VUOSTALDEABA bieg­ga­mil­luid

Oro­ha­tovda­olm­moš bi­jai iežas git­ta guorbme­bi­i­lii geh­tegii­guin

Avvir - - FORSIDE - kila@av­vir.no Kila Anti

Sálli­ra oro­haga Dorv­vošn­járg­ga sii­da mas­sá guot­tet­báik­ki ja dálve­eat­nami­id bieg­ga­mil­luid geažil. Ga­ska­va­hku bis­se­hii oro­ha­tovda­olm­moš huk­sen­barg­guid Ruk­ses­váris, go go­allostii iežas geh­tegii­guin guorbme­bi­i­lii.

Sálli­ra oro­haga Dorv­vošn­járg­ga sii­da mas­sá guot­tet­báik­ki ja dálve­eat­nami­id bieg­ga­mil­luid geažil. Huk­sen­barg­gut le­at álgga­huv­von, muhto boa­zoeaig­gá­dat ja báikkálaččat vig­get ain cag­gat Nord­lys bieg­ga­mill­opárk­ka ása­heami. Oro­ha­tovda­olm­moš bis­se­hii huk­sen­barg­guid Ruk­ses­váris go go­allostii iežas geh­tegii­guin guorbme­bi­i­lii.

Sálli­ra oro­haga ovda­olm­moš Ris­ten Turi Alek­san­der­sen ja su isit Rei­ulf Alek­san­der­sen vási­heaba Nord­lys bieg­ga­mill­opárk­ka stuora va­há­gin ja roas­sun. Soai mas­si­ba si­h­ke guot­tet­báik­ki ja dálve­eat­nami­id.

Vaik­ke huk­sen­barg­gut le­at álgga­huv­von, de vigga­ba ain cag­gat bieg­ga­mill­opár­ka ása­heami. Ga­ska­va­hkku iđi­da lea Ris­ten geh­tegi­id bid­jan alcces git­ta, son lea man­na­min Ruk­ses­vár­rái čáje­hit vuoste­há­gus. Huk­sen­fit­no­dat Ri­sa fu­omáša ah­te amas bi­il­lat bohtet báikái, ja gidde­jit ráh­ka­dus­ge­a­innu stuora guorbme­bi­illain. Ris­ten bis­se­ha bi­il­las, vázzá guorbme­bi­il­la lusa ja go­allos­ta iežas da­sa git­ta. Jus­ta dán báik­kis na­go­da bis­se­hit barg­gu moat­ti di­ibmui.

– Mun lean dása geh­tegii­guin čuoččo­han git­ta go eai váld­de vuhtii boazo­doalu ja sápme­laččaid vuoi­gatvuođaid. Mun lean lo­hkan ah­te dát bar­gu fer­te bis­se­huv­vot, dál ferte­jit čor­get ja vuol­git eret dáp­pe. Ean moai bir­ge guot­tet­báik­ki ja dálve­eat­nami­id ha­ga. Dás le­at nu stuora váikkuhu­sat, dat ii le­at oba leai­ka ge, dad­já Ris­ten Turi Alek­san­der­sen.

Duv­di­luvvo­ba eret

Ok­ti­ibu­ot gal­get 67 bieg­ga­mil­lo cegge­juv­vot Vil­gesvár­rái ja Ruk­ses­vár­rái, Roms­sa suo­hka­nis. Ris­ten ja Rei­ulf dáis­ta­le­aba iežas­ka ja be­ar­raša golbma máná boaht­teáig­gi ovd­das.

– Bea­lis­tan dovd­dan stuora vaši. Mun oa­innán beaiv­válaččat ah­te goar­i­dit guohtuneat­nami­id. Bohccot eai šat bál­le lund­do­laččat vánd­dardit. Dat čoa­hk­ka­nit ovt­ta sad­jái, ja das dat fas ru­ov­galit. Mun in dieđe šat mo gal­gat bir­get. Bohccot eai sáh­te dál­vet bieđ­ga­nit davás­guv­lui gos le­at alla gáis­sát, de gal man­net riđuide ja fir­ro­jit. Fer­ten dás do­al­lat vaik­ke eai šat ea­lit ear­ret biebmami­in, lo­hká Rei­ulf, geas lea beaiv­válaš ovd­dasvástá­dus guođo­hit ealu.

Várii­de le­at huk­sen ráh­ka­dus­ge­a­inn­uid ja giđa miel­de ceag­ga­nit vuost­taš bieg­ga­tur­bi­innat.

– Boa­zu ii biso dop­pe gos le­at bieg­ga­mil­lot mat li­hka­dit ovt­tat­lád­je. Mii han at­nit li­h­kas­ta­gaid gavdn­jet bohc­cuid, nu ah­te ii ok­ta­ge galg­ga munn­je mui­ta­lit ah­te bohccot bis­sot dáp­pe. Nu ah­te dát eat­na­mat le­at bil­la­huv­van, eai dat šat anit boazo­guohtumii, čil­ge Ris­ten.

Há­lii­da čier­rut

Ris­ten ja Rei­ulf eaba le­at gu­ovttá Ruk­ses­váris, maid­dái lo­ge­ne­are báikkálačča le­at vuolgán fár­rui čáje­hit vuoste­mie­la­set. Gáht­tovuot­nalaš Un­ni Yt­ter­gård mui­tala ah­te le­at cakka­han bieg­ga­mill­opárk­ka 2005 rájes.

– Dáp­pe eai le­at čađa­han váikkuhus­guora­hallami­id 2007 rájes. Dan rájes lea olu riev­dan. Eai le­at šat dušše 60 sávz­za mat guhtot dáid vári­in, lea sáh­ka máŋ­gačuođi sávzzas. Dei­ke lea maid boahtán ođđa boazo­do­allob­e­a­raš mii sáht­tá massit eal­lin­láib­bis. Dáp­pe le­at nu fast­tit rog­gan, eai olbmot ja eal­lit šat goast­ta go­s­a­ge. Gul­len ránn­jás lei sávza háv­vá­duv­von fast­tit, ja dáp­pe láve­jit vis­sa stuora maši­in­nai­guin vuoje­hit sávzzaid eret. Huk­sen­barg­gut daga­hit maid ah­te ránn­já­giláži­in eai šat bea­sa ju­hkat čázi. Mii gullat maid nuosk­kideami bir­ra, lo­hká Un­ni ja gea­hča­da bili­demi­id.

– Mus lea nu vái­vi ja há­lii­dan dušše čier­rut. Mii há­li­i­divčči­i­met gáht­tet vári­id ja luond­du ieža­met ru­ovttubáik­kis. Imašta­lan mo dát oba sáht­tá ge dáh­páhuv­vat de­mo­kráhtalaš ser­vo­da­gas. Ii Norg­ga čáza­dat- ja energi­i­ja­di­rek­toráht­ta le­at váldán vuhtii báikkálaččaid, suo­hkana eai ge fyl­kkamán­ni oai­vi­li­id ov­dal go ad­de kon­sešuvn­na, lo­hká son.

Bi­ras­gáht­t­en­se­ar­vi áŋ­gi­ruššá

Mánu ái­gi váiddii Roms­sa suo­hkan Nord­lys bieg­ga­mill­opárk­ka hukse­jed­dji­id po­liti­i­jai­de go ba­la­hit fit­no­da­ga nuosk­ki­dan gu­ovllu badjel 1000 liht­ta­ra hydr­auli­hkka­oljjun ja die­se­li­in. Dan rájes lea maid­dái bi­ras­gáht­t­en­se­ar­vi Nep­tun Network áŋ­gi­ruššan áššis.

– Mii le­at dáp­pe is­ka­min ri­hkkot go hukseje­ad­djit kon­sešuvd­nalobi­id. Mii ái­g­ut čoa­hk­ki­nas­tit proše­ak­ta­jođi­hangotti­in ja gula­hal­lat maid­dái oljo- ja energi­i­ja­mi­nis­tari­in ášši­is. Mii le­at váldán čáhce­is­ko­si­id ja gávd­nan vie­h­ka olu báv­kka­nas­báza­hus­aid mat le­at ráh­ka­duv­von plasti­h­kas. Dát han sud­det ja lev­vet olbmuid ja el­li­id ju­hkančáhcái. Mii árv­voštal­lat dán vái­dit po­liti­i­jai­de, dad­já Nep­tun Network jođi­head­dji Frank-hugo Stor­elv.

Bi­ras­gáht­ten lea áŋ­gi­ruššan su 30 jagi, ja son dad­já va­há­gin oaid­nit mii dáh­páhuv­vá Ruk­ses­váris ja Vil­gesváris.

– Kon­sešuvn­nas celko ah­te gal­get áim­ma­huššat luond­du nu bu­res go na­go­dit huksed­etti­in, muhto dáp­pe le­at vie­h­ka fast­tit bil­lis­tan ja dan áig­gun vál­dit ov­dan si­h­ke proše­ak­ta­jođi­hed­djii­guin ja Norg­ga čázá­dat- ja energi­i­ja­di­rek­toráhtain. Nep­tun doar­ju rievt­ti miel­de bieg­ga­mil­luid ja eará ođas­maht­ti­energi­i­ja, muhto dát doaim­mat gal­get vuhtii vál­dit ál­goálbmogi­id rivtti­id ja luond­du. Dát lea hui de­hálaš boazo­do­al­lo­gu­ov­lu ja mii oaid­nit ah­te hukseje­ad­dji ii le­at vuhtii váldán ealáhusa. Lea áib­bas ádde­haht­ti ah­te sii de­mon­strere­jit ja dái­sta­lit nuorat bu­olv­va ovd­das, lo­hká son.

Doar­ruba boazo­doalu ovd­das

Sálli­ra oro­haga boazo­do­al­lit Ris­ten Turi Alek­san­der­sen ja Rei­ulf Alek­san­der­sen le­aba mo­vt­te­gat go báikkálaččat ja bi­ras­gáht­t­en­se­ar­vi dor­jot sud­no gičču.

– Mun goit in sáh­te vuol­lá­nit ov­dal go lean gea­hččalan juo­hkeláhkai bis­se­hit da­id. Mun jáhkán ah­te le­at ol­len dakkár duođalaš áigái go bu­ot boazosápme­laččat dorrot guohtuneat­nami­id ovd­das. Bu­ot oro­ha­gain le­at si­sa­ba­hk­ke-

mat ja guohtuneat­na­mat unnot ja unnot beaiv­vis beaivái. Jus dál vuol­lá­nan, de vuol­lá­nan ol­les sá­mi álbmoga ovd­das, lo­hká Ris­ten.

Soai isidi­in jođii­ga Sállirii 2015 giđa. Dal­le lei dušše Vil­gesvár­rái ad­don kon­sešuvd­na huk­set 47 bieg­ga­mil­lo.

– Dal­le ii lean vel me­ar­ri­duv­von ah­te Ruk­ses­vár­rái cegge­jit bieg­ga­mil­luid. Leim­me bir­ge­hal­lat jus dušše Vil­gesvár­rái livčče huk­sen. Ean jáhkkán ah­te šad­de dákkár roasuid čađa mannat. Dál

le­at vel pláne­min goalm­mát bieg­ga­mill­o­proše­avt­ta, ean ge moai sáh­te bir­get bu­ot dai­guin, dad­já Ris­ten ja oažžu doar­jaga isi­dis.

– Ii dáid bieg­ga­mil­luide livčče atnu, muhto muh­tin rik­kis ái­gu šad­dat vel rig­gá­bun. Dat daga­ha ah­te šad­dá vel lo­si­bun dan nji­el­lat. Ruđas lea nu stuora fáp­mu ja mii šad­dat nu smáv­vát ah­te eat na­got doar­rut da­id vuostá, lo­hká Rei­ulf Alek­san­der­sen.

Eai heaittit huk­sen­barg­guid

Ris­ten, Rei­ulf ja eará báikkálaččat le­at guođđán Ruk­ses­vári. Nord­lys bieg­ga­mill­opárk­ka proše­ak­ta­jođi­head­dji lea gullan vuostálas­ti­ma bir­ra.

– Mii ferti­i­met gid­det gea­innu ja sihtat sin vuol­git gu­ovl­lus si­hkarvuođa geažil, muhto muđui lei ráfálaš de­mon­strašuvd­na. Mii eat bis­set huk­sen­barg­guid dan geažil go mis le­at kon­sešuvnnat ortne­gis. Bieg­ga­mill­opár­ka galgá gárv­vi­sin golg­got­má­nus boaht­te jagi, ja dal­le ii šat­ta olu johto­lat di­en gu­ovl­lus. Mii eai áig­go dál­vet boltut muoht­ta­ga ge ja jáhk­ki­mis bes­set de bohccot rá­fis. Go Alek­san­der­se­na be­a­raš ost­tii siida­o­a­si Sálli­ra oro­ha­gas, de diđii­ga huk­sen­barg­guid bir­ra. Mis livččii 5 mil­jovn­na ruvnnu maid áig­go-

šeim­met mák­sit buhtadus­san, muhto oro­hat ii na­got soah­pat sisk­kál­da­sat ja ráhka­dit báŋko­kon­to. Mii gal­gat fas deaiv­va­dit boazo­dol­lii­guin, Norg­ga čázá­datja energi­i­ja­di­rek­toráhtain ja Roms­sa fyl­kkamán­ni­in boaht­te va­hk­kus gula­hal­lan dihtii áššis, lo­hká proše­ak­ta­jođi­head­dji Step­han Kleps­land ja dad­já iežas re­gist­re­ren Roms­sa suo­hkana po­liti­i­javái­da­ga.

– Ii le­at jáh­ke­haht­ti ah­te le­at luoitán badjel 1000 liht­te­ra oljju lun­dui. Dan le­at is­kan, eat ge gávn­na maide­ge. Go lea sáh­ka báv­kka­nas­báza­hus­ain, de ái­g­ut da­id čor­get eret. Gu­ov­lu lea vi­id­dis ja da­nin eai olle bu­ot dakk­aviđe čor­get, lo­hká son.

GEHTEGAT: Sálli­ra oro­haga Dorv­vošn­járg­ga si­id­da boazo­do­al­lit Ris­ten Turi Alek­san­de er­sen ja Rei­ulf Alek­san­der­sen čáje­heaba vuoste­mie­las­ka Nord­lys bieg­ga­mill­opár­ka huk­semii Ruk­ses­váris ja Vil­gesváris Romská sa suo­hka­nis. Oro­ha­tovda­olm­moš bi­jai iežas git­ta lguorbme­bi­i­lii geh­tegii­guin. Son lo­hk bieg­ga­mil­luid roas­sun boazo­dol­lui ja bal­lá iežas be­ar­raša duv­di­luv­vot eret.

ROKKIT: Ráh­ka­dus­ge­aid­no­guora le­at bieg­ga­millo­hukseje­ad­djit goi­von stuora rok­ki­id go­sa gal­get bid­jat johta­si­id. Rokkit le­at dego áid­dit ja cag­get si­h­ke bohc­cuid ja sávzzaid rast­til­dit gea­innu. Boazo­do­al­lit bal­let bohc­cuid sorbmašuv­va­mis da­id geažil.

NUOSKKIDEAPMI: Sálli­ra oro­haga boazo­do­al­li Rei­ulf Alek­san­der­sen mui­tala miehtá Ruk­ses­vári ja Vil­gesvári gávd­nat báv­ka­lan­báza­hus­aid maid huk­sen­fit­no­dat ii čor­ge. Dat le­at ráh­ka­duv­von plasti­h­kas ja dál bal­let báikkálaččat dáid le­av­va­mis sin ju­hkančáhcái. Ášši vái­do po­liti­i­jai­de.

VÁIVAŠUVVÁ: Gáht­tovuot­nalaš Un­ni Yt­ter­gård lea vuost­tal­dan bieg­ga­millo­hukse­ma 2005 rájes, ii ge log­a­vel iežas vuol­lá­nan vaik­ke huk­sen­barg­gut le­at álgga­huv­von. Sondad­já vái­vin oaid­nit mo le­at bil­lis­tan vári­id su ru­ovttu­gu­ovl­lus jalo­hká dan váikkuhit iežas ja eará gu­ovllu olbmuid maŋis­boht­tii­de.

BU­OT GOVAID: Kila Anti

SIRDIT: Maŋŋel go Ris­ten Turi Alek­san­der­sen lei badjel be­an­not di­im­mu čužžon guorbme­bi­il­la ovd­das, de bođii muh­tin Ri­sa ovd­das­ted­dji­in sá­gai­de. Son bivddii akšo­nist­taid guođđit báik­ki vai bes­set bar­ga­goahtit vi­idá­set. Boa­zoeaig­gát čilgii ah­te hukseje­ad­djit dat ferte­jit bis­se­hit barg­gu­set, páhk­ket bier­ga­si­id ja vuol­git.

ÁŊGIRUŠŠET: Bi­ras­gáht­t­en­se­ar­vi Nep­tu­ne Network áŋ­gi­ruššá bieg­ga­mill­opárk­ka áššis maŋŋel go le­at gullan ah­te Nord­lys bieg­ga­mill­opárk­ka hukseje­ad­djit nuosk­ki­dit gu­ovllu luond­du. Jođi­head­dji Frank-hugo Stor­elv dad­já ah­te dái­det vái­dit hukse­jed­dji­id po­liti­i­jai­de. Sii gea­hčča­lit maid­dái váikkuhit ášši oljo- ja energi­i­ja­mi­nis­ta­ra bok­te.

OVTTAS: Sálli­ra oro­haga Dorv­vošn­járg­ga si­id­da boazo­do­al­lit ožžot doar­jaga báikkálaččain mat le­at vuost­tal­dan hukse­ma dan rájes go plá­nat ilbme.

HUKSEJIT: Nord­lys bieg­ga­mill­opár­ka hukse­juv­vo Ruk­ses­vár­rái ja Vil­gesvár­rái. Proše­ak­ta­jođi­head­dji ii loga ieža­set bis­se­hit barg­gu go sis le­at lo­bit ortne­gis. 67 bieg­ga­tur­bi­in­na galg­gaše sajis boaht­te čavčča.

Newspapers in Northern Sami

Newspapers from Norway

© PressReader. All rights reserved.