Teen­stand broei teen oopkop pous

Pous Fran­cis­kus se li­be­ra­le her­vor­mings en sie­nings oor on­der meer eg­skei­ding en gays ont­lok vu­ri­ge teen­stand on­der kon­ser­wa­tie­wes in die Ka­to­lie­ke Kerk, in so ’n ma­te dat par­ty pries­ters nie kan wag dat hy sterf nie

Huisgenoot - - Inhoud -

VAN die oom­blik dat kar­di­naal Jor­ge Ber­go­g­lio in 2013 pous ge­word het, het sy ma­nier van doen die wê­reld se ver­beel­ding aan­ge­gryp: Hy het ’n Fi­at be­stuur, sy eie tas­se ge­dra en self sy ho­tel­re­ke­nings be­taal. Hy het die voe­te van Mos­lem-vlug­te­lin­ge ge­was en ’n ver­draag­sa­me hou­ding teen­oor gay men­se voor­ge­staan met die woor­de: “Wie is ek om te oor­deel?”

Maar bin­ne die kerk het pous Fran­cis­kus vu­ri­ge teen­kan­ting van kon­ser­wa­tie­wes ont­lok wat vrees hier­die gees sal die kerk ver­deel en selfs laat ver­splin­ter. Ver­le­de jaar het ’n voor­aan­staan­de En­gel­se pries­ter aan my er­ken baie van die pries­ters ver­af­sku die pous.

“Ons kan nie wag dat hy sterf nie. Dis on­pu­bli­seer­baar wat ons in pri­vaat­heid sê. Wan­neer twee pries­ters me­kaar ont­moet, praat hul­le oor hoe aak­lig Ber­go­g­lio is.” Na­tuur­lik voeg hy ná 10 mi­nu­te van on­op­hou­de­li­ke ge­kla by: “Jy moet niks hier­van pu­bli­seer nie, an­ders word ek af­ge­dank.”

’Pous Fran­cis­kus is in ’n oor­log met die Va­ti­kaan ge­wik­kel. As hy wen, kan die kerk in duie stort’

Hier­die meng­sel van haat en vrees is al­ge­meen on­der die pous se teen­stan­ders. Fran­cis­kus, die eer­ste nieEu­ro­pe­se pous in die mo­der­ne tyd en die eer­ste Je­su­ï­tie­se pous nog, is as ’n bui­te­stan­der tot die Va­ti­kaan­se es­ta­blishment ver­kies. Daar is ver­wag hy sou vy­an­de maak, maar nie­mand het voor­sien hoe­veel van hul­le nie.

Hy het ver­kramp­tes en kon­ser­wa­tie­wes aan­stoot ge­gee met al­les van sy vin­ni­ge af­swe­ring van die praal van die Va­ti­kaan – dit was ’n te­ken aan die kerk se 3 000 staats­diens­le­de dat hy din­ge an­ders gaan doen – tot sy steun aan mi­gran­te, sy aan­val­le op glo­ba­le ka­pi­ta­lis­me en bo­wen­al sy stap­pe om die kerk se le­rin­ge oor seks te her­on­der­soek. Uit die stem­me wat op die jong­ste wê­reld­wye by­een­koms van bis­kop­pe uit­ge­bring is, blyk dit am­per ’n kwart van die kol­le­ge van kar­di­na­le – die mees se­ni­or gees­te­li­kes in die kerk – glo die pous flan­keer met ket­te­ry.

’n Ge­skil oor sy be­skou­ing van eg­skei­ding het die deur­slag ge­gee. Met meer as ’n bil­joen lid­ma­te is die Ka­to­lie­ke Kerk die groot­ste or­ga­ni­sa­sie op die pla­neet en baie van sy aan­han­gers is ge­skei­de of on­ge­trou­de ou­ers. Pous Fran­cis­kus het van eeue – in­dien nie mil­len­ni­ums nie – van Ka­to­lie­ke te­o­rie weg­ge­breek deur pries­ters te pro­beer aan­moe­dig om die mis aan par­ty ge­skei­de of her­trou­de eg­pa­re te bied of aan ge­sin­ne waar on­ge­trou­de ou­ers saam­woon. Sy vy­an­de wil hom dwing om dié po­gings te laat vaar.

Maar hy hou te mid­de van ál gro­ter on­te­vre­den­heid stil­weg daar­mee vol; daar­om maak hul­le nou reg om hom die stryd aan te sê.

In 2016 het ’n kar­di­naal, met die steun van ’n paar af­ge­tre­de kol­le­gas, die moont­lik­heid van ’n for­me­le ver­kla­ring van ket­te­ry ge­op­per – die op­set­li­ke ver­wer­ping van ’n ge­ves­tig­de leer­stel­ling van die kerk, ’n sonde waar­voor hy uit die kerk ge­ban kan word. Ver­le­de jaar het 62 on­te­vre­de Ka­to­lie­ke, on­der wie ’n af­ge­tre­de bis­kop en ’n voor­ma­li­ge hoof van die Va­ti­kaan­se Bank, ’n ope brief ge­pu­bli­seer waar­in Fran­cis­kus van se­we ge­val­le van ket­te­ry be­skul­dig word.

Om ’n sit­ten­de pous van ket­te­ry te be­skul­dig is die dras­ties­ste op­sie. Vol­gens die Ka­to­lie­ke ge­loofs­leer mag die pous nie ver­keerd wees wan­neer hy oor die ver­naam­ste ge­loofs­kwes­sies praat nie; as hy dus wel ver­keerd is, mag hy nie pous wees nie. Aan die an­der kant, as die pous reg is, be­te­ken dit al sy voor­gan­gers was ver­keerd.

Dis ’n be­son­der gif­ti­ge vraag, want dit is by­na vol­ko­me te­o­re­ties. In die prak­tyk word in die groot­ste deel van die wê­reld ge­reeld aan ge­skei­de en her­trou­de eg- pa­re die mis ge­bied. Pous Fran­cis­kus stel nie ’n re­vo­lu­sie voor nie; bloot dat die bu­ro­kra­sie ’n stel­sel er­ken wat reeds be­staan en dalk nood­saak­lik is vir die kerk se oor­le­wing. As die re­ëls let­ter­lik toe­ge­pas sou word, sou dit be­te­ken het nie­mand mag ná ’n mis­luk­te hu­we­lik ooit weer seks hê nie. Dit is nie ’n prak­tie­se ma­nier om te sorg dat daar toe­koms­ti­ge ge­slag­te Ka­to­lie­ke sal wees nie.

Tog lyk dit vir Fran­cis­kus se teen­stan­ders of sy ver­sig­ti­ge her­vor­mings ’n be­drei­ging is vir die oor­tui­ging dat die kerk tyd­lo­se waar­he­de ver­kon­dig. En as die Ka­to­lie­ke Kerk nie e­wi­ge waar­he­de ver­kon­dig nie, vra die kon­ser­wa­tie­wes, wat­ter doel het dit dan?

In 2015 het die A­me­ri­kaan­se joer­na­lis Ross Dout­hat, ’n Ka­to­lie­ke be­keer­ling, ’n ar­ti­kel met die op­skrif Will Po­pe Fran­cis B­re­ak the C­hurch? vir die tyd­skrif The At­lan­tic ge­skryf. In­tus­sen het die En­gel­se tra­di­si­o­na­lis Da­mi­an T­homp­son in ’n blog­pla­sing vir The S­pec­ta­tor ge­dreig: “Pous Fran­cis­kus is nou in ’n oor­log met die Va­ti­kaan ge­wik­kel. As hy wen, kan die kerk in duie stort.” Die pous se sie­nings oor eg­skei­ding en ho­mo­sek­su­a­li­teit het vol­gens ’n aarts­bis­kop van Ka­za­ch­stan “Sa­tan se rook” die kerk laat bin­ne­dring.

Die Ka­to­lie­ke Kerk het vir groot de­le van die vo­ri­ge eeu ’ n stryd teen die sek­su­e­le re­vo­lu­sie ge­voer en ’n on­houd­ba­re ab­so­lu­tis­tie­se stand­punt pro­beer ver­de­dig dat al­le kuns­ma­ti­ge voor­be­hoe­ding as­ook e­ni­ge seks bui­te een le­wens­lan­ge hu­we­lik ver­bo­de is. Dis nie werk­lik hoe men­se leef nie, soos Fran­cis­kus dan ook al er­ken het. Die pries­ters weet dit, maar daar word van hul­le ver­wag om voor te gee dat hul­le dit nie weet nie. Die amp­te­li­ke leer­stel­ling mag nie be­vraag­te­ken word nie, maar dit kan ook nie ge­hoor­saam word nie. Iets moet mee­gee, en wan­neer dít ge­beur, kan dit ’n ont­plof­fing ver­oor­saak wat die kerk uit­me­kaar­skeur.

NIE­MAND het dié pro­ble­me met Fran­cis­kus se ver­kie­sing in 2013 voor­sien nie. Een van die re­des waar­om sy me­de­kar­di­na­le hom ver­kies het, was om die on­buig­sa­me bu­ro­kra­sie van die Va­ti­kaan reg te ruk, ’n taak wat al lank sloer. Kar­di­naal Ber­go­g­lio van Bu­e­nos Ai­res is as ’n re­la­tie­we bui­te­stan­der ver­kies om­dat hy die ver­moë het om blok­ka­sies in die kern van die kerk uit die weg te ruim.

Maar daar­die mis­sie het gou met nog ’n ver­skui­wings­lyn in die kerk ge­bots – een wat as ’n stryd tus­sen “li­be­ra­les” soos Fran­cis­kus en “kon­ser­wa­tie­wes” soos sy vy­an­de be­skryf word. Die groot­ste twis­punt is tus­sen Ka­to­lie­ke wat glo die kerk moet die a­gen­da vir die wê­reld be­paal, en dié wat dink die wê­reld moet die a­gen­da vir die kerk be­paal.

In 2013, kort ná sy ver­kie­sing, het Fran­cis­kus ’n gods­diens­ti­ge or­de ge­sui­wer wat aan die La­tyn­se Mis toe­ge­wy was.

Pous Be­ne­dic­tus het in Ju­nie 2012 ’n kom­mis­sie van on­der­soek na die Fran­cis­kaan­se Mon­ni­ke van die On­be­vlek­te aan­ge­stel. Hier­die groep met so­wat 600 le­de (mans en vroue) is daar­van be­skul­dig dat hul­le toe­ne­mend ek­stre­me reg­se po­li­tie­ke sie­nings met hul toe­wy­ding aan die La­tyn­se Mis kom­bi­neer.

Toe die kom­mis­sie in Ju­lie 2013 ver­slag doen, was kon­ser­wa­tie­wes ge­skok oor Fran­cis­kus se re­ak­sie. Hy het die mon­ni­ke ver­bied om die La­tyn­se Mis in die o­pen­baar te ge­bruik en hul kweek­skool ge­sluit. Daar­by het hy dit op eie hout­jie ge­doen, son­der om die Va­ti­kaan se eie hof­stel­sel te raad­pleeg. Dit is toe nog deur die A­me­ri­kaan­se kar­di­naal Ray­mond Bur­ke be­stuur, wat as Fran­cis­kus se mees uit­ge­spro­ke teen­stan­der na vo­re sou tree. Die vol­gen­de jaar het hy Ray­mond uit sy pos ont­slaan en daar­deur van hom ’n ge­swo­re vy­and ge­maak.

Ray­mond, ’n ly­wi­ge A­me­ri­ka­ner met ’n voor­lief­de vir ge­bor­duur­de to­gas, was een van die op­val­lend­ste re­ak­si­o­nê­re in die Va­ti­kaan. Sy i­de­aal is die pries­ter­li­ke, pa­tri­ar­ga­le en be­le­ër­de kerk van die La­tyn­se Mis, en dit het ge­lyk of die kerk on­der Jo­han­nes Pau­lus II en Be­ne­dic­tus sta­dig­aan daar­na te­rug­keer – tot Fran­cis­kus aan die werk ge­spring het.

Fran­cis­kus het ook met ’n om­vat­ten­de aan­val teen die ou gar­de in die Va­ti­kaan be­gin. Vyf dae ná sy ver­kie­sing het hy Ós­car Ro­drí­guez Ma­ra­di­a­ga, ’n kar­di­naal van Hon­du­ras, as die ko­ör­di­neer­der van ’n groep van ne­ge kar­di­na­le van oor die wê­reld heen aan­ge­stel om die Va­ti­kaan reg te ruk. Dit was o­ral­oor ’n ge­wil­de stap, be­hal­we in Ro­me.

Pous Jo­han­nes Pau­lus II is in die laas­te de­ka­de van sy le­we ál meer deur par­kin­son­siek­te ver­swak en het nie e­ner­gie op bu­ro­kra­tie­se twis­te ver­spil nie. Die Ku­rie, soos die Va­ti­kaan­se bu­ro­kra­sie be­kend is, het toe mag­ti­ger, stag­nant en kor­rup ge­word. Wei­nig stap­pe is teen bis­kop­pe ge­doen wan­neer hul­le pries­ters be­skerm het wat kin­ders ge­mo­les­teer het.

Die Va­ti­kaan­se Bank was be­rug vir die diens­te wat dit aan geld­was­sers ge­bied het. Die pro­ses van hei­lig­ver­kla­ring het ’n ui­ters duur be­drog­spul ge­word. (Die I­ta­li­aan­se joer­na­lis Gi­an­lui­gi Nuz­zi het die deur­snee­prys op R7,5 mil­joen per stra­le­krans ge­raam.) Die geldsake van die Va­ti­kaan was ’n ge­mors.

In De­sem­ber 2015 het Fran­cis­kus geen doe­kies om­ge­draai in sy tra­di­si­o­ne­le Kers­bood­skap aan die Ku­rie nie: Hy het hul­le be­skul­dig van ar­ro­gan­sie, “gees­te­li­ke alz­hei­mers” en “skyn­hei­lig­heid . . . en ’n gees­te­li­ke leeg­heid wat a­ka­de­mie­se gra­de nie kan vul nie”, as­ook van ma­te­ri­a­lis­me en ’n ver­sla­wing aan skin­der en rug­ste­ke­ry – nie wat jy op die kan­toor­par­ty­tjie by jou baas wil hoor nie.

Tog lyk dit ná vier jaar van sy pous­skap of die weer­stand van die Va­ti­kaan ver­skerp het. Ver­le­de Fe­bru­a­rie het plak­ka­te op die stra­te van Ro­me ver­skyn met die vraag: “Fran­cis­kus, waar is jou ge­na­de?” – oor die ma­nier waar­op hy Ray­mond be­han­del het. Net on­te­vre­de e­le­men­te in die Va­ti­kaan kon daar­ag­ter ge­sit het. Dit was ’n uit­wen­di­ge te­ken van die kop­pi­ge wei­e­ring om mag aan die her­vor­mers af te staan.

Maar hier­die stryd word oor­ska­du deur die kwes­sie of die mis aan ge­skei­de en her­trou­de eg­pa­re ge­bied moet word. Vir baie be­klem­toon die kerk se wei­e­ring om twee­de hu­we­li­ke te er­ken – ten­sy die eg­paar be­loof om nooit seks te hê nie – hoe ab­surd dit is dat ’n groep se­li­ba­te mans men­se se le­we re­ël.

‘Die bieg­stoel moet geen mar­tel­ka­mer wees nie; eer­der ’n ont­moe­ting met die He­re se ge­na­de’

In 2015 en 2016 het Fran­cis­kus twee groot si­no­des van bis­kop­pe van oor die wê­reld heen laat ver­ga­der om dit al­les te be­spreek. Hy het ge­weet hy kon nie son­der breë kon­sen­sus voort­gaan nie. Hy­self het stil­ge­bly en die bis­kop­pe aan­ge­moe­dig om te re­de­ka­wel. Maar dit was gou dui­de­lik hy is ten guns­te daar­van om die dis­si­pli­ne oor die bied van die mis ná ’n her­troue te ver­slap. Met dié dat dit in elk ge­val in die prak­tyk ge­beur, kan ’n bui­te­stan­der moei­lik ver­staan waar­om dit ge­moe­de­re so hoog laat loop het.

“Waar­oor ek be­sorg is, is die te­o­rie,” ver­dui­de­lik die En­gel­se pries­ter wat er­ken hy haat Fran­cis­kus. “In my ge­meen­te is baie ge­skei­de eg­pa­re, maar baie van hul­le sal hul­le haas om in die kerk te trou so­dra hul­le hoor die eer­ste hu­we­liks­maat is dood. Ons is al­mal son­daars. Maar ons moet die in­tel­lek­tu­e­le in­te­gri­teit van die Ka­to­lie­ke ge­loof be­hou.”

Vol­gens hier­die denk­wy­se be­wys die feit dat die wê­reld jou leer­stel­lings ver­werp bloot hoe reg jy is.

“Die Ka­to­lie­ke Kerk be­hoort teen­kul­tu­reel te wees in die na­draai van die sek­su­e­le re­vo­lu­sie,” hou Ross vol. “Die Ka­to­lie­ke Kerk is al oor­bly­wen­de in­stan­sie in die We­ster­se wê­reld wat sê eg­skei­ding is sleg.”

Maar die pous sê die kerk moet ’n hos­pi­taal of nood­hulp­sta­sie wees. Ge­skei­des hoef nie te hoor eg­skei­ding is ’n sleg­te ding nie. Hul­le moet her­stel en hul le­we her­bou. Die kerk moet hul­le by­staan.

Op die si­no­de van 2015 was dit nog ’n min­der­heids­be­skou­ing. ’n Li­be­ra­le do­ku- ment is op­ge­stel op­ge­stel, maar die meer­der­heid het dit ver­werp. ’n Jaar la­ter was die kon­ser­wa­tie­wes ’n min­der­heid, maar ’n baie vas­be­slo­te een. Fran­cis­kus het self die be­raad­sla­gings in ’n do­ku­ment ge­ti­teld A­mo­ris La­e­ti­tia (die vreug­de van lief­de) op­ge­som. Dit is lank, pein­send en ver­sig­tig dub­bel­sin­nig. Die di­na­miet is in voet­noot 351 van hoof­stuk agt ver­steek.

Par­ty men­se wat in twee­de hu­we­li­ke (of bur­ger­li­ke ven­noot­skap­pe) leef, sê Fran­cis­kus, “kan in God se ge­na­de leef, kan lief­hê en kan ook in die le­we van ge­na­de en lief­da­dig­heid groei, ter­wyl hul­le hulp daar­mee van die kerk ont­vang”.

Hy sê ver­der sul­ke pa­re kan die mis ont­vang as hul­le hul son­des be­ly het. “Ek wil pries­ters her­in­ner die bieg­stoel moet geen mar­tel­ka­mer wees nie; eer­der ’n ont­moe­ting met die He­re se ge­na­de.” Hy voeg by: “Ek wil ook daar­op wys dat die brood met die mis geen prys vir die vol­maak­tes is nie, maar ’n krag­ti­ge ge­nees­mid­del en voe­ding vir die swak­kes.

“As ons dink al­les is swart en wit,” gaan Fran­cis­kus voort, “ver­sper ons soms die pad van ge­na­de en groei.”

DIT is hier­die piep­klein voet­noot wat die re­bel­lie teen sy ge­sag aan­vuur. Tot ’n der­de van die bis­kop­pe bied pas­sie­we weer­stand teen die ver­an­de­ring, en ’ n klein min­der­heid doen dit ak­tief. Die lei­er van die fak­sie is Fran­cis­kus se aarts­vy­and, kar­di­naal Ray­mond Bur­ke.

Na­dat Ray­mond eers uit sy pos by die Va­ti­kaan­se hof en toe uit die li­tur­gie­se kom­mis­sie ont­slaan is, het hy in die toe­sig­hou­den­de raad van die Rid­ders van Mal­ta be­land – ’n lief­da­dig­heids­or­ga­ni­sa­sie wat deur die ou Ka­to­lie­ke a­ris­to­kra­sieë van Eu­ro­pa be­stuur word. In die herfs van 2016 het hy een van die or­de se hoog­ste amp­te­na­re, groot­kan­se­lier Al­brecht F­rei­herr von Boe­sel­a­ger, af­ge­dank – glo om­dat dié non­ne toe­ge­laat het om kon­do­me in Mi­an­mar te ver­sprei. Dit is iets wat non­ne taam­lik wyd in die ont­wik­ke­len­de wê­reld doen om kwes­ba­re vroue te be­skerm.

Al­brecht het hom op die pous be­roep. Die uit­koms was dat Fran­cis­kus hom her­aan­ge­stel het en ’n an­der man aan­ge­stel het om die mees­te van Ray­mond se plig­te oor te neem.

In­tus­sen het Ray­mond ’n nu­we stryd aan­ge­knoop wat al so na moont­lik daar­aan ge­kom het om die pous van ket­te­ry te be­skul­dig. Saam met drie an­der kar­di­na­le het Ray­mond ’n lys met vier vrae saam­ge­stel om te be­paal of A­mo­ris La­e­ti­tia stry­dig met die vo­ri­ge leer­stel­lings is of nie. Ná sy af­dan­king het Ray­mond die vrae o­pen­baar ge­maak en ge­sê hy is be­reid om ’n for­me­le ver­kla­ring uit te reik dat die pous ’n ket­ter is as Fran­cis­kus nie daar­op wil ant­woord nie.

Na­tuur­lik ver­teen­woor­dig A­mo­ris La­e­ti­tia ’n breuk van vo­ri­ge leer­stel­lings.

“Wat be­te­ken dit as ’n pous ’n vo­ri­ge pous weer­spreek?” vra Ross. “Dit is merk­waar­dig hoe na­by Fran­cis­kus daar­aan ge­kom het om van sy on­mid­del­li­ke voor­gan­gers te ver­skil. Net 30 jaar na­dat Jo­han­nes Pau­lus II Ve­ri­tatis S­plen­dor uit­ge­vaar­dig het (met die grond­be­gin­sels waar­op die Kerk mo­re­le lei­ding moet gee), lyk dit of A­mo­ris La­e­ti­tia dit weer­spreek.”

Dit be­te­ken pous Fran­cis­kus weer­spreek op­set­lik ’n man wat hy self tot hei­li­ge ver­klaar het. Dit sal hom kwa­lik pla, maar sy eie sterf­lik­heid kan dalk wel. Om Fran­cis­kus se ver­an­de­rings deur te voer, sal die kerk dit eers moet aan­vaar. Hy is nou 80 en het net een long. Sy teen­stan­ders bid dalk vir sy spoe­di­ge dood, maar nie­mand weet of sy op­vol­ger hom sal pro­beer weer­spreek nie – en daar­die vraag sal nou die toe­koms van die Ka­to­lie­ke Kerk be­paal.

Pous Fran­cis­kus was in 2016 die voe­te van a­siel­soe­kers in ’n vlug­te­lin­ge­sen­trum na­by Ro­me. Die pous het al ’n be­roep op Eu­ro­pe­se lan­de ge­doen om die be­hept­heid met vei­lig­heid met naas­te­lief­de te tem­per deur hulp aan mi­gran­te te ver­leen. “Mi­gran­te is ons broers en sus­ters op soek na ’n be­ter le­we, ver van ar­moe­de, hon­ger­te, uit­bui­ting en die on­e­we­re­di­ge ver­sprei­ding van die pla­neet se hulp­bron­ne, wat vir al­mal be­doel is,” het hy ge­sê.

Pous Fran­cis­kus be­dien in 2016 ’n kerk­gan­ger met die Nag­maal ty­dens die Paas­diens in die Sint Pie­ters­kerk in die Va­ti­kaan­stad.

LINKS: L Fran­cis­kus het die Hon­du­re­se kar­di­naal Ós­car Ro­drí­guez Ma­ra­di­a­ga aan­ge­stel om kor­rup­sie in die kerk te ta­kel. BO: Die A­me­ri­kaan­se kar­di­naal Ray­mond Bur­ke is die p pous se mees uit­ge­spro­ke teen­stan­der.

spreek BO: B sp Fran­cis­kus bis­kop­pe toe to ty­dens die si­no­de no van 2015, waar ro w rond­om kwes­sies Ka­to­lie­ke ge ge­sins­le­we on­der di die loep ge­kom he het. LINKS: Die po pous le­wer sy Kers­bo bood­skap aan die K Ku­rie in 2015.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.