Kan een rech­ter het kli­maat red­den?

Een Pe­ru­aan­se boer heeft een Duits ener­gie­con­cern voor de rech­ter ge­daagd. Gr­een­pea­ce doet het­zelf­de met de Noor­se staat. Waar­om moe­ten steeds va­ker rech­ters zich uit­spre­ken over de kli­maat­ver­an­de­ring?

De Standaard - - Buitenland - VAN ON­ZE REDACTEUR DO­MI­NI­QUE MINTEN

BRUS­SEL I Saul Lu­ci­a­no Lli­u­ya is een te­vre­den man. De klei­ne boer uit Pe­ru be­haal­de gis­te­ren een (klei­ne) ju­ri­di­sche ze­ge. Lli­u­ya is be­zig aan een merk­waar­di­ge strijd. Hij heeft het Duit­se ener­gie­con­cern RWE voor de rech­ter ge­daagd. Hij eist van RWE 17.000 eu­ro. Dat geld moet die­nen om de dij­ken van een berg­meer in thuis­stad Hu­a­raz, hoog in de An­des, te ver­ster­ken.

Wat is de re­de­ne­ring? Al ja­ren ziet hij een glet­sjer smel­ten, waar­door het meer sinds 2003 al vier keer zo groot is ge­wor­den. De over­heid moet steeds va­ker en steeds meer wa­ter weg­pom­pen en dij­ken ver­ste­vi­gen. Maar het mo­ment komt, denkt Lli­u­ya, dat dit niet meer zal vol­staan. Dan zal zijn wo­ning en wel­licht de he­le stad Hu­a­raz – waar zo’n 55.000 men­sen wo­nen – door een vloed­golf over­spoeld wor­den.

Dat de glet­sjers zo snel smel­ten, komt door de op­war­ming van de aar­de. Daar­over zijn de mees­te we­ten­schap­pers het eens. De op­war­ming is dan weer het ge­volg van de uit­stoot van broei­kas­gas­sen. Een van de groot­ste uit­sto­ters van

CO2 is RWE, dat in Duits­land nog al­tijd bruin­kool­mij­nen ex­ploi­teert. En dus heeft Lli­u­ya – sa­men met de Duit­se mi­li­eu­or­ga­ni­sa­tie Ger­man­watch – het be­drijf voor zijn ver­ant­woor­de­lijk­heid ge­plaatst.

Het be­drijf heeft de vraag al­tijd van ta­fel ge­veegd. Vol­gens de RWE­ju­ris­ten is er geen en­ke­le le­ga­le ba­sis om­dat er geen oor­za­ke­lijk ver­band be­staat tus­sen de CO2uit­stoot door RWE en het smel­ten van de glet­sjer. RWE maakt van de strijd te­gen de broei­kas­gas­sen zelfs een pri­o­ri­teit, zegt het, want het in­ves­teert mil­jar­den in her­nieuw­ba­re ener­gie. Zo dacht ook een rech­ter in Es­sen er vo­rig jaar over, maar in ho­ger be­roep zet een rech­ter de deur toch op een kier. Lli­u­ya’s eis kan be­han­deld wor­den, maar om ef­fec­tief een scha­de­ver­goe­ding te kun­nen krij­gen, moet hij kun­nen aan­to­nen dat de uit­stoot van RWE de glet­sjers doet smel­ten.

Ar­ti­kel 112

Dat de Duit­se be­roeps­rech­ter de deur niet met­een dicht­doet, geeft de mi­li­eu­or­ga­ni­sa­ties moed. Het past in een trend waar­bij de strijd te­gen de kli­maat­ver­an­de­ring ook via de recht­bank wordt ge­voerd. Over de he­le we­reld lo­pen on­der­tus­sen zo’n 900 kli­maat­za­ken.

In Noor­we­gen be­gint van­daag een zaak die Gr­een­pea­ce aan­han­gig heeft ge­maakt. De mi­li­eu­or­ga­ni­sa­tie wil dat de rech­ter de Noor­se staat ver­biedt nog ver­gun­nin­gen te ge­ven aan olie­be­drij­ven om te bo­ren in het noord­pool­ge­bied. ‘Vol­gens ar­ti­kel 112 van de grond­wet heeft Noor­we­gen de plicht het mi­ li­eu ge­zond te hou­den voor toe­kom­sti­ge ge­ne­ra­ties’, be­toogt Gr­een­pea­ce. ‘We wil­len dat een recht­bank aan­geeft dat de kli­maat­ver­an­de­ring een fun­da­men­te­le be­drei­ging vormt’, zegt Gr­een­pea­ce­di­rec­teur Jen­ni­fer Mor­gan.

Ook Klaus Mil­ke, de voor­zit­ter van Ger­man­watch, plaatst de klacht van de Pe­ru­vi­aan­se boer in een bre­der per­spec­tief. ‘Met de­ze rechts­zaak wil­len we na­tuur­lijk ook de in­ter­na­ti­o­na­le kli­maat­on­der­han­de­lin­gen be­ïn­vloe­den. De po­li­tie­ke we­reld moet ein­de­lijk de in­ter­na­ti­o­na­le be­drijfs­we­reld voor haar ver­ant­woor­de­lijk­heid plaat­sen, in de vorm van een kli­maat­fonds dat ge­bruikt kan wor­den bij kli­maat­scha­de.’

Ook in de VS lo­pen kli­maat­za­ken. De ste­den San Francisco en Oak­land zijn in sep­tem­ber een rechts­zaak ge­start te­gen de vijf groot­ste olie­con­cerns. De twee ste­den vin­den dat die hun win­sten al­tijd be­lang­rij­ker heb­ben ge­von­den dan de ge­vol­gen van kli­maat­ver­an­de­ring en dat ze daar nu de re­ke­ning voor moe­ten be­ta­len. Lees: mee­be­ta­len aan de be­te­re in­fra­struc­tuur die de ste­den be­schermt te­gen or­ka­nen en stij­ging van de zee­spie­gel.

De vraag blijft of zul­ke rechts­za­ken eni­ge kans op sla­gen heb­ben. Het Inuit­dorp­je Ki­va­li­na, in Alas­ka, ving eer­der bot. Ki­va­li­na be­schul­dig­de olie­be­drij­ven er­van ver­ant­woor­de­lijk te zijn voor de ero­sie – een ge­volg van de kli­maat­ver­an­de­ring – rond het dorp, waar­door de in­wo­ners moesten ver­hui­ zen. Maar een fe­de­ra­le rech­ter zei dat over­last door de uit­stoot van broei­kas­gas­sen niet in de recht­bank, maar door de po­li­tiek op­ge­lost moest wor­den.

Kan­tel­punt

In Ne­der­land kreeg de mi­li­eu­or­ga­ni­sa­tie Ur­gen­da in 2015 wel ge­lijk. Een rech­ter oor­deel­de dat de Ne­der­land­se staat niet vol­doen­de in­span­nin­gen doet om de uit­stoot van broei­kas­gas­sen te­rug te drin­gen. Hij wees er­op dat het we­ten­schap­pe­lijk zeer breed aan­vaard is dat de kli­maat­ver­an­de­ring bij­zon­der ern­sti­ge ge­vol­gen kan heb­ben. ‘De staat heeft een zorg­plicht voor de be­scher­ming van het leef­mi­li­eu.’

Maar een de­fi­ni­tie­ve ver­oor­de­ling is er nog niet. De Ne­der­land­se staat is in be­roep ge­gaan. Ro­ger Cox, de Ur­gen­da­ad­vo­caat, blijft er­van over­tuigd dat de­ze rechts­za­ken nut­tig zijn. ‘Het wordt steeds dui­de­lij­ker dat er ju­ri­di­sche con­se­quen­ties zijn aan het niet­ade­quaat aan­pak­ken van het kli­maat­pro­bleem. Als we­reld­wijd een vijf­tal ge­lijk­aar­di­ge von­nis­sen wordt ge­veld, be­rei­ken we een ju­ri­disch kan­tel­punt.’

‘Recht­ban­ken moe­ten aan­ge­ven dat de kli­maat­ver­an­de­ring een fun­da­men­te­le be­drei­ging vormt’

De Pe­ru­aan­se boer Saul Lli­u­ya (l.) naast zijn tolk in de recht­bank van Hamm. © epa

Newspapers in Dutch

Newspapers from Belgium

© PressReader. All rights reserved.