As jou oud­ste na die jon­ger kin­ders moet kyk

Met dié dat so- veel ou­ers dees­dae be­dags en saans moet werk om die pot aan die kook te hou, word baie van die groot­mens­plig­te aan die oud­ste kin­ders oor­ge­dra. Maar dis nie al­tyd ’n goeie ding nie.

Kuier - - Inhoud - DEUR I­VOR PRI­CE

Jy brêk ge­reeld oor jou oud­ste wat be­dags die pot­te aan die kook hou wan­neer jy by die werk is. As jy by die huis kom, staan die aand­kos ge­reed wat sy som­mer tus­sen haar skool­werk deur ge­doen het. Sy’t boon­op ge­sorg dat die huis aan die kant ge­maak is – en haar broers en sus­ters ook her­in­ner om boe­ke te vat. Die pro­bleem is net: Sy’s nog self ’n kind en hoe­wel sy jou trots maak, lei dit tot wry­wing tus­sen haar en die an­der kin­ders.

’n Kin­der­be­ra­der by die Saar­tjie Baart­man-sen­trum vir mis­han­del­de vroue en kin­ders in Athlo­ne, Kaap­stad, Zeen­at Os­man, sê hul­le kry al hoe meer klag­tes van kin­ders wat swaar­trek. Dis meestal van eers­ge­bo­re­nes wat op­ge­saal word met ou­er­li­ke plig­te.

“Dis maar die ou sto­rie van die ou­er kind wat die ver­ant­woor­de­lik­heid van ver­sor­ger en be­sker­mer van die jon­ger kin­ders kry,”

sê Zeen­at.“Hul­le suk­kel eg­ter, want dis nie as­of die ma hul­le vrees­lik daar­voor re­spek­teer nie – en die jon­ger kin­ders voel hul­le word deur die ou­er kin­ders rond­ge­mors.”

Dit is ook op­val­lend dat baie van die ou­er kin­ders la­ter die jon­ge­res be­gin boelie. Die jon­ges voel hul­le kry on­reg­ver­dig­lik op­drag­te van die ou­er kind en dit lei tot angs, ver­war­ring, de­pres­sie en ’n groot mag­spel, waas­ku Zeen­at.

’n Kui­er- le­ser, C­heryl Wil­lem­se (56) van Hei­de­dal in Bloem­fon­tein, suk­kel eg­ter om te ver­staan hoe­kom van­dag se kin­ders hier­mee wor­stel.“Ons ou­mas en ma’s het ons dan hoe­kal op die­self­de ma­nier groot­ge­maak.”

C­heryl, wat self ’n ma van d­rie is, ont­hou as die jong­ste moes sy ook maar be­dags haar oud­ste sus­ter, Ve­ro­ni­ca (64), se in­struk­sies volg.“Ons Nan­na het al die ja­re ge­werk en Ve­ro­ni­ca moes maar in­val. Dis half van die oud­ste ver­wag om kind én ma te wees.”Maar wat is dan die ver­skil tus­sen vo­ri­ge ge­slag­te en die kin­ders van van­dag?

Cindy Bill­son, ’n maat­skap­li­ke wer­ker van Jo­han­nes­burg, glo meer kin­ders kry van­dag ou­er­li­ke ver­ant­woor­de­lik­he­de weens toe­ne­men­de en­kel­ou­er-huis­hou­dings so­wel as af­we­si­ge ou­ers.

“Vroe­ër ja­re het die mam­ma en pap­pa van die ver­ant­woor­de­lik­heid aan kin­ders oor­ge­dra, ja, maar hul­le het steeds die ou­er kin­ders on­der­steun,”sê sy.“Van­dag is daar eg­ter huis­hou­dings waar die oud­ste kin­ders nood­ge­dwon­ge moet in­spring om­dat die ma en pa een­vou­dig te sleg is om hul plig­te na te kom. Daar is ou­ers wat drank en selfs dwelms mis­bruik en dan spring die oud­ste maar in.”

Vol­gens Zeen­at er­vaar die sen­trum ook ’n ge­wel­di­ge toe­na­me in jong ma’s wat een­vou­dig net nie die mas kan op­kom nie. “Die ma’s is self nog bloed­jonk. Baie van hul­le weet nie om groot­mens­be­slui­te te maak nie en dit dwing weer die oud­ste kind in die rol van ver­sor­ger.”

WED­Y­WE­RING

Die im­pak op jou kin­ders moe­nie on­der­skat word nie, glo Cindy.“In siel­kun­di­ge ter­me praat ons van wed­y­we­ring tus­sen kin­ders. Dit is wat ge­beur wan­neer die een kind al op ’n jong ou­der­dom van die mam­ma en pap­pa se plig­te moet doen en dan be­gin kin­ders on­der me­kaar mee­ding vir ’n bie­tjie aan­dag.”

Cindy sê broers en sus­ters span­deer van­dag meer tyd met me­kaar, as met hul ou­ers.“Ons sien dit meer as ooit van­te­vo­re. Die ver­hou­ding tus­sen die sib­be word be­ïn­vloed deur al­ler­han­de fak­to­re soos of ’n spe­si­fie­ke kind voor­ge­trek word, en ook of net een kind met spe­si­fie­ke ver­ant­woor­de­lik­he­de toe­ver­trou word.”

In Eer­ste­rust in P­re­to­ria ver­tel Mo­ni­ca Meyer* (43), ’n gees­te­li­ke wer­ker, dat sy van ’n ge­sin weet waar ’n en­kel­ma om­trent al die ver­ant­woor­de­lik­he­de op haar oud­ste seun van skaars 15 jaar oud ge­pak het.

“Daai kind het voor my oë in ’n k­lein groot­men­sie ver­an­der en ek bla­meer sy ma,”sê Mo­ni­ca.“S­mid­dae ná skool hard­loop hy huis toe, want sy ma werk tot se­we­uur en dit het ba­sies nou sy ver­ant­woor­de­lik­heid ge­word om na sy sus­ter­tjies (van 7 en 13) om te sien. Hy help hul­le met die huis­werk, gee kos en doen al­les nes ’n reg­te vrou. Eint­lik weet hy nie wat dit is om kind te wees nie.”

Vol­gens Mo­ni­ca moet dié seun, wat nie juis in sy skool­werk uit­blink nie, tot een keer ’n week ba­sie­se in­ko­pies gaan doen.

“Sy ma werk lang ure en sy pro­beer reg­tig haar bes. Maar ek het al ag­ter­ge­kom die seun be­han­del sy sus­ter van 13 stief. Hul­le baklei soos kat en hond, want hy dink hy’s haar baas.”

Cindy waar­sku ook al hoe meer huis­hou­dings word van­dag deur kin­ders be­stuur – selfs wan­neer daar nog ou­ers is wat le­we, maar een­vou­dig weens werk­ver­plig­tin­ge om­trent nooit by die huis is nie. “Jy dink aan fa­mi­lies waar die ou­ers mis­kien aan MIV/vigs dood is. Maar ’n ma en pa wat heel­tyd werk en die kin­ders aan hul eie lot oor­laat, het die­self­de im­pak,”sê Cindy.

Sul­ke kin­ders moet dan nood­ge­dwon­ge be­slui­te oor die dag-tot-dag be­stuur van die huis­hou­ding neem. Hul­le doen dit om­dat hul­le een­vou­dig geen an­der keu­se het nie. Boon­op het hul­le nie die e­mo­si­o­ne­le in­tel­li­gen­sie om die an­der kin­ders groot te maak nie en dit lei tot ge­wel­di­ge kon­flik.”

NUT­TI­GE WEN­KE

Cindy sê daar is ’n paar wen­ke om te keer dat die ou­er kin­ders nie la­ter voel hul­le is sla­we in kom­pe­ti­sie met hul an­der broers en sus­ters nie.

Kom­pe­ti­sie is nor­maal, ver­tel Cindy.“Kyk wat ge­beur as daar ’n nu­we ba­ba in die huis is. Die ou­er kind sal ja­loers raak. Op­pas eg­ter wan­neer die ou­er kind be­gin voel sy is in be­heer van die jon­ge­res. Dit kan maak dat die jon­ger kin­ders voel hul­le word deur hul ou­ers ver­raai of ver­stoot.”

Bly weg van e­ti­ket­te. Op­pas vir daai be­skry­wings wat mens mak­lik om el­ke kind se nek hang. Dis nou din­ge soos“my ou staat­ma­ker­tjie”vir die oud­ste wat van die ou­er­li­ke plig­te be­gin na­kom, of“die hul­pe­lo­se een”, wat dalk meer af­hank­lik is van ’n vol­was­se­ne se lei­ding. Dit word la­ter le­wens­lan­ge e­ti­ket­te wat die kin­ders la­ter self gaan be­gin glo.

Moe­nie kant kies nie. Kin­ders is baie sen­si­tief en kan aan­voel as ou­ers die ou­er kind voor­trek. Teen die tyd dat hul­le groot­men­se word, is dit on­ge­skre­we re­ëls wat jou kin­ders se ver­hou­ding met me­kaar ne­ga­tief sal be­ïn­vloed.

Laat al­mal iets ek­stra in die huis doen. Ja, die kin­ders is nie al­mal ewe oud nie, maar elk­een kan s­mid­dae ná skool ’n ek­stra ta­kie doen wat hul­le ge­waar­deerd sal laat voel. Dit skep ook die in­druk dat al­mal tot die huis­hou­ding by­dra.

’n Kind bly ’n kind. Moet dit nooit ver­geet nie. Selfs al lyk dit of jou ou­er kind met die groot­mens-ver­ant­woor­de­lik­he­de reg­kom, moet jy ont­hou sy is steeds ’n kind. Sy het nog nie die e­mo­si­o­ne­le vol­was­sen­heid en om se­ke­re groot be­slui­te te neem nie. Jy bly die ou­er.

*Skuil­naam

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.