‘Dit is mijn wraak op mijn moe­der’

Lars von Trier ei­gent zich het recht toe te mo­gen pro­vo­ce­ren. Dat doet hij in zijn films, en in in­ter­views. Wie kan hem red­den van hem­zelf?

De Standaard - - Cultur & Media - JEROEN STRUYS Lars von Trier.

Zijn han­den tril­len zo hard dat hij am­per kan drin­ken van zijn glas wa­ter. Bui­ten schijnt de zon, maar op de ta­fel bran­den kaar­sen, mo­ge­lijk met the­ra­peu­ti­sche wer­king. Erg ge­zond ziet Lars von Trier er niet uit, voor een man van 62. Een be­leefd­heids­groet als ‘How are you do­ing?’ be­ant­woordt hij met ‘Het is al be­ter ge­weest.’

‘Ik ben her­stel­len­de van een de­pres­sie. De op­na­mes voor The hou­se that Jack built wa­ren uit­zon­der­lijk zwaar. Ik ging ka­pot aan ang­sten. Maar wer­ken is heil­zaam voor mij. Films ma­ken is het eni­ge waar­bij ik kan ont­span­nen.’

In­ter­views ge­ven moet een over­win­ning op hem­zelf zijn. En toch ge­niet de Deen zicht­baar van de aan­dacht op het film­fes­ti­val van Can­nes, waar een deel van de pers ge­cho­queerd de zaal uit­liep tij­dens zijn por­tret van een se­rie­moor­de­naar. Niet zo­zeer het af­slach­ten van vrou­wen was ve­len een doorn in het oog – dat zijn men­sen wel ge­woon van tal­lo­ze kri­mi’s – maar een eend­je de po­ten bre­ken: no pa­s­arán.

‘Ik be­grijp hen maar al te goed. El­ke re­ac­tie op de film is goed. Toen ik in Can­nes The ele­ment of cri­me toon­de (zijn door­braak, in 1984, red.), ver­trok­ken men­sen al na tien mi­nu­ten. Tel­kens als ie­mand ver­moord werd, hoor­de je de stoe­len klap­pen. Mij kan het niet sche­len: men­sen doen wat ze wil­len, dat is ie­ders vrij­heid. De dag dat het pu­bliek de schou­ders op­haalt, heb ik een slech­te film ge­maakt.’

Oor­logs­mis­da­den

Lars von Trier lééft van con­tro­ver­se. Can­nes is het film­fes­ti­val waar hij in 2011 per­so­na non gra­ta werd ver­klaard om­dat hij zich­zelf tij­dens een pers­con­fe­ren­tie een na­zi had ge­noemd. Het was een grap­je – waar nie­mand om kom la­chen. Wie er ook niet mee kon la­chen, was het Fran­se ge­recht, dat een zaak open­de voor ‘het recht­vaar­di­gen van oor­logs­mis­da­den’.

‘Er hing mij vijf jaar ach­ter de tra­lies in Mar­seil­le bo­ven het hoofd. Die drei­ging heeft me de stui­pen op het lijf ge­jaagd. Dat was een zwa­re straf voor iets dat in mijn land zelfs geen mel­ding Lars von Trier: ‘Ik be­grijp het ver­lan­gen van de se­rie­moor­de­naar om be­trapt te wor­den.’

waard zou zijn, om­dat men daar wel de con­text van een uit­spraak ziet. Die pers­con­fe­ren­tie werd in­ge­kort tot een sound­bi­te en voor je het wist, stond Twit­ter in lich­ter­laaie. Zelfs als ik een na­zi was, zou wie mijn films kent toch mo­gen in­zien dat ik dan een bij­zon­der aty­pi­sche na­zi zou zijn.’

Dit jaar was Von Trier voor het eerst weer wel­kom op het film­fes­ti­val. Is al­les nu ver­ge­ven en ver­ge­ten? ‘In mijn ogen valt er he­le­maal niets te ver­ge­ven. Ik geef toe dat ik be­hoor­lijk de mist in ging. Ik wou ge­woon ver­tel­len hoe mijn moe­der me op haar sterf­bed op­biecht­te dat de man die ik al­tijd be­schouw­de als mijn va­der, niet mijn va­der was. Plots bleek dat ik he­le­maal geen Jood­se con­nec­tie had, zo­als ik tot dan toe dacht, maar Duit­se wor­tels had. In De­n­e­mar­ken noe­men we Duit­sers al eens grap­pend na­zi’s.’

Juist. Die bi­o­lo­gi­sche va­der bleek Fritz Mi­chael Hart­mann te zijn, een Duit­ser die tij­dens de be­zet­ting van De­n­e­mar­ken ver­zets­da­den pleeg­de van­uit de­zelf­de

groep als Vig­go Kamp­mann, de la­te­re Eer­ste Mi­nis­ter van De­n­e­mar­ken.

Dat men­sen hem ver­keerd be­grij­pen, daar kan Von Trier mee le­ven, dat is hij na een he­le car­ri­è­re van pro­vo­ce­ren­de films ge­woon. ‘Ik ge­niet er mis­schien zelfs wat van. Wel ben ik heel be­zorgd om de heer­sen­de dwang van po­li­tie­ke cor­rect­heid. Dat is ui­terst ge­vaar­lijk. Als je woor­den als “ne­ger” schrapt uit het woor­den­boek, breng je de de­mo­cra­tie in ge­vaar. In De­n­e­mar­ken is het niet te­gen de wet om een na­zi te zijn. Dat is ge­wel­dig, om­dat je dan pas in­ziet dat het gaat om niet meer dan vijf los­lo­pen­de idi­o­ten. Ik ge­loof in vrije me­nings­ui­ting. Maar die be­staat pas als je die ook ge­bruikt. Dat is wat ik met de­ze film doe.’

Maak­te hij zijn film als één gro­te pro­vo­ca­tie? De se­rie­moor­de­naar doodt al eens een kind en snijdt al eens een vrou­wen­borst af. Het ge­weld is soms niet om aan te zien. ‘Dat be­grijp ik niet zo goed. Dat Nymp­ho­ma­niac als een pro­vo­ca­tie werd ge­zien, kan ik be­grij­pen: daar ging het om bloot en seks. Maar ge­weld? Er ko­men elk jaar tal van films uit die veel ge­weld­da­di­ger zijn en waar­in veel meer bloed vloeit. Ik heb de­ze film nooit als pro­vo­ce­rend ge­zien. Wat wel klopt, is dat het pu­bliek dat naar een Lars Von Trier gaat kij­ken, door­gaans niet naar ge­weld­da­di­ge films trekt.’

Veel pro­vo­ce­ren­der dan dat ge­weld zijn de fi­lo­so­fi­sche dis­cus­sies die de se­rie­moor­de­naar in The hou­se that Jack built voert met Ver­gi­li­us (‘Ver­ge’ in het En­gels), met wie hij af­daalt in de hel. Jack dweept met de na­zi’s, en met na­me met Al­bert Speer, Hit­lers ar­chi­tect. ‘Speer was ie­mand die zich­zelf

voor­deed als ie­mand die be­ter was dan de an­de­re na­zi’s, maar de waar­heid is dat hij net zo erg was als de an­de­ren. Maar ook al was hij een na­zi, hij had hij wel en­ke­le ge­wel­di­ge ge­bou­wen en idee­ën.’

‘We moe­ten stil­aan toch be­grij­pen dat de mens in staat is tot het slecht­ste van het slecht­ste. El­ke mens, u en ik. Ze­ker als je in het Duits­land van de ja­ren 30 en 40 leef­de, want de na­zi’s had­den een ui­terst slim sys­teem in el­kaar ge­sto­ken, en Hit­lers spee­ches jut­ten de men­sen op. Op­mer­ke­lijk is dat Hit­ler, in te­gen­stel­ling tot de mees­te an­de­re dic­ta­tors, geen re­li­gie ge­bruik­te om het volk te ma­ni­pu­le­ren. Ze stel­den hun sys­teem sa­men zo­als ik de hel vorm­gaf in mijn film: een sa­men­raap­sel uit al­ler­lei ver­schil­len­de bron­nen.’

Ob­ses­sie

Waar Von Trier min­der graag over praat, is de be­schul­di­ging van zan­ge­res Björk dat hij haar zou heb­ben las­tig­ge­val­len op de set van Dan­cer in the dark. Met ‘com­ple­te on­zin’ veegt hij het on­der­werp van ta­fel. Noch­tans was ze niet de eni­ge ac­tri­ce die een boek­je open­deed over Von Triers werk­me­tho­den. Ni­co­le Kid­man ver­tel­de eer­der al dat Lars von Trier naakt rond­liep op de set van Dog­vil­le en zich el­ke avond be­dronk.

Te­ge­lij­ker­tijd cre­ëer­de Von Trier de voor­bije ja­ren vrou­we­lij­ke hoofd­per­so­na­ges met veel diep­te, zo­als in Dog­vil­le, An­ti­christ en Me­lan­cho­lia. Waar­om ko­men de vrou­wen zo slecht uit zijn laat­ste film? Een voor een wor­den ze ver­ne­derd en af­ge­slacht. ‘Een film wordt ge­woon dra­ma­ti­scher als je twee sek­sen te­gen­over el­kaar zet. De re­den dat Jack vrou­wen ver­

© rr

© pn

Newspapers in Dutch

Newspapers from Belgium

© PressReader. All rights reserved.