Ro­de cij­fers, groe­ne winst

Groen kijkt aan te­gen his­to­ri­sche winst, de SP.A vreest een even his­to­risch pak slaag. De ge­meen­te­raads­ver­kie­zin­gen be­lo­ven een machts­wis­sel op links, waar­bij de eco­lo­gis­ten voor het eerst het markt­lei­der­schap kun­nen clai­men.

De Standaard - - Verkiezingen 14/10 - BART BRINCKMAN MAT­THI­AS VERBERGT

BRUS­SEL I ‘Mag het nog over in­houd gaan, als­tu­blieft?’ De Gent­se so­ci­a­lis­ti­sche kan­di­daat­bur­ge­mees­ter Ru­dy Cod­dens, door­gaans niet de meest be­vlo­gen spre­ker, klonk don­der­dag­avond ver­ont­waar­digd. ‘Het po­li­tie­ke spel is hier nog nooit zo hard ge­speeld als nu.’ Cod­dens ver­wees in De Bij­lo­ke naar de hei­sa rond de kwa­li­teit van de so­ci­a­le wo­nin­gen en het feit dat SP.A­frac­tie­leid­ster An­ne Schiet­te­kat­te er zelf een be­trekt. De kwes­tie ging recht naar het hart van waar de so­ci­a­lis­ten voor staan: col­lec­tie­ve so­ci­a­le voor­zie­nin­gen.

Groen deel­de in de klap­pen met een stun­te­lig in­ter­view van kop­stuk El­ke De­cruy­nae­re. Toch trekt de kar­tel­part­ner met een heel an­der ge­voel de ver­kie­zings­strijd in. Ein­de­lijk ziet de par­tij haar rai­son d’être een hoofd­rol weg­ka­pen. Groe­ne kern­the­ma’s als mo­bi­li­teit, lucht­kwa­li­teit of open ruim­te vin­den al­maar pro­mi­nen­ter hun weg naar de lo­ka­le de­bat­ten. Ze wer­den het ijk­punt van de steeds te­rug­ke­ren­de ver­ge­lij­king tus­sen het Gent­se en het Ant­werp­se mo­del, een the­ma dat de na­ti­o­na­le me­dia be­heerste. Het Gent­se cir­cu­la­tie­plan van de groe­ne sche­pen Fi­lip Wat­t­eeuw stond lijn­recht te­gen­over het Ant­werp­se door­stro­mings­be­leid van Koen Ken­nis. Dat de Ant­werp­se N­VA die per­cep­tie in de laat­ste rech­te lijn pro­beer­de bij te stu­ren, ver­sterk­te in de eer­ste plaats de po­si­tie van Groen.

Het con­trast tus­sen bei­de Gent­se kar­tel­part­ners – twij­fel te­gen­over zelf­be­wust­zijn – sym­bo­li­seert de schui­ven­de machts­ver­hou­ding tus­sen SP.A en Groen. De lo­ka­le ver­kie­zin­gen vor­men een nieu­we veld­slag in de oor­log om het lei­der­schap op links. Nie­mand zal ver­baasd zijn als zon­dag naast Groen al­leen groe­ne cij­fers staan, en naast de SP.A en­kel ro­de. Maar de weg voor Groen is lang. In 2012 haal­den de so­ci­a­lis­ten met 16,4 pro­cent – na­ti­o­naal ver­taald – nog bij­na dub­bel zo veel als Groen. De groe­nen le­ve­ren maar twee bur­ge­mees­ters, de SP.A 22. Ook het aan­tal ge­meen­te­raads­le­den spreekt boek­de­len: 259 te­gen­over 897. Zes jaar la­ter ziet de we­reld er an­ders uit.

Sa­men sneu­velt

Wie de lo­ka­le link­se ver­schui­ving wil be­grij­pen, komt on­ver­mij­de­lijk in Ant­wer­pen te­recht. In de twee­strijd met Vlaams Be­lan­ger Fi­lip De­win­ter zoog SP.A’er Pa­trick Jans­sens in 2006 zo­wat al­le pro­gres­sie­ve stem­men naar zich toe – Groen hield slechts twee ze­tels over. Maar ve­le al­loch­to­ne stem­men keer­den zich van hem af, door on­der meer het hoofd­doe­ken­ver­bod en het ge­brek aan kleur in zijn col­le­ge. Ook bleef hij in het Oos­ter­weel­dos­sier te lang de op­los­sin­gen ver­de­di­gen waar­te­gen eco­lo­gis­

ten en bur­ger­be­we­gin­gen stre­den.

In 2012 be­zorg­de Bart De We­ver (N­VA) Jans­sens een op­la­waai. De SP.A ging in de op­po­si­tie en was ho­pe­loos ver­deeld tus­sen de vrij­zin­ni­ge, flink­se na­za­ten van Jans­sens en de zach­te­re vleu­gel, aan­ge­voerd door Yas­mi­ne Kher­ba­che. Pas met de komst van Tom Meeuws raak­ten de ran­gen enigs­zins ge­slo­ten. On­der­tus­sen kon Groen op zijn minst in de per­cep­tie met vier ge­meen­te­raads­le­den bo­ven zijn ge­wicht bok­sen en de op­po­si­tie vorm­ge­ven, uit­ge­re­kend in de twee es­sen­ti­ë­le dos­siers die Jans­sens had ver­waar­loosd: di­ver­si­teit en mo­bi­li­teit.

Die om­wen­te­ling had ook ge­vol­gen voor het kar­tel Sa­men, dat Groen en de SP.A in Ant­wer­pen vorm­den. Groen kreeg met Wou­ter Van Be­sien de lijst­trek­ker, op twee stond met Jin­nih Beels geen so­ci­a­lis­te maar een on­af­han­ke­lij­ke kan­di­da­te. De naam Sa­men werd ge­ko­zen om zijn een­voud – een woord dat ook nieuw­ko­mers snel aan­ge­leerd krij­gen. Al­leen om­dat de he­ge­mo­nie van Groen zo groot was, pas­te het kar­tel bin­nen de par­tij­stra­te­gie. Ui­t­ein­de­lijk sneu­vel­de het door de pe­ri­ke­len van Meeuws.

Mexi­caans leger

Ter­wijl Groen ook in de an­de­re ge­meen­ten aan één zeel trekt, kreeg de lo­ka­le SP.A­cam­pag­ne het uit­zicht van een Mexi­caans leger. Dat werd on­der meer ge­ïl­lu­streerd in een dub­bel­in­ter­view met de Gent­se bur­ge­mees­ter Da­ni­ël Ter­mont en zijn Leu­ven­se even­knie Louis Tob­back (DS

25 au­gus­tus). Over veel on­der­wer­pen, zo­als bur­ger­par­ti­ci­pa­tie, de re­la­tie met Groen of de de­cu­mul, wa­ren ze het ge­woon niet eens. De au­to­no­mie van de ste­de­lij­ke so­ci­a­lis­ti­sche kop­stuk­ken da­teert van voor de eeuw­wis­se­ling, maar de­ze cam­pag­ne zet­te ze ex­tra in de verf.

In de Stem­check kwa­men de opi­nies van de lo­ka­le SP.A­af­de­lin­gen het minst over­een van al­le­maal. Te­ke­nend zijn de me­nings­ver­schil­len op het vlak van mi­gra­tie en iden­ti­teit. In Oos­ten­de wijst bur­ge­mees­ter Johan Van­de La­not­te naar im­mi­gra­tie als ver­kla­ring voor de kans­ar­moe­de­cij­fers. In Ant­wer­pen ver­wijt col­lec­tief links Bart De We­ver dat die pre­cies het­zelf­de zegt.

De SP.A eta­leert zich als een vat vol exis­ten­ti­ë­le twij­fels. Dat ver­klaart waar­om ook in an­de­re ste­den en ge­meen­ten de rood­groe­ne kar­tels sneu­vel­den, zelfs op plaat­sten waar dat ze­tel­ver­lies of ge­fnuik­te am­bi­ties voor het bur­ge­mees­ter­schap tot ge­volg kan heb­ben, zo­als in Sint­Ni­k­laas of Bor­ger­hout. Gek ge­noeg heeft het op­ge­bro­ken kar­tel in Ant­wer­pen de mi­li­tan­ten dich­ter bij el­kaar ge­bracht, ze­ker bij het jon­ge ge­weld dat Van Be­sien en Beels ver­ge­zelt.

Voor de SP.A is ver­lie­zen het punt niet. Maar hoe groot wordt de scha­de? En slaagt Jo­hn Crom­bez er­in om ten­min­ste ver­baal de meu­be­len te red­den? Tij­dens de zo­mer leg­de hij zijn voor­zit­ter­schap in de schaal, mocht het zon­dag in de ste­den he­le­maal mis­lo­pen. Dat kwam hem in­tern op een flin­ke do­sis kri­tiek te staan. Nie­mand staat klaar om hem te ver­van­gen. De kans dat de Vlaam­se so­ci­a­lis­ten in 2019 met een nieu­we voor­zit­ter het strijd­perk in­trek­ken, is daar­om erg klein. De SP.A moet af van het idee dat haar pro­ble­men zich be­per­ken tot het voor­zit­ter­schap.

Tra­di­ti­o­neel zijn lo­ka­le ver­kie­zin­gen een zwa­re dob­ber voor de par­tij. Maar vroe­ger maak­ten de ster­ke re­sul­ta­ten in de ste­den de lan­de­lij­ke zwak­tes meer dan goed. Dat is ge­schie­de­nis: in 2012 ging zelfs Ant­wer­pen voor de bijl. Gent hield stand, maar het pal­ma­res van Ter­mont is al­ler­minst on­be­spro­ken. En in te­gen­stel­ling tot de N­VA in 2012 kan de SP.A als groot­ste Vlaam­se op­po­si­tie­par­tij van de­ze ver­kie­zin­gen geen af­re­ke­ning ma­ken van het fe­dera­le re­ge­rings­be­leid.

Ro­de hoop

Be­hal­ve naar Gent kijkt links voor­al naar Leu­ven. Voor de so­ci­a­lis­ten moet Mo­ha­med Ri­dou­a­ni daar Louis Tob­back doen ver­ge­ten. Maar er is een groe­ne ka­per op de kust. De cam­pag­ne van Da­vid Des­sers kwam goed uit de verf, blijkt uit de pei­lin­gen. Het wordt een nek­aan­nek­ra­ce. En wat doen Re­naat Lan­duyt in Brug­ge, Hans Bon­te in Vil­voor­de en Johan Van­de La­not­te in Oos­ten­de? Uit­ge­re­kend aan de Kust kan Groenkop­stuk Wou­ter De Vriendt een co­a­li­tie met Open VLD en de N­VA in de stei­gers zet­ten, waar­bij hij Kri­s­tof Cal­vo in Mechelen ach­ter­na gaat. Daar kan een ver­dien­ste­lij­ke Caro­li­ne Gen­nez he­le­maal niet op te­gen de plet­wals van Bart So­mers.

In Has­selt doet Marc Sche­pers het niet slecht, maar de ver­deeld­heid na de af­gang van bur­ge­mees­ter Hil­de Claes is er nog niet ver­teerd. In Aalst splits­te de plaat­se­lij­ke af­de­ling, en ook in Sint­Ni­k­laas gaat het moei­lijk. In Genk en Kort­rijk red­den Mery­a­me Ki­tir en Phi­lip­pe De Coe­ne wel­licht wat meu­be­len, maar niet als bur­ge­mees­ter. Toch is er een licht­punt­je. In Turnhout denkt de SP.A met het jon­ge ta­lent Han­nes An­af voor­uit te gaan.

De groot­ste ont­dek­king blijft Jin­nih Beels. Wou­ter Van Be­sien kan niet meer wor­den in­ge­haald, maar ge­hoopt wordt dat ze het ver­schil erg klein houdt. Haar aan­pak spreekt zo­wel hoog­ als laag­op­ge­lei­den aan. En laat die kloof net een van de groot­ste pijn­pun­ten van de SP.A zijn. Haar ver­le­den als po­li­tie­vrouw geeft Beels een ge­loof­waar­dig­heid die ook de recht­se kie­zer kan aan­spre­ken. In een de­bat over vei­lig­heid noem­de ze De We­ver zelfs ‘een sof­tie’. Haar wacht een toe­komst als SP.A­kop­stuk. Maar het blijft veel­zeg­gend dat de ro­de hoop wordt ver­zin­ne­beeld door een kan­di­da­te zon­der par­tij­kaart.

Op die ma­nier lijkt de SP.A in Ant­wer­pen een voet voor te heb­ben, als het op co­a­li­tie­vor­ming met de N­VA aan­komt. Groen in­ter­pre­teer­de Beels’ wei­ge­ring om de af­schaf­fing van het hoofd­doe­ken­ver­bod als

Voor de SP.A is ver­lie­zen het punt niet. Maar hoe groot wordt de scha­de? En slaagt Jo­hn Crom­bez er­in om ten­min­ste ver­baal de meu­be­len te red­den?

Jin­nih Beels spreekt zo­wel hoog­ als laag­op­ge­lei­den aan. En laat die kloof nu net een van de groot­ste pijn­pun­ten van de SP.A zijn

een breek­punt te be­schou­wen, al­vast als een uit­ge­sto­ken hand. Het was Mo­ni­ca De Co­nin­ck die als OCMW­voor­zit­ster het voor­wat­hoort­wat­be­leid in­tro­du­ceer­de. Ook de SP.A­plan­nen voor de ha­ven zijn meer aan­vaard­baar. En dan is er nog de am­bi­gue ro­de lijn qua iden­ti­teit. Als tie­ner die werd op­ge­voed door haar blan­ke groot­moe­der, merk­te Beels hoe­zeer die het moei­lijk had met het ver­an­de­ren­de Ant­wer­pen.

Na­ken­de breuk?

On­danks de door­braak van groe­ne the­ma’s, blijft Groen in veel cen­trum­ste­den ver­oor­deeld tot een bij­rol. In de ste­den waar de par­tij wel om de knik­kers speelt, valt het be­lang van tac­ti­sche over­we­gin­gen op. Groen ver­loor vaak stem­men van stra­te­gi­sche kie­zers in de laat­ste rech­te lijn naar de stem­bus­slag. Daar­voor wil het zich de­ze keer in­dek­ken.

In Ant­wer­pen roept kop­man Wou­ter Van Be­sien ex­pli­ciet op om niet voor de PVDA te stem­men. De par­tij wordt uit­ge­slo­ten door CD&V en Open VLD, en zou zo een (cen­trum)link­se co­a­li­tie on­mo­ge­lijk ma­ken. Om de PVDA­stem­mer nog meer te over­tui­gen van zijn link­se be­doe­lin­gen, sluit Van Be­sien ook een sa­men­wer­king met de N­VA uit, hoe­wel die sa­men­wer­king in an­de­re ste­den (zo­als Mechelen) of in het dis­trict Ant­wer­pen pri­ma werkt. Dat de stra­te­gie de in­houd zo soms over­stemt – in vo­ri­ge ver­kie­zings­cam­pag­nes haast on­denk­baar – neemt Van Be­sien er­bij.

Ver­der mikt Groen nu al op mei 2019. Het re­kent er­op dat de groe­ne on­der­wer­pen ook dan zul­len bo­ven­drij­ven. Met the­ma’s als de be­ton­stop, mo­bi­li­teit, sta­tie­geld, lucht­kwa­li­teit of ener­gie kan het de Vlaam­se en fe­dera­le meer­der­he­den pijn doen. Het ge­brek aan na­ti­o­na­le kop­stuk­ken is nog een kop­zorg. Be­hal­ve Van Be­sien, Cal­vo en voor­zit­ster Mey­rem Al­ma­ci po­gen de groe­nen ook nieu­we ge­zich­ten als Vlaams frac­tie­lei­der Björn Rzos­ka en se­na­tri­ce Petra De Sut­ter in de markt te zet­ten. Ook de Leu­ven­se Des­sers mag zich op­ma­ken voor een ho­ger ni­veau.

De ul­tie­me brand­ver­snel­ler voor de groe­ne machts­over­na­me op links zou van­uit Gent kun­nen ko­men. Daar doen ge­ruch­ten de ron­de dat het kar­tel na de ver­kie­zin­gen wel­eens op­ge­bro­ken zou wor­den. ‘De af­fai­re over de so­ci­a­le wo­nin­gen heeft span­ning ge­bracht in het kar­tel’, zegt po­li­ti­co­loog Carl De­vos (UGent). ‘Ik zou ze­ker niet uit­slui­ten dat het uit el­kaar valt.’ Bij Groen wordt toe­ge­ge­ven dat het uit­kij­ken wordt naar het aan­tal ver­ko­ze­nen dat bei­de par­tij­en elk in de ge­meen­te­raad zul­len heb­ben.

Maar de te­gen­stan­ders van het kar­tel – die ook bij de an­de­re par­tij­en te vin­den zijn – re­ke­nen zich het best niet te ge­mak­ke­lijk rijk. Het ver­trou­wen blijft groot. Zo­wel lijst­trek­ker Ru­dy Cod­dens als ­duwer Da­niel Ter­mont liet geen kans on­be­nut om Groen met al­le mo­ge­lij­ke egards te be­han­de­len. Aan de op­per­vlak­te was af­ge­lo­pen don­der­dag van een na­ken­de breuk niets te mer­ken. Ter­mont zwaai­de nog eens met lof naar Wat­t­eeuw. En tij­dens de cam­pag­ne viel het al op dat Cod­dens zijn ui­ter­ste best deed om de eer­der on­be­ken­de De­cruy­nae­re aan zijn ach­ter­ban voor te stel­len.

Stra­te­gi­sche ver­gis­sin­gen

Met de re­gi­o­na­le en fe­dera­le ver­kie­zin­gen kan Groen de SP.A de­fi­ni­tief ach­ter zich la­ten. Te­ge­lijk gaan er stem­men op die waar­schu­wen voor de ge­vol­gen van de ver­snip­pe­ring op links, ze­ker nu ook de PVDA steeds meer haar neus aan het ven­ster steekt. Di­ver­se po­li­ti­co­lo­gen (Johan Ackaert, Marc Swyn­ge­douw) wij­zen op de com­ple­men­ta­ri­teit van het elec­to­raat. Groen daar­en­te­gen denkt dat apart op­ko­men be­ter ren­deert dan een sa­men­wer­king met de SP.A.

Een blik op de ge­schie­de­nis waar­schuwt de groe­nen voor zelf­ge­noeg­zaam­heid. In 1999 zet­te de par­tij na de di­oxi­ne­cri­sis haar bes­te re­sul­taat ooit neer, met 11 pro­cent van de stem­men. Dat cij­fer lijkt meer dan ooit bin­nen hand­be­reik. Een re­ge­rings­deel­na­me en vier jaar la­ter haal­de Groen niet eens de kies­drem­pel. In zijn ij­ver om de SP.A op links te klop­pen, be­ging toen­ma­lig voor­zit­ter Jos Gey­sels stra­te­gi­sche ver­gis­sin­gen. Te­gen de plot­se op­gang van Ste­ve Ste­vaert bleek geen groen kruid ge­was­sen.

De ul­tie­me brand­ver­snel­ler voor de groe­ne machts­over­na­me zou wel eens van­uit Gent kun­nen ko­men, als het kar­tel wordt op­ge­bro­ken

© Se­bas­ti­an Steveniers

Ont­dek­king Jin­nih Beels: haar wacht een toe­komst als SP.A­kop­stuk.

© Jim­my Kets

Een kop­zorg van Groen: het ge­brek aan na­ti­o­na­le kop­stuk­ken, naast Wou­ter Van Be­sien, Kri­s­tof Cal­vo en voor­zit­ster Mey­rem Al­ma­ci.

© Bart Dewaele

De Gent­se lijst­trek­ker Ru­dy Cod­dens op cam­pag­ne met El­ke De­cruy­nae­re.

Newspapers in Dutch

Newspapers from Belgium

© PressReader. All rights reserved.