, на­ват ца­ной улас­на­га жыц­ця, вель­мі вы­со­кі пра­вы, за­ня­ць і ўт­ры­ма­ць плац­дарм, па­клас­ці па­ч­а­так да­лей­ша­му вы­зва­лен­ню Бе­ла­русі.

Угля­да­ем­ся на спа­кой­нае цяч­энне Дня­п­ра, ры­бац­кі чо­вен, што гуш­ка­ец­ца на хва­лях з украін­ска­га бо­ку. Лю­бу­ем­ся во­сень­скай бар­вай, якой у гэты час шчод­ра афар­ба­ва­ны лісточ­кі бя­роз, асі­нак, вер­баў.

У ба­ях за вёс­ку на ма­ляўнічым бе­ра­зе за­гі­нулі 122 чы­рво­на­ар­мей­цы, шас­цё­ра з іх – Ге­роі Са­вец­ка­га Са­ю­за: яфр­эй­тар Міка­лай Смір­ноў, стар­шыя сяр­жан­ты Аляк­сей Бру­ха­наў і Ры­гор Мя­са­е­даў, лейт­энант Улад­зі­мір Ла­ты­шаў, ра­да­выя Ба­рыс Бан­нікаў і Міка­лай Літві­нен­ка.

Ід­зем да брац­кай ма­гі­лы ў пар­ку. Яна даг­ле­джа­на вуч­ня­мі і пе­да­га­гіч­ным ка­лек­ты­вам мяс­цо­вай шко­лы. Як пад­зя­лілі­ся настаўнік фізіч­на­га вы­ха­ван­ня, дэпу­тат Каў­пен­ска­га сель­ска­га і Ло­еўска­га ра­ён­на­га Са­ве­таў дэпу­та­таў Вік­тар Ве­ра­ме­ен­ка і ды­р­эк­тар Кру­пей­с­кай ба­за­вай шко­лы Пётр Ка­ток, ад­каз­на­сць гэта вы­хоў­ва­ец­ца ў дзя­цей змал­ку.

З ГІСТОРЫІ ВЁСКІ

Вя­до­ма яна з XVIII ста­годдзя як вёс­ка ў Рэчыц­кім па­ве­це Мін­ска­га ва­явод­ства Вя­ліка­га Княст­ва Літоўска­га. З 1793 го­да – у склад­зе Расій­с­кай ім­пе­рыі. Граф Юд­зіц­кі ва­ло­даў кру­пей­скі­мі зем­ля­мі ў 1811 год­зе. Царк­ва дзей­ні­ча­ла ў вёс­цы з 1875 го­да. Тры вет­ра­ныя млы­ны пра­ца­валі ў 1885-м. Цар­коў­на­прых­од­ская шко­ла, хле­ба­за­пас­ны ма­га­зін бы­лі ў 1897-м. З 1908 го­да вёс­ка ў склад­зе Ло­еўс­кай во­лас­ці Рэчыц­ка­га па­ве­та Мін­с­кай гу­бер­ніі. У гэты час за­фік­са­ва­ны 273 два­ры, 1542 жы­ха­ры. У пе­ра­д­ва­ен­ным 1940-м тут бы­ло 415 два­роў. 11 чэрве­ня 1909 го­да Кру­пей­кі пе­ра­жы­лі па­жар, агонь зніш­чыў та­ды 100 два­роў. А ў 1943-м фа­шы­сц­кія кар­нікі спалілі 335 два­роў і за­білі 27 сяль­чан. Ад­нак вёс­ка, як ні бы­ло цяж­ка, адрад­зіла­ся ў пас­ля­ва­ен­ны час і за­раз з’яў­ля­ец­ца буй­ным на­се­ле­ным пунк­там Каў­пен­ска­га сель­са­ве­та. Як па­ве­да­мі­ла яго стар­шы­ня Люд­мі­ла Пры­мак, за­раз тут 416 жы­ха­роў, з іх 103 – пра­ца­з­доль­на­га ўз­рос­ту, 62 – дзе­ці і мо­ладзь, 127 пен­сія­не­раў. 197 до­маўла­дан­няў у ця­пе­раш­ніх Кру­пей­ках. А са­май юнай жы­хар­кай вёскі з’яў­ля­ец­ца Ганнач­ка Та­ра­ра­ка, якой 8 снеж­ня споўніц­ца толь­кі га­док.

На вулі­цы Ге­роя Са­вец­ка­га Са­ю­за Ры­го­ра Мя­са­е­да­ва мы за­віталі да ад­на­го са стар­эй­шых жы­ха­роў Сця­па­на Ан­др­эяў­ца.

АПОВЕД 88ГАДОВАГА СЦЯ­ПА­НА ВАРФАЛАМЕЕ­ВІЧА АН­ДР­ЭЯЎ­ЦА

– Дзе­ся­ці­га­до­вым хлап­чу­ком вай­ну стр­эў. У 1942-м, якраз у той час, як рэйд ліста­па­даўскі ажыц­цяў­ляў Каў­пак у Ло­еў, мы з дзя­ду­лем і ба­бу­ляй пла­калі: бы­ло 9 дзён па ма­ці Фёк­ле Маі­се­еўне. Да­клад­на па­мя­таю гэта. Так з бра­ці­кам Пятром мы круг­лы­мі сіро­та­мі за­сталі­ся. Дзя­ду­ля мой Маі­сей Іль­іч быў ста­рас­там у царкве. У пер­шую зі­му ў на­шай ха­це зі­ма­валі 23 жы­ха­ры вёскі. Люд­зі ра­зам пе­ра­жы­валі го­ра, што зры­ну­ла­ся на іх.

Я жы­вы быў хла­пец, усё бы­ло ці­ка­ва, як і ўсім у та­кім уз­рос­це. Не­як два су­вязі­сты-нем­цы, што цяг­нулі ка­бель, па­клікалі мяне да ся­бе. Па­дый­шоў. А тут на­шы «яст­раб­кі» на­ля­це­лі, дык ад­зін фрыц згроб мяне і на­крыў са­бою. Роз­ныя бы­лі. На­шу ха­ту яны за­ня­лі, бо вя­лікая бы­ла. Нас з дзя­ду­лем і ба­бу­ляй вы­гналі ў хлеў. Пры­быў афі­ц­эр, вы­со­кі, пэў­на, чын. Па­ці­кавіў­ся на ло­ма­най мо­ве: «Ча­му вы тут?» Ска­за­лі, што «ва­шы па­ны нас вы­гналі». Пай­шоў ён і як гырк­нуў на ўсіх, умо­мант вы­ска­чы­лі з ха­ты. По­тым нам не да­з­ва­ля­ла­ся бы­ць до­ма толь­кі ў той час, калі яны на­ра­ды пра­вод­зілі, аб­мяр­коў­валі свае пла­ны. Бы­лі люд­зі і ся­род іх.

Ка­нечне, яны рых­та­валі­ся тры­ма­ць тут бой у 1943-м. З вяс­ны, дзесь з кра­савіка, лініі су­ц­эль­най аба­ро­ны бу­да­валі. Пер­шая па бе­ра­зе іш­ла, дру­гая – пе­рад вё­с­каю, а тр­эцяя – за ёю. Чыс­ла 10 ка­ст­рыч­ніка нас усіх з вёскі нем­цы вы­гналі да Дня­п­ра на пе­ра­да­вую. Як фар­сіра­ванне ішло, мы ў Ба­ра­ноўскім ле­се бы­лі. А пас­ля тых ба­ёў уся зя­мель­ка кру­пей­каўская бы­ла ў за­бітых нем­цах, на­шых воі­нах. Коні, тэхніка. За­коп­валі, ды і ўсё. Па­мя­таю, су­сед­зяў на­шых па той дзе­даўс­кай ха­це пра­ма ў скле­пе ўза­рва­ла. Там іх і па­ха­валі. Так што ўся на­ша зя­мель­ка шмат бо­лю пры­ня­ла, слёз.

МА­РЫЯ

Вет­эран пра­цы, на­стаўні­ца Ма­рыя Ко­валь – гас­пады­ня, якіх па­шу­ка­ць. Яе прас­тор­ны двор ля ха­ты ра­дуе яр­кі­мі фар­ба­мі хры­зант­эм, саль­віі, а так­са­ма аль­тан­ка­мі і ін­шы­мі збу­да­ван­ня­мі, якія свед­ча­ць пра са­праўд­ную лю­боў да ба­ць­коўс­кай зям­лі. Ёс­ць тут і невя­ліч­кі ва­да­ём. Шчы­руе ка­ла­рыт­ная жан­чы­на, каб ра­да­ва­ць і ся­бе, і дру­гіх сваі­мі раслі­на­мі і ўра­джа­я­мі. Дзеліц­ца на­сен­нем кве­так для шко­лы, брац­кай ма­гі­лы ў пар­ку, прых­од­зі­ць і сочы­ць там за па­рад­кам. Лічы­ць гэта свя­тым аба­вяз­кам. А яш­чэ яна ўмее сябра­ва­ць, гас­цін­на стра­ча­ць усіх, хто за­вітвае ў яе двор. З’яў­ля­ец­ца вя­лі­кай прых­іль­ні­цай род­най бе­ла­рус­кай мо­вы, цэні­ць гу­мар і са­ма шчод­ра сып­ле трап­ны­мі на­род­ны­мі вы­с­лоўя­мі. За­хопле­на і фа­та­гра­фіяй. Фік­суе ўсе пад­зеі: у яе хат­нім камп’юта­ры ба­га­та здым­каў са свя­та вёскі і Мас­лені­цы, якую тра­ды­цый­на ад­зна­ча­ю­ць тут з атрак­цы­ё­на­мі, на­род­ны­мі гуль­ня­мі, кон­кур­са­мі, і, вя­до­ма ж, блі­на­мі.

– А ці ве­да­е­це вы, што та­кое са­лонікі? – за­га­да­ла за­гад­ку Ма­рыя Паўлаў­на. Ака­за­ла­ся, што па-кру­пей­каўску гэта ва­ра­ная буль­бач­ка, шчод­ра аз­доб­ле­ная пад­сма­жа­ны­мі на пат­эль­ні сквар­ка­мі з цы­буль­кай.

СЯСТРА ПА­ЭТА

На вулі­цы Ге­роя Са­вец­ка­га Са­ю­за Бру­ха­на­ва жы­ве сям’я вет­эра­наў пе­да­га­гіч­най пра­цы Прыш­ч­эпа­вых. Ва­лян­цін Міка­ла­евіч доў­гі час быў за­ву­чам, а Ан­тані­на Ры­го­раў­на – на­стаўні­цай мат­э­ма­ты­кі, 36 га­доў ад­пра­ца­ва­ла ў шко­ле ў Кру­пей­ках. Тут ве­да­ю­ць яе як стры­еч­ную сяст­ру вя­до­ма­га бе­ла­рус­ка­га па­эта, ура­дж­эн­ца Шар­пілаўкі Го­мель­ска­га ра­ё­на Ана­то­ля Гра­чані­ка­ва. Дом з бе­лы­мі вяр­гі­ня­мі ў два­ры, з ага­род­чы­кам з во­сень­скіх кве­так на вулі­цы і гэты раз ад­кры­ты быў нам гас­пады­няю. Лю­ба­валі­ся яе вы­шы­ва­ны­мі ра­бо­та­мі, пей­за­жа­мі гас­па­да­ра, што на­да­ю­ць ха­це ад­мет­ную ат­ма­сфе­ру вы­со­кай ду­хоў­на­сці.

– Я ў дзя­цін­стве лю­бі­ла бы­ва­ць у сваіх бра­тоў Гра­чані­ка­вых, ад­чу­ва­ла асаб­лі­выя ад­но­сі­ны іх ду­ш­эў­ных ба­ць­коў. З ра­дас­цю стра­ча­ла Ана­то­ля – шчы­рыя, па-са­праўд­на­му род­ныя ў яго бы­лі па­чуц­ці да мяне як сяст­ры: у яго ж толь­кі бра­ты! Ці ж гэта за­буд­зеш? – дзя­ліла­ся Ан­тані­на. – Ня­су гэтыя свет­лыя згад­кі ў сваім сэр­цы, бе­ра­гу. Дзя­лю­ся імі з сы­нам Са­шам і дач­кой Але­най. Сын пай­шоў на­стаўніц­кай сця­жы­най, пра­цуе ў Каў­пе­ні, а дач­ка ўзна­чаль­вае па­дат­ко­вую служ­бу ў рай­ц­эн­тры.

Пра­язд­жа­ю­чы і ін­шы­мі вулі­ца­мі вёскі, мы зна­ё­мілі­ся з яе сён­няш­ні­мі жы­ха­ра­мі. Ад­ны збіралі ўра­джай гар­бу­зоў з па­лет­каў, дру­гія вяр­талі­ся з поў­ны­мі ко­шы­ка­мі гры­боў з ле­су, а больш юныя – з ры­бал­кі. Здо­ра­ва, што і ця­пер, у 77-ю га­даві­ну вы­зва­лен­ня ад ня­мец­ка-фа­шы­сц­кіх за­хопнікаў, Кру­пей­кі – жы­вая вёс­ка, дзе ста­ран­на пра­цу­ю­ць, шчы­ра за­хоў­ва­ю­ць па­мя­ць пра сваіх вы­звалі­це­ляў. І яна буд­зе за­ў­сё­ды жы­ць, гэтая зям­ля, якую ахоў­вае свя­тая Па­рас­ке­ва.

Тут праніз­лі­вым бо­лем абуд­зіц­ца сэр­ца: хлоп­цы йшлі праз Дня­п­ро з свет­лай згад­кай пра дом, І ніх­то з іх не ду­маў аб смер­ці...

Вік­тар Ве­ра­ме­ен­ка і Пётр Ка­ток са сваі­мі тр­эцяк­лас­ні­ка­мі Свят­ла­най Гле­за­вай, Мі­хаі­лам Тка­чо­вым і Ка­цяры­най Цы­руль­нік

Сця­пан Ан­др­эявец: «Вай­на пе­раш­код­зі­ла мне ат­ры­ма­ць на­леж­ную аду­ка­цыю, пра­ца­ваў на бу­доўлі. Жон­ка ж Ган­на Ло­гві­наў­на – бы­лая на­стаўні­ца»

Ар­д­эна­но­сец мір­на­га ча­су – ка­ва­лер ор­д­эна Пра­цоў­на­га Чы­рво­на­га Сця­га 88-га­до­вы Васіль Да­вы­давіч Ве­ра­ме­ен­ка

Ан­тані­на Прыш­ч­эпа­ва: «Апоўна­чы на сці­ша­ныя ха­ты Мяд­звед­зі­ца схі­ляе зор­ны кош»

Кіраўнік ра­ён­най ар­гані­за­цыі воі­наўінт­эр­на­цы­я­налістаў Ха­чык Мірзікян лічы­ць Ло­еўш­чы­ну і Кру­пей­кі дру­гой рад­зі­май

Newspapers in Russian

Newspapers from Belarus

© PressReader. All rights reserved.