‘Wil­len we echt 200 mil­joen men­sen op drift?’

De kli­maat­we­ten­schap­pers brach­ten de­ze week geen op­ti­mis­ti­sche bood­schap. Er zijn won­de­ren no­dig om de op­war­ming van de aar­de ‘aan­vaard­baar’ te hou­den. De Ne­der­land­se Mar­jan Min­nesma loopt al ja­ren voor­op in de strijd. Tot na­der or­der blijft ze over­tuigd

De Standaard - - Op Scherp - DO­MI­NI­QUE MINTEN

In de Utrecht­se Me­taal Ka­the­draal – een kerk die ver­vel­de tot ‘eco­lo­gi­sche broed­plaats’ – heeft de top­90 van Hei­ne­ ken ver­za­meld. Ze ko­men luis­te­ren naar ‘duur­zaam­heids­ce­le­bri­ty’ Mar­jan Min­ nesma. Die ti­tel heeft Min­nesma on­der an­de­re te dan­ken aan haar ju­ri­di­sche ge­ vecht te­gen de Ne­der­land­se staat. Die werd de­ze week ook in be­roep ver­oor­deeld om­dat hij niet ge­noeg doet om de uit­stoot van broei­kas­gas­sen te re­du­ce­ren. De uit­spraak van de Ne­der­land­se rech­ters wordt we­reld­wijd met de groot­ste aan­ dacht ge­volgd.

Min­nesma is een be­vlo­gen ac­ti­vis­te, al wil ze zelf zo niet ge­noemd wor­den. Met haar or­ga­ni­sa­tie Ur­gen­da draagt ze duur­ za­me op­los­sin­gen aan. ‘Er is zelfs geld mee te ver­die­nen.’ In een por­tret in NRC Han­dels­blad werd ze een ‘ra­zend­snel in­tel­lect’ en een ‘bi­zar har­de wer­ker’ ge­ noemd. ‘Ze doet het met char­me, al­tijd vrien­de­lijk en cor­rect. Maar in­hou­de­lijk is ze com­pro­mis­loos.’

Al ja­ren reist ze het land rond en dank­ zij de kli­maat­zaak wordt er steeds be­ter naar haar ge­luis­terd. ‘Ik be­gin al­tijd met het slech­te nieuws, dat we ab­so­luut geen tijd meer te ver­lie­zen heb­ben. In prin­ci­pe moet Ne­der­land te­gen 2030 voor 100 pro­cent op duur­za­me ener­gie zit­ten’, zegt ze. ‘Het is dus heel kort dag.’

Maar moe­de­loos wil ze er nog niet van wor­den. ‘Daar wil ik niet aan toe­ge­ven. An­ders kan ik be­ter stop­pen. Daar­om be­ steed ik nog al­tijd twee der­de van mijn ver­haal aan hoe het toch nog al­tijd mo­ge­ lijk is de op­war­ming tot 1,5 graad te be­ per­ken.’

Heb­ben we niet de tijd tot 2050?

‘Neen. Als je het kli­maat­ak­koord van Pa­rijs echt ern­stig neemt, moe­ten we over vijf­tien jaar de vol­le­di­ge om­slag ge­maakt heb­ben. Mik je op 2050, dan leg je al­le ver­ant­woor­de­lijk­heid bij on­ze kin­de­ren. Die kun­nen dan als ra­zen­de gek­ken bos­ sen be­gin­nen te plan­ten, maar dan moet je wel al­le be­schik­ba­re land­bouw­gron­den op­of­fe­ren voor bo­men. Ik denk niet dat dat de op­los­sing is.’

‘We moe­ten ook echt be­sef­fen dat bij een op­war­ming van 2 gra­den de­len van Afri­ka to­taal on­ge­schikt wor­den voor land­bouw. Land­bouw is er nu al niet meer evi­dent, maar het lukt nog net. Bij 2 gra­den ra­ken waar­schijn­lijk 200 mil­joen men­sen op drift. Wil­len we dat? Eu­ro­pa is al he­le­maal van streek als het 1 mil­joen Sy­ri­ërs moet op­van­gen.’

Toch lijkt het stil­aan uto­pisch de he­le om­ slag te­gen 2030 te re­a­li­se­ren? Dat was toch de con­clu­sie van het IPCC­rap­port dat de­ze week uit­kwam.

‘Je wordt de­pres­sief als je niet ge­looft in ver­snel­ling. Tot na­der or­der ge­loof ik daar wel in. Na­tuur­lijk be­sef ik dat het heel moei­lijk wordt. Mee­stal is er een ca­ ta­stro­fe no­dig voor men­sen echt scha­ke­ len. Kijk naar de Twee­de We­reld­oor­log. Toen moesten au­to­fa­brie­ken van de ene op de an­de­re dag vlieg­tui­gen gaan bou­ wen. Toch is dat ge­lukt.’

‘Ik blijf moed ha­len uit de suc­ces­sen die ge­boekt wor­den. Vijf jaar ge­le­den maak­te ik een boek­je over de om­slag naar de kool­stof­ar­me eco­no­mie. Ik sprak toen met heel veel on­der­ne­mers in de ener­gie­ sec­tor. De bood­schap toen was: we wil­len wel, maar het kost tijd én heel veel geld. Vo­rig jaar sprak ik hen op­nieuw. En wat blijkt: in de wind­ener­gie­sec­tor is de om­slag ge­maakt. Wind­ener­gie is con­cur­ren­ti­eel met fos­sie­le brand­stof­fen. De ver­snel­ling werkt.’

Voor ge­wo­ne bur­gers blij­ven groe­ne in­ves­ te­rin­gen toch erg duur.

‘Daar ben ik het niet mee eens. Nu heerst heel fel het idee: be­drij­ven zijn de schul­di­gen en bur­gers zijn zie­lig, want die moe­ten al­le kos­ten dra­gen. Ik vind dat een wei­nig con­struc­tie­ve hou­ding. Ge­loof me, we heb­ben het geld, de tech­no­lo­gie en de mid­de­len om de om­slag te ma­ken. Het is voor­al een kwes­tie van goe­de or­ga­ni­sa­tie.’

Niet al­le be­drij­ven kun­nen de om­slag ma­ken zon­der min­der con­cur­ren­ti­eel te wor­den.

‘Daar­om moe­ten we hen hel­pen. De over­heid kan de meer ver­vui­len­de con­cur­rent een ex­tra be­las­ting op­leg­gen. Of een im­port­hef­fing. En ja, soms zal een pro­duct iets duur­der wor­den, maar de op­los­sing ligt bij de con­su­ment.’

Die moet ge­woon wat meer be­ta­len?

‘Mis­schien moe­ten we hem ook de bood­schap ge­ven iets min­der te con­su­me­ren. Het zou na­tuur­lijk hel­pen als de CO2 ­prijs ein­de­lijk eens bo­ven de 100 eu­ro per ton gaat. Dan geef je echt een draai aan je sa­men­le­ving. Maar al­le over­he­den blij­ven zich ver­schui­len ach­ter het ar­gu­ment dat ze dat niet al­leen wil­len doen. Maar als we wach­ten tot ie­der­een te­ge­lijk wil sprin­gen, is het te laat. Daar­om moet elk land zelf aan de bak. Je kan per­fect een be­las­ting in­voe­ren waar­bij de ei­ge­naar van een au­to een CO2 ­taks be­taalt. Als je hem uit­legt waar­om je dat doet, wil hij die taks mis­schien zelfs met ple­zier be­ta­len.’

Dat ge­looft u toch niet?

‘Als de over­heid de bur­ger uit­legt dat er over 30 of 40 jaar iets heel ver­ve­lends gaat ge­beu­ren en dat zij hem daar­voor zo veel mo­ge­lijk wil be­hoe­den, luis­tert hij mis­schien wel. Al­leen ver­tik­ken de over­he­den dat te doen. Hun bood­schap blijft: we gaan rus­tig aan doen. ‘‘Eerst wil­len we draag­vlak cre­ë­ren’’, is de man­tra. Neen: dat is een val­se te­gen­stel­ling. Veel din­gen die bur­gers moe­ten doen, zijn best be­taal­baar. Ur­gen­da kan voor 35.000 eu­ro een wo­ning ener­gie­neu­traal ma­ken. 35.000 eu­ro is het be­drag dat een ge­mid­deld Ne­der­lands ge­zin nu be­taalt voor 15 jaar ener­gie. Na 15 jaar maak je dus al winst.’

Maar veel ge­zin­nen heb­ben geen 35.000 eu­ro.

‘Dat is waar. Daar­om moe­ten ze dat be­drag aan gun­sti­ge voor­waar­den kun­nen le­nen. En daar komt de over­heid weer in beeld. Waar­om spreekt de over­heid de pen­si­oen­fond­sen niet aan om een deel van hun geld in een spe­ci­aal fonds te stop­pen? Al­le ge­zin­nen die heb­ben aan­ge­toond dat ze twee jaar lang hun ener­gie­fac­tuur be­taald heb­ben, kun­nen ver­vol­gens een le­ning uit dat fonds krij­gen. De over­heid staat bo­ven­dien borg dat de pen­si­oen­fond­sen na 15 jaar hun geld te­rug­zien, zelfs met een beet­je winst. Dat is toch een op­los­sing die het le­ven van de bur­ger niet duur­der maakt. En zo heb­ben we ver­schil­len­de soor­ten op­los­sin­gen.’

‘Nog­maals: we heb­ben nog vijf­tien jaar. Je moet mor­gen echt niet van je cv­ke­tel af. Maar als je de ko­men­de ja­ren een nieuw toe­stel moet plaat­sen, kies je best voor een warm­te­pomp. En die vol­gen­de au­to zou toch be­ter een elek­tri­sche zijn.’

Toch moet er een fac­tuur be­taald wor­den. Hoe­veel be­draagt die?

‘Als je heel Ne­der­land te­gen 2030 he­le­maal op duur­za­me ener­gie wil krij­gen, wor­den de af­schrij­vin­gen op 9 mil­jard per jaar ge­raamd. Dat is 1,5 pro­cent van het bnp. Dat lijkt me voor een rijk land heel goed te doen. Het gaat niet zo­zeer om geld, maar om de or­ga­ni­sa­tie. Daar­om is on­ze bood­schap: re­gel de za­ken zo dat bur­gers aan­ge­moe­digd wor­den om de

stap te zet­ten. Als je hem vol­doen­de com­fort geeft, zal hij veel mak­ke­lij­ker sprin­gen. Geef de elek­tri­sche wa­gens voor­rang in de stad, zo­wel om te rij­den als te par­ke­ren.’

De nieu­we Ne­der­land­se re­ge­ring heeft nu toch een am­bi­ti­eus kli­maat­plan klaar.

‘Ne­der­land is heel goed in het uit­te­ke­nen van prach­ti­ge plan­nen op pa­pier, om er ver­vol­gens wei­nig mee te doen. Die kli­maat­wet zegt waar we in 2050 moe­ten staan, maar wat hij zegt over 2030 is bo­ter­zacht. Ei­gen­lijk zit er weer geen stok ach­ter de deur om snel te age­ren. De be­stuur­ders kun­nen nog al­tijd wach­ten tot 2049 om echt in ac­tie te schie­ten. Het track­re­cord van Ne­der­land is ook slecht. De to­ta­le uit­stoot van broei­kas­gas­sen is slechts met 13 pro­cent ge­daald te­gen­over 1990. De CO2 ­uit­stoot is zelfs he­le­maal niet ge­daald. De jong­ste zes jaar trap­pe­len we vol­le­dig ter plaat­se.’

Hoe re­a­lis­tisch is dan de eis van de rech­ter om de uit­stoot te­gen 2020 met 25 pro­cent te ver­min­de­ren? Is dat nog haal­baar?

‘In prin­ci­pe is dat niet ons pro­bleem, al wil ik er best mee over na­den­ken. De snel­ste rou­te is de slui­ting van en­ke­le steen­kool­cen­tra­les. Daar­mee is het pro­bleem in een klap op­ge­lost, maar dat zal de over­heid geld kos­ten. Daar­om wil ze dat mis­

‘Als je de bur­ger vol­doen­de com­fort geeft, zal hij veel mak­ke­lij­ker sprin­gen. Geef de elek­tri­sche wa­gens voor­rang in de stad, zo­wel om te rij­den als om te par­ke­ren’

schien lie­ver niet. Maar als ze niet kiest voor de steen­kool­rou­te, zal ze een he­le­ boel klei­ne­re maat­re­ge­len moe­ten ne­ men. Wat ze voor­al niet mag doen, is de bur­ger angst aan­ja­gen. Dat ge­beurt nu veel te veel en daar heb je he­le­maal niets aan.’

Is de­ze twee­de uit­spraak nog be­lang­rij­ker dan die in 2015?

‘Ik vind van wel. De eer­ste ver­oor­de­ ling was een klap. Nie­mand ge­loof­de dat de rech­ters zo­iets durf­den. Nu is de ver­ras­sing iets min­der groot, maar het zijn dit keer wel twee rech­ters die be­kend­staan als con­ser­va­tief. Het zijn dus geen ac­ti­vis­ti­sche rech­ters, want dat eti­ket kreeg de recht­bank in eer­ste aan­leg wel op­ge­plakt.’

‘Nu heb­ben dus ook con­ser­va­tie­ve rech­ters ons vol­le­dig ge­lijk ge­ge­ven. Dat moet men­sen toch aan het den­ken zet­ten. En toch hoor je mi­nis­ters en pro­fes­so­ren nog al­tijd be­we­ren dat de­ze uit­spraak het prin­ci­pe van de schei­ding der mach­ten in ge­vaar brengt. Dat je voort­aan voor al­les naar de recht­bank kan stap­pen. On­zin na­ tuur­lijk.’

‘Kli­maat is een uniek dos­sier. Al­le lan­ den van de we­reld heb­ben ge­zegd dat er drin­gend iets aan ge­daan moet wor­den. Nie­mand be­twist de ur­gen­tie en het ge­ vaar. De rech­ter zegt ook niet wat de over­heid pre­cies moet doen. Hij zegt al­leen: maak dat de bur­ger ade­quaat be­schermd wordt.’

‘Ik hoop in elk ge­val dat we met de­ze rechts­zaak de we­reld een beet­je voor­uit hel­pen. Er lo­pen on­der­tus­sen in veel lan­den – ook in de VS – ge­lijk­aar­di­ge rechts­za­ken. En ge­loof me, rech­ters kij­ken naar el­kaars uit­spra­ken. On­ze ar­res­ten zijn ver­taald.’

Ge­looft u dat het nieu­we Ame­ri­kaans Hoog­ge­rechts­hof tot een ge­lijk­aar­di­ge uit­spraak in staat is?

‘Tja, als het po­li­tiek wordt, is het niet meer ob­jec­tief. En in de VS is jus­ti­tie erg po­li­tiek ge­wor­den.’

Op mon­di­aal po­li­tiek ni­veau lij­ken de rem­men­de krach­ten weer aan de win­nen­de hand?

‘Er is een gro­te strijd aan de gang, dat klopt. Op de lan­ge ter­mijn zul­len de rem­men­de krach­ten niet win­nen. Daar ben ik ze­ker van. Al­leen heb­ben we dus nau­we­lijks nog tijd. Het draait nu om snel­heid en als we al­leen op de markt re­ke­nen, ko­men we te laat. Maar nog­maals: ik weet dat het nog kan. Zo­lang de tijd er nog is, blijf ik er vol voor gaan. Maar als er over 15 jaar niets is ge­beurd, gooi ik de hand­doek.’

© Se­bas­ti­an Steveniers / DS beeld­mon­ta­ge

Mar­jan Min­nesma: ‘Ik blijf moed ha­len uit de suc­ces­sen die ge­boekt wor­den.’

Newspapers in Dutch

Newspapers from Belgium

© PressReader. All rights reserved.