Door de ogen van een pu­ber

NRC Handelsblad - - Boeken - Door on­ze me­de­wer­ker

Een me­tho­dis­ten ka­pel in West-York­shi­re Rob van Es­sen at mag je toch wel op­val­lend noe­men: bij het sa­men­stel­len van de short­list pas­seer­de de ju­ry van de Man Booker Prize schrij­vers als Arund­ha­ti Roy, Se­bas­ti­an Bar­ry en Col­son Whi­tehead, en koos voor twee de­bu­tan­ten: Emi­ly Frid­lund en Fi­o­na Moz­ley. Al­tijd in­te­res­sant wan­neer een ju­ry on­be­ken­de na­men naar vo­ren schuift, maar zijn ze het waard?

Bei­de ro­mans wor­den ver­teld van­uit het per­spec­tief van een pu­ber, en in bei­de ver­ha­len speelt loy­a­li­teit een gro­te rol. Ook be­ste­den bei­de au­teurs veel aan­dacht aan het land­schap en de loop der sei­zoe­nen. Daar­mee hou­den de over­een­kom­sten op, Frid­lund laat twij­fel toe, bij Moz­ley zijn de ver­hou­din­gen dui­de­lij­ker. Als het tus­sen de­ze twee zou gaan, wint Frid­lund op pun­ten.

In Een ge­schie­de­nis van wol­ven van de Ame­ri­kaan­se Emi­ly Frid­lund vol­gen we de vijf­tien­ja­ri­ge Linda. Met haar zwijg­za­me ou­ders (áls het al haar ou­ders zijn) woont ze in een voor­ma­li­ge hip­pie­com­mu­ne op het plat­te­land van Min­ne­so­ta. Ze heeft wei­nig aan­slui­ting met haar klas­ge­no­ten, de ge­schie­de­nis­le­raar die aan­dacht aan haar be­steedt blijkt pe­do­fiel en wordt ont­sla­gen. Aan­slui­ting vindt ze bij een merk­waar­dig ge­zin dat aan de over­kant van het meer komt wo­nen: Pa­tra en Leo met hun vier­ja­ri­ge zoon­tje Paul. Leo is er bij­na nooit, Linda wordt de vas­te op­pas van de zie­ke­lij­ke Paul.

Gaan­de­weg wordt dui­de­lijk dat het ver­haal wordt ver­teld door de ze­ven­en­der­tig­ja­ri­ge Linda, die te­rug­kijkt op haar jeugd. Door voor­uit­wij­zin­gen en te­rug­blik­ken in het ver­haal te ver­wer­ken roept Frid­lund span­ning op – we we­ten meer dan de vijf­tien­ja­ri­ge Linda. Wat is er mis met Paul? Wat houdt de rechts­zaak in Paul Aus­ter: 4321 In een stren­ge bui, schreef Ar­jen For­tuin, zou je 4321 ‘een mis­luk­te ro­man kun­nen noe­men. Maar als het dat is, dan is het een groot­se mis­luk­king. Want on­der­weg met zijn vier Fer­gusons, heeft Aus­ter ons wel ge­trak­teerd op een bij­zon­de­re meer­la­gi­ge ver­tel­ling.’ Moh­sin Hamid: Exit West Exit West is vol­gens Toef Jaeger een ster­ke ro­man, waar­in de vluch­te­lin­gen Na­dia en Saeed in Eu­ro­pa te­recht­ko­men. ‘ Exit West gaat om de gru­we­len van mi­li­tan­ten die een ou­de we­reld weg­va­gen, over be­gra­fe­nis­sen die on­mo­ge­lijk zijn om­dat er geen plek meer is en over dro­nes die bo­ven een stad vlie­gen.’ Ge­or­ge Saun­ders: Lin­coln in the Bar­do Over de­ze ro­man over Lin­coln die zich tus­sen le­ven en dood be­vindt, schreef Ellen de Bruin: ‘Bij el­ke his­to­ri­sche ro­man ben je ge­neigd je af te vra­gen: zou het echt zo on­ge­veer ge­gaan zijn? Hier is het ant­woord: nee, na­tuur­lijk niet, dit is een ro­man van Ge­or­ge Saun­ders. Maar toch.’ Ali Smith: Au­tumn Ali Smiths Brexitro­man is ex­pe­ri­men­teel van vorm en in­houd, met ‘sti­lis­ti­sche bra­vou­re en een ge­raf­fi­neer­de struc­tuur’, schreef Toef Jaeger. ‘De po­li­tiek heeft geen ant­woord op het po­pu­lis­me, de li­te­ra­tuur met als woord­voer­der Ali Smith, mis­schien wel.’ waar­naar op een ge­ge­ven mo­ment wordt ver­we­zen? Het ver­haal krijgt steeds meer een on­der­toon van drei­gend on­heil.

Linda zoekt in haar een­tje haar weg in haar we­reld, een schriel dier­tje op zoek naar warm­te en aan­dacht – maar zo­wel de le­raar als het ge­zin bij wie ze die warm­te en aan­dacht denkt te vin­den, hou­den er vreem­de over­tui­gin­gen op na.

De twee ver­haal­lij­nen, de be­schul­dig­de le­raar en het zie­ke kind, weet Frid­lund nooit he­le­maal tot een soe­pel lo­pend ge­heel te sme­den, maar heb­ben toch meer met el­kaar ge­meen dan je op het eer­ste ge­zicht zou den­ken. Bei­de the­ma’s heb­ben te ma­ken met ver­ant­woor­de­lij­ke om­gang met kin­de­ren, en met wat de bui­ten­we­reld daar­van denkt. Maar ui­t­ein­de­lijk gaat de ro­man over al dan niet mis­plaatste loy­a­li­teit. Had Linda meer kun­nen doen voor de zie­ke Paul, waar­om is ze ge­fas­ci­neerd door de ont­sla­gen le­raar, zo ge­fas­ci­neerd dat ze hem ja­ren la­ter nog brie­ven stuurt?

Fi­o­na Moz­ley

In El­met van de Brit­se Fi­o­na Moz­ley lig­gen de za­ken veel een­vou­di­ger. Hier is de ver­tel­ler een jon­gen, Da­niel, die met zijn iets ou­de­re zus Ca­thy op het plat­te­land van York­shi­re woont, in een huis dat hun va­der zelf heeft ge­bouwd. Die va­der is een reus van een man, die zijn geld ver­dient met il­le­ga­le ge­vech­ten, die hij al­le­maal wint. Vroe­ger knap­te hij klus­jes op voor du­bi­eu­ze fi­gu­ren, maar nu staat hij aan de goe­de kant. Een van de du­bi­eu­ze fi­gu­ren is groot­grond­be­zit­ter, uit­bui­ter en slech­te­rik Pri­ce. Ooit was Pri­ce ver­liefd op de moe­der van Da­niel. Nu heeft Da­niels va­der zijn huis illegaal neer­ge­zet op land van Pri­ce. Re­den ge­noeg voor on­min en con­flict, en daar­van staat El­met dan ook bol. Ver­tel­ler Da­niel, bij­na veer­tien, ziet het om zich heen ge­beu­ren. Zijn zus­je zit vol in­ge­hou­den woe­de, zijn va­der torst een ver­le­den met zich mee en pro­beert zich in te zet­ten voor de dorps­ge­meen­schap die zich ver­zet te­gen de rij­ke land­ei­ge­na­ren.

Het pro­bleem met El­met is dat Moz­ley de kam­pen zo dui­de­lijk van el­kaar scheidt. Loy­a­li­tei­ten lig­gen vast, er ver­schuift niets. Er is een goe­de en een slech­te kant. De rij­ke boe­ren en de pri­va­ti­se­ren­de over­heid zijn de slech­ten, de dorps­be­wo­ners en Da­niel en zijn fa­mi­lie zijn de goe­den. Die schei­ding is zo dui­de­lijk dat het soms pot­sier­lijk wordt, en de ro­man iets zelf­ge­noeg­zaams krijgt. Li­te­ra­tuur is ge­baat bij iets meer am­bi­va­len­tie, al was het maar om­dat wij als le­zers ook am­bi­va­lent zijn. Er is één mo­ment waar­op een bij­per­so­na­ge op­merkt dat in het ge­ï­de­a­li­seer­de dorps­ver­le­den de vrou­wen er niet al­tijd goed af kwa­men, maar dat mo­ment be­te­kent geen om­slag in het ver­haal.

Moz­ley voor­ziet haar ver­haal van my­thi­sche pro­por­ties; niet voor niets is haar ro­man ver­noemd naar een oud En­gels ko­nink­rijk. Van­daar ook de ge­zwol­len toon die ze hier en daar be­zigt, de soms on­na­tuur­lij­ke dia­lo­gen, de sterk aan­ge­zet­te te­gen­stel­ling tus­sen goed en kwaad.

Maar dat gaat wel ten kos­te van het ver­haal en de per­so­na­ges. De uit­ein­de­lij­ke ge­weld­da­di­ge con­fron­ta­tie hoort bij de over­tui­gend­ste scè­nes van de ro­man, maar al­leen van­we­ge de hard­heid er­van. Moz­ley geeft ons vei­li­ge te­gen­stel­lin­gen. Als haar ver­haal en haar per­so­na­ges men­se­lij­ker wa­ren ge­weest, had­den we meer mee­ge­leefd, en meer her­kend.

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.