Dvi­je tre­ći­ne duž­ni­ka is­ko­ri­šta­va spo­rost su­da

Vje­rov­ni­ci u bri­zi: Na naj­ve­ćem tr­go­vač­kom su­du ma­sov­ni pri­go­vo­ri na bi­ljež­nič­ku ovr­hu

Poslovni Dnevnik - - FRONT PAGE - SUZANA VAROŠANEC

Za vje­rov­ni­ke sus­tav dje­lu­je sa­mo kad part­ner, tj. duž­nik ra­čun ne os­po­ra­va, no kod pri­go­vo­ra se ovr­ha za­us­tav­lja

Pro­blem ne­lik­vid­nos­ti i fi­nan­cij­ske ne­dis­ci­pli­ne u is­pu­nja­va­nju obve­za važ­ni su čim­be­ni­ci ra­nji­vos­ti gos­po­dar­stva ko­ji ured­ne po­du­zet­ni­ke u nas još od kra­ja 90tih proš­log sto­lje­ća si­li da pra­te ri­zik lik­vid­nos­ti i kod svo­jih pos­lov­nih part­ne­ra te tra­že ja­ka sred­stva osi­gu­ra­nja na­pla­te. Na slo­je­vi­tost te pro­ble­ma­ti­ke uka­zu­je i (iz­van)sud­ska na­pla­ta po­tra­ži­va­nja, pa ta­ko i sta­nje ko­je bi­lje­že tr­go­vač­ki su­do­vi u po­gle­du pri­lje­va par­nič­nih pred­me­ta ko­ji nas­ta­ju iz pro­pa­log ovr­š­nog pos­tup­ka. Dak­le, kad duž­ni­ci os­po­ra­va­ju ra­ču­ne, a broj­ke su­ge­ri­ra­ju da to či­ne ja­ko čes­to. Ri­ječ je o ovr­ha­ma na te­me­lju vje­ro­dos­toj­ne is­pra­ve pu­tem jav­no­bi­ljež- nič­kih rje­še­nja ko­ja ima­ju sna­gu ovr­š­ne is­pra­ve za nes­por­ne fak­tu­re. Ne­osi­gu­ra­ni vje­rov­ni­ci ina­če ih no­ta­ri­ma pod­no­se na na­pla­tu od 2005. ka­da je taj dio ovr­š­nog pos­la ra­di ras­te­re­će­nja su­do­va i ubr­za­nja na­pla­te pre­šao u nad­lež­nost jav­nih bi­ljež­ni­ka. No, za vje­rov­ni­ke sus­tav funk­ci­oni­ra sa­mo kad pos­lov­ni part­ner, od­nos­no duž­nik, ra­čun ne os­po­ra­va. U slu­ča­ju kad ga ne priz­na­je, a od tri duž­ni­ka to či­ne dva, pri če­mu za po­tre­be te si­tu­aci­je mno­gi na­vod­no ra­ču­ne ni ne knji­že, ovr­ha se za­us­tav­lja kroz pri­go­vor duž­ni­ka te kre­će par­nič­ni pos­tu­pak za spor­no po­tra­ži­va­nje.

Tran­zi­ci­ja s ovr­he na par­ni­cu ma­sov­nim is­po­ru­či­va­njem ra­ču­na kao spor­ne stav­ke su­du da ga rje­ša­va u svo­jim ne­do­volj­no učin­ko­vi­tim pro­ce­du­ra­ma i da­nas

je zna­čaj­ka ve­li­kog bro­ja slu­ča­je­va. Za­gre­bač­ki Tr­go­vač­ki sud, ko­ji je naj­ve­ći u zem­lji u toj gra­ni su­do­va­nja, a ti­me je i re­pre­zen­ta­ti­van, od 2014. u rad je do­bio ukup­no 21.405 pred­me­ta for­mi­ra­nih na na­ve­de­ni na­čin, s tim da ih je ri­je­šio i znat­no vi­še. Od 2014. do 30. lip­nja ove go­di­ne udio tak­vih par­ni­ca u ukup­nom bro­ju par­nič­nih pred­me­ta kre­tao se iz­me­đu 61 i 67 pos­to, po­ka­zu­ju po­da­ci ko­je smo do­bi­li od glas­no­go­vor­ni­ce Tr­go­vač­kog su­da u Za­gre­bu Ti­ne Ši­mo­vić. U upis­ni­ku se oni vo­de pod oz­na­kom Po­vr, a po­da­ci za pr­vo po­lu­go­di­šte 2017. po­ka­zu­ju da je i kod no­vih pred­me­ta udio i da­lje vi­so­kih 61%, od­nos­no kod ri­je­še­nih oko 65 pos­to.

Iz tog ku­ta gle­da­no, pra­vo­sud­na sta­tis­ti­ka vi­še da­je za pra­vo kri­ti­ča­ri­ma ko­ji dvo­je ko­li­ko je to u prak­si učin­ko­vi­to sred­stvo na­pla­te vje­rov­ni­ka te sma­tra­ju da bi se kroz po­di­za­nje učin­ko­vi­tos­ti sud­stva mo­glo sta­ti na kraj ra­ši­re­noj prak­si u ko­joj s ovim mo­de­lom ma­ni­pu­li­ra­ju duž­ni­ci.

Na­ime, pro­blem za vje­rov­ni­ka nas­ta­je kad duž­nik ak­ti­vi­ra za­kon­sku mo­guć­nost po­kre­ta­nja par­nič­nog pos­tup­ka, a mno­gi to i či­ne, pri­mje­ri­ce, ako zbog krh­kog fi­nan­cij­skog sta­nja svog vje­rov­ni­ka pro­ci­je­ne da on ne­će ima­ti sna­ge do­če­ka­ti pra­vo­moć­nu pre­su­du. Ko­li­ko je tak­vih slu­ča­je­va ne­mo­gu­će je pre­ci­zi­ra­ti jer pra­vo­sud­na ana­li­ti­ka, da bi da­la to­čan od­go­vor, mo­ra­la bi zna­ti ko­ji su vje­rov­ni­ci u oče­ki­va­nju pre­su­de pro­pa­li, dok su nji­ho­vi duž­ni­ci ti ko­ji su pre­ži­vje­li. Una­toč to­me, in­di­ka­tiv­no je što je 2/3 par­ni­ca po­kre­nu­to na opi­sa­ni na­čin jer uka­zu­je na po­ve­ća­ni stu­panj ri­zi­ka za vje­rov­ni­ke. Ta struk­tu­ra, pre­ma mno­gi­ma, sig­na­li­zi­ra da je iz­gled­no da se udo­ma­ći­la ta lo­ša prak­sa is­ko­ri­šta­va­nja pos­to­je­ćeg rje­še­nja od stra­ne duž­ni­ka za blo­ka­du na­pla­te vje­rov­ni­ka. U naj­ma­nju ru­ku, to se ni­ka­ko ne mo­že is­klju­či­ti. Jav­no dos­tup­ni po­da­ci, pak, ne da­ju po­sve jas­nu sli­ku u tom po­gle­du.

U sklo­pu sli­ke o ne­lik­vid­nos­ti dio evi­den­ti­ra Fi­nan­cij­ska agencija te­me­ljem in­for­ma­ci­ja na mje­seč­noj ra­zi­ni o bro­ju i iz­no­su blo­ki­ra­nih ra­ču­na pos­lov­nih su­bje­ka­ta. S dru­ge stra­ne, ni po­da­ci iz Mi­nis­tar­stva fi­nan­ci­ja ni­su dos­tat­ni za kon­kre­ti­nja ra­zjaš­nje­nja. Ta­ko po­da­tak o oko 37 mi­li­jar­di ku­na ne­na­pla­će­nih fak­tu­ra za traž­bi­ne dos­pje­le do kra­ja pr­vog kvar­ta­la, ko­je ni­su na­pla­će­ne do 20. trav­nja (obra­zac OPZSTAT1 ko­ji kvar­tal­no za­pri­ma Po­rez­na upra­va), go­vo­ri tek ko­li­ko pro­blem ve­lik. Us­to, pre­ma Fi­ni je iz­nos blo­ka­de za to raz­dob­lje bit­no ni­ži pri­mje­ri­ce, po­da­ci za tra­vanj go­vo­re o iz­no­su blo­ka­da pos­lov­nih su­bje­ka­ta od 16,7 mi­li­jar­di ku­na, uz pri­su­tan trend sma­nji­va­nja, a to otva­ra pi­ta­nje što je raz­log raz­li­ke od oko 20 ml­rd. ku­na kod ovih evi­den­ci­ja.

Ba­rem dio objaš­nje­nja vje­ro­jat­no je u (ne)po­kre­ta­nju rad­nji za na­pla­tu po­tra­ži­va­nja kroz me­ha­ni­zam ovr­he na nov­ča­nim sred­stvi­ma npr. stav­lja­njem u re­dos­li­jed na­pla­te za­duž­ni­ca. Jer, kod tog se obras­ca ra­di o po­tra­ži­va­nji­ma ko­ja su dos­pje­la i ni­su na­pla­će­na, ali ne mo­ra nuž­no zna­či­ti da su i po­kre­nu­te rad­nje za na­pla­tu. Ta­ko se po­ka­zu­je na pr­vi po­gled i kao kon­tra­dik­ci­ja da ri­zik od blo­ka­da za­pra­vo ni­je u po­ras­tu, iako po­du­zet­ni­ci­ma vi­še ni­je mo­gu­će pos­lo­va­ti ako ne­ma­ju za is­pla­tu tri pla­će te im je ra­čun u blokadi 120 da­na. Kao no­ve mje­re za ja­ča­nje fi­nan­cij­ske dis­ci­pli­ne u pla­ća­nju obve­za uto­li­ko pre­os­ta­je ri­je­ši­ti ‘uteg’ u vi­du pro­ble­ma­tič­ne si­tu­aci­je u ko­joj duž­nik ne­ma blo­ki­ran ra­čun, a nje­gov vje­rov­nik ne­ma ovr­š­nu is­pra­vu.

Stva­ri pos­ta­ju vr­lo slo­že­ne jer put od ovr­he pre­ko par­ni­ce do na­pla­te podrazumijeva ula­zak u sfe­ru još ne­do­volj­no učin­ko­vi­tog sud­skog sus­ta­va, zbog če­ga mno­gi duž­ni­ci i ko­ris­te pri­li­ku da na du­gi niz go­di­na tes­ti­ra­ju pri­li­ku ho­će li nje­gov vje­rov­nik pre­ži­vje­ti. Po toj lo­gi­ci, ako se vi­di da je vje­rov­nik na ru­bu, dio duž­ni­ka kal­ku­li­ra da se is­pla­ti vo­di­ti par­ni­cu ko­ja du­go tra­je, dok u si­tu­aci­ji bez ovr­š­ne is­pra­ve s duž­ni­kom ko­ji ni­je blo­ki­ran vje­rov­nik te­ško mo­že os­tva­ri­ti na­pla­tu jer se i on mo­ra os­lo­ni­ti na sud­ski sus­tav.

S dru­ge stra­ne, duž­nik vr­lo la­ko uvo­di vje­rov­ni­ka u par­ni­cu (tu či­nje­ni­cu Fi­na ne pra­ti jer je ri­ječ o par­ni­ca­ma ko­je do­la­ze od no­ta­ra po pri­go­vo­ru na rje­še­nje o ovr­si na te­me­lju vje­ro­dos­toj­ne is­pra­ve) kod ko­je je po­seb­no ve­li­ka koč­ni­ca vi­še­go­diš­nje če­ka­nje da žal­be na vi­šem su­du do­đu na red.

U no­vi­je vri­je­me sve je učes­ta­li­ja prak­sa da vje­rov­ni­ci od su­do­va tra­že iz­da­va­nje ga­ran­ci­ja na­pla­te kroz pret­hod­ne mje­re, a pre­te­ži­to us­pi­je­va­ju je i do­bi­ti. Je­di­ni učin­ko­vi­ti za­kon­ski me­ha­ni­zam pro­tiv zlo­upo­ra­be rje­še­nja bi­ljež­ni­ka, pre­ma miš­lje­nju od­vjet­ni­ka Mi­će Lju­ben­ka, upra­vo je pri­mje­na čl. 501.a ZPP (oso­bi­to u ve­zi sa 221.b ZPP). Me­đu­tim, on upo­zo­ra­va i da to vri­je­di sa­mo za prav­ne oso­be i knji­že­ne ra­ču­ne, po sa­daš­njem za­ko­nu.

“Ri­ječ je o pret­hod­noj mje­ri i iz­dva­ja­nju sred­sta­va na po­čet­ku pos­tup­ka. Dak­le, ve­ći­na ne­ma tu ‘za­šti­tu’ i ti­me je sud­ska za­šti­ta sa­mo for­mal­ne na­ra­vi, a u ko­nač­ni­ci po­ne­kad i štet­na vje­rov­ni­ci­ma ko­ji do­dat­no tro­še bez re­zul­ta­ta i us­pje­ha”, ka­že Lju­ben­ko. U odre­đe­nim si­tu­aci­ja­ma, do­da­je, to mo­že bi­ti i pre­ja­ko sred­stvo za vje­rov­ni­ka jer do­vo­di u pi­ta­nje pra­va duž­ni­ka te auto­no­mi­ju su­da u dalj­njem pos­tup­ku.

BORNA FILIĆ/ PIXSELL

Za­gre­bač­ki sud po­bolj­šao svo­ju efi­kas­nost

Newspapers in Croatian

Newspapers from Croatia

© PressReader. All rights reserved.