Re­kord-or­kaan Ir­ma se ver­woes­ting

Le­wens­ver­lies, ver­nie­tig­de ge­boue en reu­se­ont­rui­mings – Or­kaan Ir­ma se pad van ver­woes­ting laat die re­kords spat

Huisgenoot - - Inhoud - Saam­ge­stel deur SANDY COOK

KORT op die hak­ke van die ver­nie­ti­gen­de or­kaan Har­vey het die skrik­wek­ken­de Ir­ma ge­volg. Dié ka­te­go­rie 5-or­kaan het die re­kords laat spat met ’n pad van ver­woes­ting, eers oor die Ka­ri­bie­se Ei­lan­de, waar­na dit wes­waarts gedraai en koers ge­kies het na Flo­ri­da. Ir­ma het teen druk­tyd min­stens 33 le­wens ge­ëis en een van die groot­ste ont­rui­mings in die ge­skie­de­nis van die Ba­ha­ma-ei­lan­de en moont­lik A­me­ri­ka ge­nood­saak.

Die o­wer­heid het nie doe­kies om­ge­draai nie, ver­al vir in­wo­ners van die kwes­ba­re Flo­ri­da Keys: Gee pad of sien maar self en kom klaar.

Die he­wi­ge s­torm het drei­gend oor die At­lan­tie­se O­se­aan be­weeg en ge­swel tot ’n ge­bied gro­ter as Frank­ryk. Dis aan­ge­blaas deur die warm see­stro­me. Die ei­lan­de in sy pad het nie ’n kans ge­had nie en tal­le is in puin ge­lê.

Me­gan Grund­ling, oor­spronk­lik van die Wes-Kaap, is een van so­wat 280 SuidA­fri­ka­ners op die B­rit­se Maag­de-ei­lan­de wat om hulp ge­smeek het. Sy woon in Ca­ne Gar­den Bay in Tor­to­la, wat deur sterk win­de ge­teis­ter is. “Dis werk­lik skrik­wek­kend,” het sy aan He­ral­dLIVE ge­sê. “Daar is geen e­lek­tri­si­teit nie en die paaie is on­be­gaan­baar. Ek is dank­baar ek leef. Ons het drin­gend hulp no­dig,” het Me­gan, ’n fi­nan­si­ë­le kon­tro­leur, ge­sê.

Teen druk­tyd was dit vier dae se­dert Ma­de­leen Ra­bie (52) van Pe­ar­ly Be­ach in die O­ver­strand laas kon­tak ge­maak het met haar seun, A­lex de Vil­liers (24), en sy vrou, Ni­co­le (22), wat se­dert Ja­nu­a­rie in Tor­to­la woon. A­lex werk vir ’n mo­tor­han­de­laar en Ni­co­le in ’n re­stau­rant.

Na­dat Ir­ma dié ei­land op Woens­dag 6 Sep­tem­ber ge­tref het, kon Ma­de­leen nie kon­tak met die paar­tjie maak nie om­dat hul­le van die bui­te­wê­reld af­ge­sny is. Sy het 31 uur angs­tig ge­wag. Toe flits ’n teks­bood­skap van ’n vreem­de nom­mer op haar sel­foon­skerm: “Haai, Ma. Dis A­lex. Ons is ou­kei. Geen sein. Ei­land is ’n ramp,” ver­tel Ma­de­leen aan Huis­ge­noot.

“Ek het da­de­lik die nom­mer ge­bel. ’n V­reem­de­ling het ge­ant­woord en A­lex ge­roep. Hy kon nie lank praat nie. Hy het net vir my ge­sê hul­le was ses men­se wat ses uur lank in ’n bad­ka­mer ge­skuil het.”

Or­kaan Jo­se, wat die ei­land na ver­wag­ting kort ná Ir­ma sou tref, het net-net by Tor­to­la ver­by­ge­hou. “Dis die heel eer­ste or­kaan wat hul­le be­leef het,” ver­tel Ma­de­leen. “My seun is net ge­woond aan P­re­to­ria se don­der­storms.”

Tal­lo­se ei­land­be­wo­ners het hul woon­plek ver­loor; die B­rit­se bil­joe­nêr sir Ri­chard Bran­son se huis op Nec­ker-ei­land in die B­rit­se Maag­de-ei­lan­de is ook ver­woes. Die mag­naat (67) het hom in sy wyn­kel­der toe­ge­sluit tot die s­torm be­daar het. Hy het toe na Pu­er­to Ri­co ge­reis om ’n her­bou­plan vir sy huis te ko­ör­di­neer en te help met ramp­ver­lig­ting.

Dra­ma­tie­se fo­to’s van voor en ná die or­kaan wys die om­vang van die ska­de en die her­stel­werk wat voor­lê. Som­mi­ge ei­lan­de het on­der plun­de­ry deur­ge­loop en al die be­lang­ri­ke diens­te – wa­ter, te­le­fo­ne en e­lek­tri­si­teit – sou teen druk­tyd on­be­paald bui­te wer­king wees.

Hoe­kom was Ir­ma so sterk?

Dis die eer­ste aan­ge­te­ken­de s­torm wat win­de van by­na 300 km/h 37 uur aan­een­lo­pend ge­hand­haaf het en was die sterk­ste s­torm wat al aan­ge­te­ken is in die At­lan­tie­se O­se­aan, bui­ten op die Ka­ri­bie­se Ei­lan­de en in die Golf van Mex­i­ko. Die or­kaan was so krag­tig, dit het die see ty­de­lik weg­ge­suig van stran­de in Flo­ri­da en die Ba­ha­mas, en vis­se ag­ter­ge­laat.

On­t­ruim­de in­wo­ners is ge­waar­sku om eers te­rug te keer huis toe na­dat die wind be­daar het, want storm­bran­ders van tot 4,5 m is om die kus van Flo­ri­da ver­wag.

Nes nog tal­le or­ka­ne in die At­lan­tie­se O­se­aan het Ir­ma na­by Kaap Ver­de aan die noord­wes­kus van A­fri­ka ont­staan. Kaap Ver­die­se storms kan su­per­krag­tig word weens die lang af­stand wat dit oor die e­kwa­to­ri­a­le At­lan­tie­se O­se­aan af­lê voor dit die land be­reik en ver­swak, ver­dui­de­lik Ne­al Dorst, ’n me­te­o­ro­loog by die Na­si­o­na­le O­se­a­nie­se en At­mos­fe­rie­se Ad­mi­nis­tra­sie in A­me­ri­ka.

Die vol­maak­te sa­me­loop van om­stan­dig­he­de het Ir­ma om­skep in die mon­ster wat sy ge­word het. The Washing­ton Post be­rig ’n kom­bi­na­sie van swak win­de in die At­lan­tie­se O­se­aan, baie warm see­tem­pe­ra­tu­re en die feit dat die kern van die s­torm oor die oop wa­ter kon bly son­der dat dit ’n groot kus be­reik het, het tot die or­kaan se ka­ta­stro­fie­se krag ge­lei.

Die “wind­ver­skui­wing” oor die At­lan­tie­se O­se­aan was van­jaar laag ver­ge­le­ke met vo­ri­ge ja­re. Wind­ver­skui­wing, ’n ver­an­de­ring in wind­snel­heid of -rig­ting met hoog­te, is ge­neig om ’n or­kaan uit­me­kaar te skeur en sy krag te ver­sprei. In kalm toe­stan­de kan “siklo­ge­ne­se” voor­kom, wat be­te­ken ’n or­kaan kan vorm.

Met bui­ten­ge­woon lae wind­ver­skui­wing oor die At­lan­tie­se O­se­aan en Ka­ri­bie­se See was ’n aktiewe or­kaan­sei­soen dus al maan­de aan die broei.

HOOFFOTO: Dit is al wat oor­ge­bly het na­dat Or­kaan Ir­ma ge­woed het deur die weel­de­ri­ge Bit­ter End-seil­jag­klub (BO) op die B­rit­se Maag­de-ei­land Vi­r­gin Gor­da.

NOU BO: Die strand­kui­er­plek Hon­ky Tonk Bar op die Ka­ri­bie­se Ei­land St. Mar­tin kon nie staan­de bly teen Ir­ma se aan­slag nie. REGS: Sir Ri­chard Bran­son se luuk­se wo­ning op Nec­ker-ei­land het ook in die slag ge­bly. Die mag­naat be­y­wer hom nou vir hulp­ver­le­ning. ON­DER: Die eens ne­tjies ge­an­ker­de bo­te in die Pa­ra­quit­a­baai-ha­we op Tor­to­la in die B­rit­se Maag­de-ei­lan­de was in ’n war­boel na­dat Ir­ma met hul­le klaar was.

EERS

EERS

NOU

NOU

EERS

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.