Ko­ning Fi­lip be­tuigt ‘diep­ste spijt’ voor Bel­gi­sche wan­da­den in Con­go

In een brief aan pre­si­dent Félix Ts­hi­se­kedi ter ge­le­gen­heid van de 60ste ver­jaar­dag van de Con­go­le­se on­af­han­ke­lijk­heid be­tuigt ko­ning Fi­lip zijn ‘diep­ste spijt’ voor de wan­da­den die tij­dens het be­wind van Le­o­pold II en de ko­lo­ni­a­le pe­ri­o­de zijn aan­ge­richt

De Standaard - - Vooran - Koen Vi­dal

Con­go viert van­daag de zes­tig­ste ver­jaar­dag van zijn on­af­han­ke­lijk­heid. Voor die ge­le­gen­heid stuur­de ko­ning Fi­lip een brief aan pre­si­dent Félix Ts­hi­se­kedi om ‘u en het Con­go­le­se volk mijn har­te­lijk­ste ge­luk­wen­sen aan te bie­den’. In de brief gaat Fi­lip in op de wan­da­den die Bel­gië pleeg­de in Con­go ten tij­de van het be­wind van Le­o­pold II in Con­go-Vrij­staat (1885-1908) en de daar­op­vol­gen­de ko­lo­ni­a­le pe­ri­o­de (1908-1960).

‘De­ze ge­schie­de­nis be­staat uit ge­meen­schap­pe­lij­ke ver­we­zen­lij­kin­gen, maar ook uit pijn­lij­ke epi­so­den. Ten tij­de van Con­go-Vrij­staat wer­den ge­weld- en gru­wel­da­den ge­pleegd die op ons col­lec­tie­ve ge­heu­gen blij­ven we­gen. Ge­du­ren­de de daar­op­vol­gen­de ko­lo­ni­a­le pe­ri­o­de werd even­eens leed ver­oor­zaakt en zijn ver­ne­de­rin­gen toe­ge­bracht. Ik houd er­aan mijn diep­ste spijt te be­tui­gen voor die won­den uit het ver­le­den. Won­den die te­gen­woor­dig weer pijn­lijk voel­baar wor­den door da­den van dis­cri­mi­na­tie, nog te sterk aan­we­zig in on­ze sa­men­le­ving.’

Met die laat­ste pas­sa­ge ver­wijst Fi­lip naar de re­cen­te Black Li­ves Mat­ter-pro­tes­ten in Brus­sel en an­de­re Bel­gi­sche ste­den. Daar­bij werd be­toogd te­gen po­li­tie­ge­weld in de VS, maar ook te­gen dis­cri­mi­na­tie op de Bel­gi­sche arbeidsmar­kt, de wo­ning­markt, in het on­der­wijs en bin­nen de po­li­tie­macht. In het zog van die be­to­gin­gen wer­den en­ke­le stand­beel­den van Le­o­pold II be­scha­digd.

Geen ex­cu­ses

Met zijn spijt­be­tui­ging er­kent ko­ning Fi­lip dat er een re­la­tie is tus­sen de his­to­ri­sche on­der­druk­king van de Con­go­le­zen des­tijds en het hui­di­ge ra­cis­me te­gen AfroBel­gen. De be­woor­ding ‘diep­ste spijt’ haal­de het op ‘ex­cu­ses’, om­dat die eer­ste om­schrij­ving meer duidt op een per­soon­lijk ge­voel bij ko­ning Fi­lip. Het heeft ook min­der ju­ri­di­sche draag­wijd­te dan of­fi­ci­ë­le ver­ont­schul­di­gin­gen.

Met zijn brief is ko­ning Fi­lip de eer­ste Bel­gi­sche vorst die de Bel­gi­sche wan­da­den in Con­go aan de kaak stelt. Hij breekt met het beeld dat lan­ge tijd in ko­nink­lij­ke krin­gen werd ge­koes­terd als zou de ko­lo­ni­a­le pe­ri­o­de voor­al zo­ge­naamd be­scha­vings­werk heb­ben ver­richt.

Fi­lip lijkt niet al­leen die roos­kleu­ri­ge voor­stel­ling te cor­ri­ge­ren, maar weer­legt im­pli­ciet ook het beeld dat wij­len ko­ning Bou­de­wijn op­hing van Bel­gisch Con­go in zijn his­to­ri­sche speech van 30 ju­ni 1960 in Le­o­pold­stad, het hui­di­ge Kins­ha­sa. Bou­de­wijn be­schreef Le­o­pold II die dag als ‘een ge­nie’ die niet naar Con­go was ge­ko­men ‘als ver­o­ve­raar, maar als bren­ger van be­scha­ving’.

Na Bou­de­wijns toe­spraak hield de la­ter ver­moor­de Con­go­le­se pre­mier Pa­tri­ce Lu­mum­ba een on­ver­wach­te speech waar­in die het ge­weld en de uit­bui­ting van de Bel­gi­sche over­heer­sers aan de kaak stel­de.

In het rei­ne ko­men

De brief van ko­ning Fi­lip met spijt­be­tui­gin­gen aan het Con­go­le­se volk komt on­ver­wacht. Twee we­ken ge­le­den ver­klaar­de het Pa­leis nog dat het wach­ten was op een ‘his­to­ri­sche con­sen­sus’ en een ‘goe­de ge­le­gen­heid’ om zich uit te spre­ken over het op­tre­den van ko­ning Le­o­pold II in Con­go-Vrij­staat.

Het ziet er­naar uit dat het Hof en pre­mier Sop­hie Wil­mès (MR) – elk woord van de ko­ning moet ge­dekt zijn door de re­ge­ring – van me­ning ver­an­der­den om se­re­ni­teit te bren­gen in de dis­cus­sie over het ko­lo­ni­a­le ver­le­den en het an­ti­ra­cis­me­de­bat. De Bel­gi­sche Black Li­ves Mat­ter-be­we­ging had 30 ju­ni voor­op­ge­steld als een sym­bo­li­sche dead­line voor de Bel­gi­sche re­ge­ring om werk te ma­ken van een aan­tal van haar ei­sen, zo­als prak­tijk­tes­ten te­gen dis­cri­mi­na­tie, een stren­ger toe­zicht op het Co­mi­té P en een edu­ca­tie­ve uit­leg naast stand­beel­den van Le­o­pold II.

Ko­ning Fi­lip kan zich niet di­rect men­gen in de­ze po­li­tie­ke dis­cus­sie, maar moe­digt toch ‘de re­flec­tie aan die in ons par­le­ment wordt aan­ge­vat om de­fi­ni­tief met het ver­le­den in het rei­ne te ko­men’. Daar­mee lijkt het Pa­leis in de eer­ste plaats te doe­len op een nog te vor­men par­le­men­tai­re com­mis­sie die het Bel­gi­sche ko­lo­ni­a­le ver­le­den on­der de loep moet ne­men.

Lees de vol­le­di­ge brief op www.stan­daard.be

‘Ten tij­de van Con­go-Vrij­staat wer­den ge­weld en gru­wel­da­den ge­pleegd die op ons col­lec­tie­ve ge­heu­gen blij­ven we­gen’

Ko­ning Fi­lip

Dit had ei­gen­lijk nie­mand zien aan­ko­men: ko­ning Fi­lip drukt in een brief aan de Con­go­le­se pre­si­dent Félix Ts­hi­se­kedi zijn diep­ste spijt uit voor het ge­weld en de gru­wel­da­den die zijn ge­pleegd in Con­go-Vrij­staat, en voor het leed en de ver­ne­de­rin­gen tij­dens de ko­lo­ni­a­le pe­ri­o­de. Hij er­kent ook dat die won­den uit het ver­le­den voel­baar blij­ven om­dat dis­cri­mi­na­tie te sterk aan­we­zig blijft in on­ze sa­men­le­ving.

Ex­cu­ses zijn dat niet, en on­ge­twij­feld ver­wach­ten veel Con­go­le­zen en ac­ti­vis­ten van #BlackLi­ves­Mat­terBel­gi­um meer van het Bel­gi­sche vor­sten­huis en de re­ge­ring. Maar dat neemt niet weg dat dit een be­lang­rijk sig­naal is dat er iets gron­dig aan het schui­ven is in de blik op ver­le­den en he­den. Zelfs de ko­ning geeft toe dat de hui­di­ge dis­cri­mi­na­tie van Bel­gen met Afri­kaan­se roots niet los ge­zien kan wor­den van ve­le de­cen­nia aan ko­lo­ni­a­le uit­bui­ting.

Maar had de ko­ning ei­gen­lijk wel iets an­ders kun­nen zeg­gen naar aan­lei­ding van de zes­tig­ste ver­jaar­dag van de Con­go­le­se on­af­han­ke­lijk­heid? Veel valt er im­mers niet te vie­ren op de puin­ho­pen van al die ja­ren aan ko­lo­ni­a­le uit­bui­ting, mi­li­tai­re dic­ta­tuur, bur­ger­oor­log en klep­to­cra­tie. De stand van het land oogt dra­ma­tisch en daar mo­gen wel meer in­stan­ties hun spijt voor be­tui­gen dan al­leen ko­ning Fi­lip. De ver­oor­de­ling van Ts­hi­se­kedi’s ka­bi­nets­chef we­gens het ver­duis­te­ren van 50 mil­joen over­heids­geld voor so­ci­a­le wo­nin­gen, il­lu­streer­de nog maar eens de diep­ge­wor­tel­de cor­rup­tie in de Con­go­le­se eli­te. Hoe his­to­risch ko­ning Fi­lips spijt­be­tui­ging ook is, de Con­go­le­se be­vol­king koopt er geen brood ex­tra mee, en Bel­gië geen ex­tra di­plo­ma­tiek ge­wicht. Een klep­to­cra­tie luis­tert naar de meest bie­den­de, en dat zijn nu de Chi­ne­zen.

Wat kan dit land­je dan nog wel be­te­ke­nen voor de Con­go­le­se be­vol­king? His­to­ri­cus Da­niel Van­groen­weg­he, die de wan­da­den van Le­o­pold II bloot­leg­de, sug­ge­reert om veel meer Con­go­le­se jon­ge­ren in Bel­gië te la­ten stu­de­ren. Con­go be­schikt over een sterk mid­den­veld en in­ves­te­ren in men­se­lijk ka­pi­taal blijft de krach­tig­ste en eer­lijk­ste mo­tor voor ont­wik­ke­ling. ‘Wij zijn een volk dat zaad­jes plant op een ru­ï­ne’, zegt de Con­go­le­se schrij­ver en re­gis­seur Mi­chael Di­san­ka ver­der in de krant.

Maar in­ves­te­ren in men­se­lijk ka­pi­taal be­te­kent ook de ar­men ope­nen voor de kin­de­ren van de Con­go­le­se dias­po­ra in Bel­gië. Het blijft god­ge­klaagd dat zij on­danks een ho­ge­re scho­ling toch zwaar­der ge­dis­cri­mi­neerd blij­ven dan an­de­re min­der­he­den. Als dit land echt be­gaan blijft met Con­go, moet het even zo be­gaan zijn met de Con­go­le­se Bel­gen. Hoe be­ter ze hier hun plek vin­den, hoe gro­ter hun im­pact ook in Con­go kan zijn.

De Con­go­le­se eli­te luis­tert voor­al naar de meest bie­den­de, en dat zijn nu de Chi­ne­zen

Newspapers in Dutch

Newspapers from Belgium

© PressReader. All rights reserved.