Ma­ra­ko­vi­ćev po­učak o su­rad­nji sa svje­to­na­zor­ski druk­či­ji­ma

Osim što za Kr­le­žu ne šte­di po­hva­le, Ma­ra­ko­vić u vr­hun­ce hr­vat­ske knji­žev­nos­ti te 1943. stav­lja Na­zo­ra, ko­ji u tim tre­nu­ci­ma, valj­da, s par­ti­za­ni­ma bo­ra­vi u šu­ma­ma Ze­len­go­re, kao i Pav­le­ka Mi­ški­nu, ko­je­ga su us­ta­še po­gu­bi­le u kon­cen­tra­cij­sko­me lo­go­ru

Vecernji list - Hrvatska - - Komentari & Analize - Vladimir Lon­ča­re­vić

Pri­je sto tri­de­set go­di­na, 17. lip­nja 1887. ro­đen je ugled­ni knji­žev­ni, ka­za­liš­ni i film­ski kri­ti­čar dr. Lju­bo­mir Ma­ra­ko­vić. Bio je Ma­ra­ko­vić, što­no se ka­že, “mar­ka”: dok­tor ger­ma­nis­ti­ke i sla­vis­ti­ke, po­li­glot iz­vr­s­na zna­nja de­se­tak je­zi­ka, član me­đu­na­rod­nih in­te­lek­tu­al­nih gre­mi­ja i do­ma­će ka­to­lič­ke in­te­lek­tu­al­ne eli­te okup­lje­ne oko “Hr­vat­skog ka­to­lič­kog se­ni­ora­ta”. Svo­jim na­pi­si­ma u fa­moz­noj “Lu­či” po­čet­kom 20. sto­lje­ća uda­rio je te­melj ra­zvo­ju mo­der­ne ka­to­lič­ke knji­žev­nos­ti, da bi po­tom kroz tri­de­set go­di­na u lis­to­vi­ma i ča­so­pi­si­ma raz­nih pro­fi­la kri­tič­ki rav­nao prak­tič­no či­ta­vim, s da­naš­nje­ga gle­di­šta, kon­zer­va­tiv­nim kri­lom hr­vat­ske knji­žev­ne sce­ne, ali je objek­tiv­no pi­sao o svim po­ja­va­ma u svjet­skoj i hr­vat­skoj knji­žev­nos­ti i scen­skoj umjet­nos­ti, pa i o Kr­le­ži, i to pu­nih če­t­vrt sto­lje­ća. Ia­ko se s Kr­le­žom svje­to­na­zor­ski ni­je sla­gao, za­mje­ra­ju­ći mu mrač­ni pe­si­mi­zam, ci­ni­zam i ma­njak osje­ća­ja za hr­vat­sku knji­žev­nu tra­di­ci­ju, otvo­re­no je u svo­jim kri­ti­ka­ma is­ti­cao Kr­le­žin knji­žev­ni ta­lent pa je da­pa­če kao član Ma­ti­či­ne po­ro­te za do­dje­lu De­me­tro­ve na­gra­de vi­še pu­ta gla­so­vao da je do­bi­je baš Kr­le­ža. S is­tim je uvje­re­njem o Kr­le­ži nas­ta­vio pi­sa­ti i za Ne­za­vis­ne Dr­ža­ve Hr­vat­ske, o če­mu je u po­vo­du 120. ob­ljet­ni­ce Ma­ra­ko­vi­će­va ro­đe­nja (Ju­tar­nji list, 19. lip­nja 2007.) sli­ko­vi­to pi­sao knji­žev­nik Mi­ljen­ko Jer­go­vić. “Go­di­ne 1943.”, pi­še on, “ti­skan je, u iz­da­nju Glav­no­ga us­ta­škog sta­na, dvo­tom­ni zbor­nik Na­ša do­mo­vi­na, ko­ji je ure­dio ta­daš­nji pred­sjed­nik Ma­ti­ce hr­vat­ske Fi­lip Lu­kas. Bi­la je to jed­na od onih do­mo­vin­skih i iden­ti­tet­skih mo­no­gra­fi­ja, kak­vih je bi­lo pu­no, te­me­lji­tih i kva­li­tet­no iz­ra­đe­nih, u če­ti­ri go­di­ne pos­to­ja­nja NDH. (…) U dru­gom to­mu Na­še do­mo­vi­ne, po­sve­će­nom u ci­je­los­ti hr­vat­skoj kul­tu­ri, u go­le­mom po­glav­lju o knji­žev­nos­ti Ma­ra­ko­vić pi­še pre­gled hr­vat­ske knji­žev­nos­ti od na­rod­no­ga pre­po­ro­da do da­nas i pi­še o Kr­le­ži kao o ‘naj­ja­čem ta­len­tu hr­vat­ske dra­ma­ti­ke’... Osim što za Kr­le­žu ne šte­di po­hva­le, on u vr­hun­ce hr­vat­ske knji­žev­nos­ti te 1943. go­di­ne stav­lja Vla­di­mi­ra Na­zo­ra, ko­ji se u tim tre­nu­ci­ma, valj­da, s Vr­hov­nim šta­bom par­ti­zan­ske voj­ske la­ma­tao po šu­ma­ma Ze­len­go­re, kao i Pav­le­ka Mi­ški­nu, ko­je­ga su us­ta­še po­gu­bi­le u kon­cen­tra­cij­sko­me lo­go­ru. Pi­še ta­ko o nji­ma Ma­ra­ko­vić, s pu­nim uvje­re­njem ka­ko pi­še o hr­vat­skoj knji­žev­nos­ti i ka­ko ni­šta osim knji­žev­nos­ti sa­me ni­je knji­žev­ni kri­te­rij, i ta­ko bi­va mo­gu­će da se u iz­da­nju Glav­no­ga us­ta­škog sta­na hva­li pi­sac ko­ji je pao kao žr­tva us­ta­ško­ga te­ro­ra. O to­me se go­to­vo ni­kad i ja­ko ne­ra­do go­vo­ri, ali či­nje­ni­ca je da je Kr­le­ža pre­ži­vio rat u Za­gre­bu, me­đu os­ta­lim i za­to što je bio ve­lik pi­sac. A ve­li­kim su ga, to bi se mo­ra­lo zna­ti, uči­ni­li kri­ti­ča­ri po­put Lju­bo­mi­ra Ma­ra­ko­vi­ća.” A on­da je do­šao pre­okret. Us­li­je­di­la je za­bra­na jav­nog ra­da i is­klju­če­nje iz člans­tva Druš­tva knji­žev­ni­ka Hr­vat­ske “zbog su­rad­nje s oku­pa­to­rom i na­rod­nim iz­da­ji­ca­ma”, od­nos­no objav­lji­va­nja u ta­daš­njim gla­si­li­ma. O nje­go­voj le­gen­dar­noj obra­ni na Su­du čas­ti ta­daš­nje­ga Druš­tva svje­do­čans­tvo je dao sam Kr­le­ža, ta­da pred­sjed­nik tog Su­da. “Tre­ba­lo bi, gos­po­di­ne Kr­le­ža”, re­kao mu je Ma­ra­ko­vić, “on­da su­di­ti svim hr­vat­skim knji­žev­ni­ci­ma od Ma­ru­li­ća do da­nas.” Na Kr­le­ži­no pi­ta­nje “Za­što?” od­go­vo­rio je: “Za­to što su svi pi­sa­li pod oku­pa­ci­jom!” Od­le­žao je po­tom pod slič­nom osu­dom tri­na­est mje­se­ci u Sta­roj Gra­di­ški. To ga ni­je po­ko­le­ba­lo u nje­go­vim uvje­re­nji­ma i su­do­vi­ma, ni u ono­me u Kr­le­ži, pa je o nje­mu na is­ti na­čin go­vo­rio i svo­jim đa­ci­ma na­kon ra­ta u Nad­bi­skup­skoj kla­sič­noj gim­na­zi­ji. Ma­ra­ko­vić je ro­đen u To­pu­skom, mjes­tu što će pos­ta­ti po­vi­jes­no zna­me­ni­to po tre­ćem za­sje­da­nju ZAVNOH-a, gdje će, na­su­prot, ka­ko ka­že naš Us­tav, Ne­za­vis­noj Dr­ža­vi Hr­vat­skoj bi­ti pro­gla­še­na Fe­de­ral­na Dr­ža­va Hr­vat­ska. Obje su dr­ža­ve u me­đu­vre­me­nu pro­pa­le, ali na pe­pe­lu te po­vi­jes­ti iz­nik­la je u Do­mo­vin­skom ra­tu Re­pu­bli­ka Hr­vat­ska, u ko­joj me­đu­tim dje­ca u ško­la­ma o Kr­le­ži i da­lje uče po sta­rim kli­še­ji­ma, dok o Ma­ra­ko­vi­ću, mo­der­noj ka­to­lič­koj knji­žev­nos­ti i o mno­go­če­mu dru­gom ne zna­ju ni­šta jer je naš knji­žev­ni ku­ri­kul vi­še-ma­nje os­tao “za­par­lo­žen”, ka­ko je go­vo­rio Sti­pe Šu­var, u vre­me­ni­ma od pri­je 1990. go­di­ne, sa­mo je iz nje­ga mak­nu­ta zvi­jez­da. Una­toč mno­gim po­dru­čji­ma ra­da, Ma­ra­ko­vić je pri­je sve­ga bio pro­fe­sor. U svom član­ku iz go­di­ne 1905. go­di­ne “Mo­ji ide­ali” kao ma­tu­rant na­pi­sao je: “Moj je ide­al: pos­ta­ti pra­vim ka­to­lič­kim svje­tov­nja­kom, pro­fe­so­rom, os­tva­ri­ti na se­bi hr­vat­ski ka­to­lič­ki po­kret.” Če­tr­de­set go­di­na pre­da­vao je u gim­na­zi­ja­ma u Ba­njoj Lu­ci i Za­gre­bu. Pos­ta­ti sve­uči­liš­nim pro­fe­so­rom ni­su mu do­pus­ti­li ni li­be­ra­li pri­je ra­ta ni ko­mu­nis­ti na­kon ra­ta. Tek je na­krat­ko od lis­to­pa­da 1944. do svib­nja 1945. pre­da­vao na on­daš­njoj Pe­da­go­škoj aka­de­mi­ji. Dok mu ni­su za­bra­ni­li. Ali ni­je se ža­lio. “U te­škim vre­me­ni­ma”, pi­sao je, “je­di­no što mo­že da odr­ži duh čo­vje­čji, je­su svi­je­tli ide­ali i du­hov­na do­bra, jest svi­jest da sve žr­tve i pat­nje sva­kod­nev­nog ži­vo­ta do­bi­va­ju tek svoj smi­sao i svo­ju vri­jed­nost po to­mu što ih pri­no­si­mo za ono što je naj­sve­ti­je u na­šem ži­vo­tu: za Bo­ga i svoj na­rod”. Svo­je uvje­re­nje đa­ci­ma ni­ka­da ni­je na­me­tao, ali im je kroz knji­žev­nost znao pre­do­či­ti i po­s­vje­do­či­ti ple­me­ni­te vri­jed­nos­ti. To je bio nje­gov ku­ri­kul, ko­ji ni­je mi­je­njao ovis­no o po­li­tič­kim “kon­fi­gu­ra­ci­ja­ma”, o če­mu i da­nas svje­do­če nje­go­vi biv­ši đa­ci po­put prof. eme­ri­tu­sa Iva­na Go­lu­ba ili is­u­sov­ca prof. Vla­di­mi­ra Hor­va­ta. To su ide­ali, ko­je je Ma­ra­ko­vić pos­to­ja­no svje­do­čio vo­đen na­če­li­ma svo­ga svje­to­na­zo­ra. Svo­ju je “zas­ta­vu” uvi­jek jas­no is­ti­cao, ali je ujed­no uvi­jek dr­žao da onaj tko je čvr­sto ute­me­ljio svoj svje­to­na­zor na ži­vot­nom is­kus­tvu i uvje­re­nju što ga je ste­kao nas­to­je­ći oko spoz­na­je is­ti­ne ne mo­že iz­gu­bi­ti vje­ro­dos­toj­nost ako priz­na ono što je do­bro u lju­di­ma druk­či­jeg svje­to­na­zo­ra i s nji­ma su­ra­đu­je. U du­hu to­ga po­uč­ka po­li­tič­ki spo­ra­zu­mi svje­to­na­zor­ski raz­li­či­tih op­ci­ja sa­mi po se­bi ni­su ni­ka­kav pro­blem. Uto­li­ko je i dis­kre­ci­ja u svje­do­če­nju vlas­ti­ta svje­to­na­zo­ra u tak­voj su­rad­nji po­želj­na, ali ako upra­vo u “naj­s­vje­to­na­zor­ski­jim” pi­ta­nji­ma to svje­do­če­nje iz­os­ta­je, dok dru­ga stra­na svoj svje­to­na­zor da­pa­če u tim pi­ta­nji­ma is­ti­če i, sa­svim le­gi­tim­no, že­li ga pro­mi­ca­ti gdje god mo­že, on­da se u ovim na­šim ak­tu­ali­ja­ma sva­ki hr­vat­ski gra­đa­nin (de­mo)kr­š­ćan­skih uvje­re­nja nuž­no su­oča­va s ne jed­nim upit­ni­kom. Ka­da je dr. Lju­bo­mir Ma­ra­ko­vić umro 1959. go­di­ne, vre­me­na ni­su do­pu­šta­la iz­ra­zi­ti jav­no po­što­va­nje nje­go­vim zas­lu­ga­ma, ali nje­go­va ba­šti­na op­s­ta­la je, ka­ko knji­žev­na ta­ko i ljud­ska, kao pri­mjer

vre­me­nu.• sva­kom, pa i na­še­mu

Ia­ko se s Kr­le­žom svje­to­na­zor­ski ni­je sla­gao, otvo­re­no je is­ti­cao nje­gov knji­žev­ni ta­lent Po­li­tič­ki spo­ra­zu­mi svje­to­na­zor­ski raz­li­či­tih op­ci­ja sa­mi po se­bi ni­su ni­ka­kav pro­blem

Newspapers in Croatian

Newspapers from Croatia

© PressReader. All rights reserved.