Čo­vjek se mo­ra fi­zi­olo­ški pro­mi­je­ni­ti da pre­ži­vi

Prof. Pin­ta­rić: Kli­mat­ske su pro­mje­ne pre­in­ten­ziv­ne i br­ze, ljud­ski or­ga­ni­zam za­os­ta­je s pri­la­god­bom na ek­s­tre­me

Vecernji list - Hrvatska - - Aktualno - Ro­ma­na Ko­va­če­vić Ba­ri­šić

Nes­ta­bil­no vri­je­me lo­še dje­lu­je na zdrav­lje. U Hr­vat­skoj se pri­pre­ma stra­te­gi­ja pri­la­god­be kli­mat­skim pro­mje­na­ma... Sve iz­ra­že­ni­ji kli­mat­ski ek­s­tre­mi po­s­ljed­njih de­se­tak go­di­na uve­li­ke utje­ču na zdrav­lje i ži­vot lju­di. Tem­pe­ra­tur­ni sko­ko­vi od 10, 15 Cel­zi­je­vih stup­nje­va u jed­nom da­nu sna­žan su udar na ljud­ski or­ga­ni­zam. Do­ne­dav­no su se sa­mo sta­ri lju­di ža­li­li na te­go­be zbog pro­mje­ne vre­me­na, no sa­da je već te­ško na­ći oso­bu ko­joj vre­men­ske pro­mje­ne ne pred­stav­lja­ju pro­blem. Sve češ­će osje­ća­mo po­s­lje­di­ce na­gle pro­mje­ne tla­ka, gla­vo­bo­lju, mi­gre­nu, umor, raz­dra­ž­lji­vost, de­pre­siv­na sta­nja, op­ću sla­bost, ma­lak­sa­lost i muč­ni­nu zbog na­glih tem­pe­ra­tur­nih pro­mje­na pa se oso­bi­ta paž­nja pri­da­je no­voj gra­ni me­te­oro­lo­gi­je, bi­ome­te­oro­lo­gi­ji. Kli­mat­ske pro­mje­ne uz­ro­ku­ju pri­rod­ne ka­tas­tro­fe i dra­ma­tič­ne pro­mje­ne u ljud­skom oko­li­šu, hra­ni, vo­di i zra­ku, a ti­me utje­ču na ži­vot i zdrav­lje.

Sve vi­še ko­ma­ra­ca i kr­pe­lja

Pro­izvod­nja hra­ne des­ta­bi­li­zi­ra­na je su­šom pa pri­je­ti po­ve­ća­nje gla­di u svi­je­tu. Za­ga­đe­nje i pe­lud­ne se­zo­ne uz­ro­ku­ju sve vi­še aler­gi­ja, za­gri­ja­va­nje vo­da, po­pla­ve iz­a­zi­va­ju sve vi­še za­raz­nih obo­lje­nja u vo­di (di­ja­re­ja), a vlaž­nost i vru­ći­ne po­go­du­ju i mno­že­nju ko­ma­ra­ca i dru­gih pri­je­nos­ni­ka za­raz­nih bo­les­ti kao što su ma­la­ri­ja i den­ga groz­ni­ca. Ugro­že­ni su po­se­bi­ce ve­li­ki gra­do­vi, ma­li oto­ci i pri­obal­ni gra­do­vi te ru­ral­na po­dru­čja. Dok su za bo­les­ti kr­vo­žil­nog sus­ta­va zi­mi ne­po­volj­ne ni­ske tem­pe­ra­tu­re zra­ka, pad tla­ka i ju­ži­na, lje­ti su ne­po­volj­ne na­gle pro­mje­ne na­kon ve­li­kih vru­ći­na i spa­ri­na. Nes­ta­bil­no vri­je­me lo­še dje­lu­je i na diš­ni sus­tav, ali i na men­tal­no zdrav­lje. Zbog svih tih pro­mje­na Svjet­ska zdrav­s­tve­na or­ga­ni­za­ci­ja pre­dvi­đa da će iz­me­đu 2030. i 2050. go­di­ne go­diš­nje umi­ra­ti do­dat­nih 250 ti­su­ća lju­di. U Hr­vat­skoj se pri­pre­ma na­crt stra­te­gi­je pri­la­god­be kli­mat­skim pro­mje­na­ma i od­go­va­ra­ju­ći ak­cij­ski plan (fi­nan­ci­ra­no iz EU). U pri­pre­ma­ma za taj do­ku­ment ko­je se ti­ču zdrav­s­tva, dr. sc. Ma­ti­ja­na Jer­go­vić, spe­ci­ja­lis­ti­ca epi­de­mi­olo­gi­je i uža spe­ci­ja­lis­ti­ca zdrav­s­tve­ne eko­lo­gi­je s Nas­tav­nog za­vo­da za jav­no zdrav­s­tvo “Dr. An­dri­ja Štam­par”, na­vo­di zdrav­s­tve­ne po­s­lje­di­ce ek­s­trem­nih vre­men­skih uvje­ta ko­je se oče­ku­ju u RH, kao i mje­re za nji­ho­vo suz­bi­ja­nje. Me­đu in­di­rek­t­nim utje­ca­ji­ma na­vo­di ote­ža­ne uvje­te uz­go­ja i skla­di­šte­nja zdrav­s­tve­no is­prav­ne hra­ne, što će utje­ca­ti na ra­zvoj bo­les­ti pro­bav­nog sus­ta­va, pot­hra­nje­nos­ti, deb­lji­ne i di­ja­be­te­sa. Na­vo­di i po­rast bro­ja ko­ma­ra­ca i kr­pe­lja, što zna­či vi­še obo­lje­lih od vek­tor­skih bo­les­ti ko­je pre­no­se (ma­la­ri­ja, den­ga, žu­ta groz­ni­ca, vi­rus Za­pad­nog Ni­la te laj­m­ska bo­lest i kr­pelj­ni me­nin­go­en­ce­fa-

li­tis). Osim ni­za mje­ra ko­je pred­la­žu struč­nja­ci, po­put edu­ka­ci­je, za­šti­te, nad­zo­ra, ci­jep­lje­nja itd., pos­tav­lja se pi­ta­nje ho­će li ljud­ski or­ga­ni­zam do­ži­vje­ti ne­ke pro­mje­ne ka­ko bi se pri­la­go­dio no­vim uvje­ti­ma ži­vo­ta. – Fi­zi­olo­ški pro­ce­si mi­je­njat će se, no ho­će li to bi­ti sa­mo kar­di­ova­sku­lar­ni sus­tav, men­tal­ni sus­tav, ne mo­že se još re­ći – ka­že dr. M. Jer­go­vić. I pul­mo­log s Jor­da­nov­ca dr. Sa­ša Sri­ća ka­že da je za oče­ki­va­ti pro­mje­ne u čo­vje­ko­vu diš­nom sus­ta­vu. Prof. dr. Hr­vo­je Pin­ta­rić, kar­di­olog iz KBC-a Ses­tre mi­lo­srd­ni­ce, uka­zu­je da se kli­mat­ske pro­mje­ne do­ga­đa­ju pu­no br­že ne­go što bi lju­di mo­gli re­agi­ra­ti. – Kli­mat­ske su pro­mje­ne ta­ko znat­ne i br­ze da se ak­li­ma­ti­za­cij­ske pro­mje­ne do­ga­đa­ju da­le­ko spo­ri­je. Čo­vjek se pri­la­go­di na sva­šta, pri­mje­ri­ce lju­di na vi­so­kim pla­ni­na­ma ima­ju druk­či­ju ok­si­ge­na­ci­ju, sni­že­ni par­ci­jal­ni tlak ki­si­ka i za­to dru­ga­či­ji he­mo­glo­bin, oni go­re nor­mal­no funk­ci­oni­ra­ju dok mi ta­mo ne bi­smo mo­gli ni di­sa­ti. Na sve što je kon­ti­nu­ira­no čo­vjek se mo­že pri­la­go­di­ti, no zad­njih de­se­tak go­di­na pro­mje­ne su pre­in­ten­ziv­ne – ka­že prof. Pin­ta­rić.

Taj­na en­zi­ma lak­ta­ze

Ge­net­ska i fe­no­tip­ska pri­la­god­ba odre­dit će vr­ste ko­je će pre­ži­vje­ti na­kon ve­li­kih kli­mat­skih pro­mje­na, ne dvo­ji ge­ne­ti­čar prof. Dra­gan Pri­mo­rac. – Utje­caj tak­vih pro­ce­sa naj­bo­lje se vi­de iz dva pri­mje­ra. Pr­vi je ve­zan za neo­lit­sku mi­gra­ci­ju pri­je 10-ak ti­su­ća go­di­na ti­je­kom ko­je su pr­vi ra­ta­ri i sto­ča­ri doš­li na na­ša po­dru­čja. Do­ta­daš­nji lov­ci i sa­kup­lja­či hra­ne mo­ra­li su adap­ti­ra­ti svoj me­ta­bo­li­zam no­vim obli­ci­ma hra­nje­nja, a pre­ma zad­njim te­ori­ja­ma ve­lik ih je broj kre­nuo i na sje­ver. Iako mli­je­ko ni­ka­da ni­je bi­la os­nov­na pre­hra­na tog sta­nov­niš­tva, na tim su pros­to­ri­ma us­pje­li pre­ži­vje­ti is­klju­či­vo oni ko­ji su ima­li en­zim lak­ta­zu, nu­žan za pro­ba­vu mli­ječ­nog še­će­ra lak­to­ze. To objaš­nja­va zbog če­ga da­nas po­pu­la­ci­ja nor­dij­skih dr­ža­va po­ka­zu­je go­le­mu to­le­ran­ci­ju na mli­ječ­ni še­ćer, ko­ja se kre­će iz­me­đu 70 i 80 pos­to – ka­že Pri­mo­rac. Na­da­lje, u pri­log adap­ta­ci­je čo­vje­ka ovim uvje­ti­ma go­vo­ri ve­za ma­la­ri­je i ne­uobi­ča­je­no čes­te va­ri­ja­ci­je ge­na (glycop­ho­rin) ko­ji kao sta­nič­ni re­cep­tor u ve­li­kom pos­tot­ku slu­ča­je­va one­mo­gu­ću­je nas­ta­nak ove bo­les­ti. – Re­zul­ta­ti o ko­ji­ma ge­ne­ti­ča­ri sva­kod­nev­no go­vo­re ti­ču se di­rek­t­nog utje­ca­ja pro­mje­ne oko­li­ša na funk­ci­oni­ra­nje ge­na kroz niz mo­le­ku­lar­nih me­ha­ni­za­ma. Or­ga­niz­mi ko­ji se ne­će mo­ći ge­net­ski adap­ti­ra­ti na­ve­de­nim epi­ge­net­skim pro­mje­na­ma ne­će pre­ži­vje­ti – po­ru­ču­je Pri­mo­rac.

Newspapers in Croatian

Newspapers from Croatia

© PressReader. All rights reserved.