Ont­plof­te ster uit 1437 weer ont­dekt

De res­ten van een ster­ex­plo­sie uit de 15de eeuw zijn te­rug­ge­von­den. Zo’n no­va flak­kert na de klap dus nog eeu­wen.

NRC Handelsblad - - Wetenschap - Door on­ze me­de­wer­ker

Do­ri­ne Schenk

De bron van een ster­ex­plo­sie die Ko­re­aan­se as­tro­no­men in 1437 za­gen, is ge­von­den. De ex­plo­sie vond plaats in een dub­bel­ster­sys­teem dat be­staat uit een klei­ne wit­te dwerg­ster en een twee­de, veel gro­te­re ster, ont­dek­te een in­ter­na­ti­o­na­le groep on­der­zoe­kers. Met de in­for­ma­tie die de Ko­re­aan­se as­tro­no­men eeu­wen ge­le­den no­teer­den, ge­com­bi­neerd met mo­der­ne ob­ser­va­ties, kun­nen de on­der­zoe­kers ach­ter­ha­len hoe het le­ven van de­ze dub­bel­ster er­uit ziet. Hun re­sul­ta­ten ver­sche­nen woens­dag in Na­tu­re.

De waar­ne­ming die de Ko­re­aan­se as­tro­no­men de­den op 11 maart 1437 staat zorg­vul­dig ge­no­teerd in de Se­jong Sil­lok, de an­na­len van ko­ning Se­jong. In de twee­de maand, op de dag yi­chou (de twee­de dag van een 60daag­se cy­clus) ver­scheen er een li­uxing (me­te­oor) aan de he­mel. De kex­ing (gast­ster) werd ge­zien tus­sen de twee­de en de der­de ster van de ster­ren­groep Wei (de staart van het ster­ren­beeld Schor­pi­oen). Hij be­vond zich on­ge­veer een hal­ve chi (1 graad) van een van de ster­ren zè­ta-Sco of èta-Sco. Hij bleef 14 da­gen zicht­baar waar­na hij weer ver­dween.

Klas­sie­ke no­va

„Het is dui­de­lijk dat de Ko­re­aan­se as­tro­no­men ge­tui­gen wa­ren van een klas­sie­ke no­va”, ver­telt eer­ste au­teur Mi­chael Sha­ra, ster­ren­kun­di­ge aan het Ame­ri­can Mu­se­um of Na­tu­ral His­to­ry in New York, aan de te­le­foon. Een klas­sie­ke no­va is een ex­plo­sie die plaats­vindt in een dub­bel­ster­sys­teem dat be­staat uit een re­la­tief klei­ne wit­te dwerg­ster en een gro­te­re ster. Als de­ze twee ster­ren dicht ge­noeg bij el­kaar staan, stroomt gas van de gro­te ster naar de wit­te dwerg. Dit gas, dat

EVOLUTIE

De res­ten van de no­va van 1437 (links) blij­ken met een fil­ter nog zicht­baar (op­na­me uit 2016). De no­va is ver­meld in 15de-eeuw­se Ko­re­aan­se an­na­len (rechts). voor­al uit wa­ter­stof be­staat, ver­za­melt zich rond­om de wit­te dwerg als een soort at­mos­feer of het stroomt naar het op­per­vlak. Als de laag wa­ter­stof dik­ker wordt, ne­men de druk en de tem­pe­ra­tuur toe tot­dat er op ex­plo­sie­ve wij­ze kern­fu­sie op gang komt. Hier komt zo­veel ener­gie bij vrij dat een deel van het gas het heel­al in ge­slin­gerd wordt.

Het dub­bel­ster­sys­teem over­leeft de­ze krach­ti­ge ex­plo­sie, zij het met wat min­der mas­sa. Wat er daar­na ge­beurt, was on­be­kend. De no­va dooft snel uit, waar­door de bron niet meer zicht­baar is. „De waar­ne­min­gen die we heb­ben van dub­bel­ster­ren tij­dens of vlak na een no­va, zijn hoog­uit 150 jaar oud”, ver­telt Sha­ra. „Mijn hy­po­the­se is dat de dub­bel­ster na een no­va een rus­ti­ge­re pe­ri­o­de door­maakt, met na en­ke­le eeu­wen klei­ne, fre­quen­te ex­plo­sies: dwerg­no­va’s.” Dank­zij de vondst van de­ze dub­bel- ster kon Sha­ra zijn hy­po­the­se tes­ten. „Op fo­to­gra­fi­sche pla­ten uit de ja­ren 30 en 40 wa­ren in­der­daad dwerg­no­va’s te zien in de dub­bel­ster.”

Tot nu toe was het een mys­te­rie waar­om klas­sie­ke no­va’s en dwerg­no­va’s voor­ko­men in de­zelf­de soort dub­bel­ster­sys­te­men. Sha­ra: „Nu we­ten we dat het de­zelf­de sys­te­men zijn, maar tij­dens een an­de­re fa­se van hun le­ven.”

Sha­ra heeft 25 jaar lang, naast zijn an­de­re werk, ge­zocht naar de oor­sprong van de no­va. Het was na­me­lijk on­dui­de­lijk wel­ke ster­ren de Ko­re­a­nen be­doel­den. „Ja­ren­lang zocht ik in een ge­bied tus­sen twee ster­ren in het ster­ren­beeld Schor­pi­oen”, ver­telt hij. „Acht­tien maan­den ge­le­den be­sloot ik een stuk­je ver­der­op aan de he­mel te kij­ken.” Toen had hij de dub­bel­ster bin­nen een dag ge­von­den. „Ik was te­ge­lij­ker­tijd ont­zet­tend blij en ont­zet­tend ge­ïr­ri­teerd.”

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.