Zo goed le­ven en toch zo ge­frus­treerd

Ca­ta­lonië is al­tijd al een dwars­lig­ger ge­weest, maar de af­stand tus­sen Ma­drid en Bar­cel­o­na leek zel­den zo on­o­ver­brug­baar. Hoe is het zo­ver ge­ko­men?

De Standaard - - Buitenland - VAN ON­ZE REDACTRICE CORRY HANCKÉ

Meer dan 1.000 jour­na­lis­ten had­den een ac­cre­di­ta­tie aan­ge­vraagd voor de zit­ting van het Ca­ta­laans par­le­ment gis­te­ren, waar­in de Ca­ta­laan­se mi­nis­ter­pre­si­dent Car­les Puig­de­mont de on­af­han­ke­lijk­heid van zijn re­gio uit­riep – een on­af­han­ke­lijk­heid die hij di­rect daar­na op­schort­te. Ca­ta­lonië is al­tijd een dwars­lig­ger ge­weest in de ge­schie­de­nis van Span­je, maar het is zeer lang ge­le­ den dat de af­stand tus­sen Ma­drid en Bar­cel­o­na zo on­o­ver­brug­baar leek. Nog maar veer­tig jaar na­dat Span­je in een nieu­we grond­wet de prin­ci­pes van het land heeft vast­ge­legd, wor­den die fun­da­men­ten door de Ca­ta­laan­se se­pa­ra­tis­ten in vraag ge­steld. Hoe is het zo­ver kun­nen ko­men?

In­sti­tu­ti­o­ne­le jan­boel

De grond­wet ver­trekt van­uit het idee dat Span­je een on­deel­ba­re een­heid is, waar­in re­gio’s over een ze­ke­re au­to­no­mie be­schik­ken. Eind ja­ren 70 ging men er­van uit dat Ca­ta­lonië, Bas­ken­land, Ga­li­cië en An­dal­us­ië iets snel­ler een rui­mer be­voegd­heids­pak­ket zou­den krij­gen dan an­de­re re­gio’s. Maar en­ke­le ja­ren la­ter werd Span­je op­ge­deeld in ze­ven­tien au­to­no­me re­gio’s, waar­door Ca­ta­lonië min of meer het­zelf­de sta­tuut kreeg als pak­weg Mur­cia. Dat vond de rij­ke re­gio met haar ze­ven mil­joen in­wo­ners niet pret­tig.

Aan­ge­zien Ca­ta­lonië – in te­ gen­stel­ling tot het Bas­ken­land of Na­var­ra – geen fis­ca­le au­to­no­mie heeft, moet het re­gio­be­stuur met Ma­drid on­der­han­de­len over zijn do­ta­tie. ‘Zij wor­den op ge­lij­ke voet be­han­deld met de an­de­re re­gio’s’, legt een Ma­dri­l­een­se di­plo­maat uit. Dat im­pli­ceert dat als Ca­ta­lonië meer geld krijgt, de do­ta­tie van de an­de­re re­gio’s mee moet stij­gen. Ook dat valt slecht.

In Ma­drid be­sef­fen po­li­ti­ci dat het land toe is aan een nieu­we fi­nan­ci­ë­le ver­deel­sleu­tel. ‘Maar toen een spe­ci­a­le werk­groep daar­over een jaar ge­le­den werd op­ge­richt, wil­de Ca­ta­lonië er niet aan deel­ne­men’, al­dus de di­plo­maat. On­der­tus­sen gin­gen de se­pa­ra­tis­ti­sche re­ge­rings­par­tij­en in Ca­ta­lonië een ra­di­ca­le­re koers va­ren en zei­den ze dat ze met niets min­der dan de on­af­han­ke­lijk­heid ge­noe­gen wil­den ne­men. Zij surf­ten op de se­pa­ra­ti­sche ge­voe­lens bij de Ca­ta­la­nen, die boos wa­ren om­dat het Spaans Grond­wet­te­lijk Hof in 2010 se­ri­eus ge­knipt had in het be­voegd­he­den­pak­ket dat de Ca­ta­laan­se re­ge­ring met Ma­drid had af­ge­spro­ken.

Se­pa­ra­tis­ti­sche vuist

Ju­an Ro­drí­gu­ez Te­ru­el, pro­fes­sor po­li­tie­ke we­ten­schap­pen aan de uni­ver­si­teit van Va­len­cia, noemt het pa­ra­doxaal dat een re­gio waar het zo goed le­ven is zo’n se­pa­ra­tis­ti­sche koers vaart. Vol­gens hem heeft de eco­no­mi­sche cri­sis die sinds 2008 in Span­je heerst het ver­trou­wen in de po­li­tie­ke klas­se aan­ge­tast. ‘In an­de­re lan­den wor­den de on­ze­ker­heid en de frus­tra­ties ver­taald in po­pu­lis­ti­sche stro­min­gen die zich af­zet­ten te­gen de Eu­ro­pe­se Unie of te­gen bui­ten­lan­ders. In Ca­ta­lonië richt­te de woe­de zich te­gen Ma­drid of de an­de­re re­gio’s. Wij be­ta­len voor hen, dat is het dis­cours dat po­pu­lis­ten han­te­ren’, zegt hij.

Te­ru­el wijst er­op dat de hui­di­ge po­li­tie­ke lei­ders in Ca­ta­lonië el­kaar op­jut­ten. De van oor­sprong meer ge­ma­tig­de Con­ver­gé­n­cia De­mo­crá­tia – de par­tij van Puig­de­m­onts voor­lo­per Jor­di Pu­jol – ver­loor na de cor­rup­tie­schan­da­len veel kie­zers aan Esquer­ra Re­pu­bli­ca­na de Ca­ta­lu­nya. In 2016 trok­ken bei­de par­tij­en in kar­tel met een se­pa­ra­tis­ti­sche agenda naar de kie­zer. Ze be­haal­den te wei­nig stem­men en moesten een min­der­heids­re­ge­ring vor­men die in het za­del blijft dank­zij de steun van de ra­di­caal link­se, se­pa­ra­tis­ti­sche CUP. De CUP kan als een zweep­par­tij de twee an­de­re ver­

plich­ten om al­maar ra­di­ca­le­re stand­pun­ten in te ne­men over de af­scheu­ring van Ca­ta­lonië. Vol­gens pro­fes­sor Te­ru­el be­sef­fen de Ca­ta­laan­se lei­ders dat ze op de af­grond af­ste­ve­nen, maar kun­nen ze niet te­rug­krab­be­len om­dat de CUP hen steeds ver­der duwt. De taal­kwes­tie

Ook de taal ver­deelt de men­sen in Ca­ta­lonië. Te­ru­el ver­wijst naar een on­der­zoek waar­uit blijkt dat slechts tien pro­cent van de Ca­ta­la­nen thuis zo­wel Spaans als Ca­ta­laans spreekt. De ove­ri­ge ne­gen­tig pro­cent is on­ge­veer ge­lijk ver­deeld tus­sen men­sen die thuis voor­al Spaans of Ca­ta­laans spre­ken. De Spaans­ta­li­gen zijn Span­jaar­den en hun na­ko­me­lin­gen, die de ar­me­re re­gio’s van Span­je heb­ben ver­la­ten om in de Ca­ta­laan­se fa­brie­ken te wer­ken.

Tot voor kort was taal geen is­sue, maar sinds de se­pa­ra­tis­ten aan de macht zijn, komt de he­te­ro­ge­ni­teit van de Ca­ta­laan­se be­vol­king vol­op naar bo­ven, vindt Te­ru­el. Het zijn de na­za­ten van die mi­gran­ten die te­gen de af­scheu­ring van Ca­ta­lonië zijn.

‘In Ca­ta­lonië richt­ten de woe­de en frus­tra­ties door de eco­no­mi­sche cri­sis zich niet te­gen Eu­ro­pa, maar te­gen Ma­drid’ JU­AN RO­DRÍ­GU­EZ TE­RU­EL Pro­fes­sor po­li­tie­ke we­ten­schap­pen Uni­ver­si­teit van Va­len­cia

Mis­schien heb­ben zij ook an­de­re leer­stof op school ge­kre­gen of in­for­me­ren zij zich via an­de­re me­dia. In de Ca­ta­laan­se wet­ge­ving staat dat het on­der­wijs er on­der meer op ge­richt moet zijn om de Ca­ta­laan­se iden­ti­teit te be­vor­de­ren. Het is Te­ru­el op­ge­val­len dat de Ca­ta­laan­se ge­schie­de­nis­boe­ken ver­trek­ken van­uit een ei­gen in­vals­hoek. Zo wordt de Spaan­se bur­ger­oor­log voor­ge­steld als een strijd van Ca­ta­lonië te­gen Span­je, ter­wijl de re­a­li­teit ge­nu­an­ceer­der is.

On­der­zoe­kers van AMES, die in mei in op­dracht van de Spaan­se re­ge­ring de Ca­ta­laan­se on­der­wijs­boe­ken on­der de loep na­men, meen­den dat de leer­stof de ver­schil­len tus­sen Ca­ta­la­nen en Span­jaar­den tot on­juis­te pro­por­ties op­blaast. De in­druk wordt ge­wekt als­of Ca­ta­lonië zijn he­le ge­schie­de­nis lang strijd heeft moe­ten le­ve­ren te­gen de rest van Span­je. Pro­fes­sor Te­ru­el denkt dat voor­al de Ca­ta­laans spre­ken­de Ca­ta­la­nen op het plat­te­land die vi­sie mee­krij­gen. In een stad als Bar­cel­o­na, waar veel Spaans­spre­ken­de na­za­ten van in­wij­ke­lin­gen wo­nen, wordt vol­gens hem op school een meer uit­ge­ba­lan­ceer­de vi­sie mee­ge­ge­ven. Het is in die con­text dan ook niet raar dat de af­stand tus­sen de voor­ en te­gen­stan­ders van de Ca­ta­laan­se on­af­han­ke­lijk­heid steeds gro­ter wordt.

© epa­efe

Ca­ta­la­nen wacht­ten gis­te­ren in Bar­cel­o­na in span­ning op de toe­spraak van de Ca­ta­laan­se pre­si­dent Car­les Puig­de­mont.

Newspapers in Dutch

Newspapers from Belgium

© PressReader. All rights reserved.