waar DAAR ’N RO­KIE IS. . .

Dis lank­al nie meer sexy of cool om ’n skuif te trek nie. En as jy nie op­pas nie kan jou sleg­te ge­woon­te jou baie meer as net geld kos!

Kuier - - Gesondheid - DEUR RO­WE­NA HEN­DRICKS

Ro­kers moet dees­dae om­trent ha­re op hul tan­de hê, want hul­le is by­na nê­rens meer wel­kom nie. Maar dit was nie al­tyd só nie.

Daar was ’n tyd toe rook baie ge­wild en dit nog­al sexy was vir ’n vrou om ’n ro­kie te trek. Dink maar aan ’n wulp­se Aud­rey Hep­burn met bloed­rooi lip­pe, ’n lang si­ga­ret in die mond, wat rook sag­gies uit­blaas.

Maar daai dae is vir al­tyd ver­by en dees­dae be­hoort al­mal be­wus te wees van die ge­sond­heids­ge­va­re wat dit in­hou.

Al is rook dees­dae om­trent o­ral bin­nens­huis ver­bo­de – dis teen die wet om in o­pen­ba­re plek­ke en selfs in ’n mo­tor, kan­toor of ge­sins­ka­mer te rook, ver­al in plek­ke waar kin­ders on­der 12 is en die be­mar­king van rook en si­ga­ret-brands is ook ver­bo­de – trek 9,1% van die vrou­e­be­vol­king in Suid-A­fri­ka nog ge­reeld ’n skuif, vol­gens die web­werf P­fi­zer.co.za.

Rook is ook die mees voor­kom­ba­re oor­saak van sterf­tes in die wê­reld, maar tog sterf ie­mand el­ke 6 se­kon­des weens rook­ver­wan­te siek­tes.

Rook tas ook by­na el­ke or­gaan in die lig­gaam aan en is ’n faktor in ses van die wê­reld se groot­ste oor­sa­ke van sterf­tes as ge­volg van hart­siek­tes, long­siek­tes en ver­skil­len­de soor­te kan­ker.

As jy ge­reeld aan twee­de­hand­se rook bloot­ge­stel word, is die kans 20 – 30% ho­ër dat jy long­kan­ker kan ont­wik­kel en jy het ’n 23% ho­ër kans om hart­siek­tes te kry. Kin­ders is ver­al in ge­vaar, om­dat rook tot wie­gie­dood by ba­bas kan lei en mid­del­oor­in­fek­sie en long­kwa­le by ou­er kin­ders kan ver­oor­saak.

Vol­gens die mees on­lang­se na­vor­sing deur die Hu­man S­cien­ces Re­se­arch Coun­cil (HSRC) van Suid-A­fri­ka, ’n 2013-op­na­me wat in al ne­ge pro­vin­sies ge­doen is, ver­skil rook­ge­woon­tes tus­sen ras­se. Daar is be­vind vroue rook oor die al­ge­meen min­der as mans, maar die pro­por­sie van bruin vroue wat rook is 33,2%, by­na vyf keer meer as die land­wye ge­mid­deld van 6,9%. Die ver­slag sê ook ro­kers teug ge­mid­deld aan 8,5 si­ga­ret­te per dag. Noord-Ka­pe­naars stook die mees­te met ’n ge­mid­del­de per­sen­ta­sie van 13,6 si­ga­ret­te per dag. Die re­ge­ring se streng wet­te oor die af­ge­lo­pe 20 jaar, wat rook in ver­al o­pen­ba­re plek­ke ver­bied, het dus groot­liks by­ge­dra tot die af­na­me in die ge­tal vol­was­se­nes wat rook – van 32% in 1993 tot 16,4% in 2012.

Dit kos ook ’n klein for­tuin om dié sleg­te ge­woon­te te vol­hou, om­dat ’n pak­kie 20-si­ga­ret­te nou al meer as R35 kos.

Vol­gens Fin­week.com sal dit ’n ro­ker, wat min­stens een pak­kie 20-si­ga­ret­te per dag rook, meer as R13 000 per jaar uit die sak jaag. Ie­mand wat 40 si­ga­ret­te per dag rook, sal so­wat R25 000 per jaar vir dié ge­woon­te moet op­dok.

Be­hal­we vir die ge­sond­heids­ge­va­re kan ’n rook­ge­woon­te ook jou voor­koms ver­niel. Van die al­ge­me­ne rook­ver­wan­te voor­koms­pro­ble­me sluit in vroeë ver­ou­de­ring, plooie, pers lip­pe, geel na­els en tan­de, on­ge­son­de tand­vleis en ’n vel wat grys trek van die ni­ko­tien.

Ek dink dit (rook) het my vrug­baar­heid be­ïn­vloed, want ek het lank ge­suk­kel om swan­ger te raak. Yo­lan­da B­rit­ton Ek het di­a­be­tes en hoë bloed en dok­ters het my al­tyd ge­waar­sku dat ek ’n be­roer­te kan kry om­dat ek rook. Maar ek het my min daar­aan ge­steur. A­net­te Bo­rai­ne

Vol­gens die web­werf Young­wo­mens­he­alth.org, be­vat el­ke si­ga­ret so­wat 7 000 che­mie­se stow­we soos ni­ko­tien (gif­stof), am­mo­ni­ak (skoon­maak-che­mi­ka­lieë), bu­taan (lig­h­ter fluid) en meer, waar­van so­wat 70 van dié che­mi­ka­lieë soor­tes kan­ker ver­oor­saak. Baie men­se dink ook twee keer voor­dat hul­le ie­mand da­te of mee wil trou as hul part­ner rook.

Wat vroue se ge­sond­heid be­tref, kan rook aan­lei­ding gee tot ’n gro­ter ri­si­ko van hart en long­kwa­le, én jy’t ook ’n gro­ter kans om ’n be­roer­te te kry. Of jy nou self rook of twee­de­hand­se rook in­a­sem, dit rig ewe veel ska­de aan jou ge­sond­heid.

Die ge­va­re van rook

As jy aan ie­mand an­ders se rook­walms bloot­ge­stel word kan dit in­ge­a­sem word en via jou lon­ge in jou bloed­stroom be­land. Só be­ska­dig en ver­nou dit die sel­le in jou bloed­va­te wat dan die suur­stof na jou le­de­ma­te be­perk. Dit kan ook bloed­klon­te laat vorm wat ’n be­roer­te kan ver­oor­saak.

Rook ver­oor­saak ook on­vrug­baar­heid en kan ver­skeie na­de­li­ge ef­fek­te op jou ba­ba hê as jy rook ter­wyl jy swan­ger is, of selfs as jy net baie rond­om jou man is wat rook.

A­net­te Bo­rai­ne (51) van die S­trand in die Hel­der­berg, het so drie jaar ge­le­de ’n be­roer­te ge­had na­dat dok­ters haar al tel­kens ge­waar­sku het om op te hou rook.

“Ek het vir 30 jaar lank so­wat 4 – 6 si­ga­ret­te per dag ge­rook. Ek het di­a­be­tes en hoë bloed en dok­ters het my al­tyd ge­waar­sku dat ek ’n be­roer­te kan kry, om­dat ek rook. Ek het my min daar­aan ge­steur ook om­dat dit swaar is om te quit. Maar tog het als dié by­ge­dra tot my be­roer­te. Ek het wel op­ge­hou rook ty­dens alt­wee my swan­ger­skap­pe, want ek het be­sef dit kan my ba­bas ska­de aan­doen,”sê A­net­te.

Nog ’n Kui­er- le­ser, Yo­lan­da B­rit­ton (45) van Ma­cas­sar bui­te Kaapstad, wat so­wat 15 si­ga­ret­te per dag rook, sê sy rook nou al 30 jaar lank.

“Ek dink nie dit het my vroe­ër laat oud lyk nie, maar my lip­pe het oor die ja­re blou ge­trek en ek dink dit het ook my vrug­baar­heid be­ïn­vloed, want ek het lank ge­suk­kel om swan­ger te raak. Ek kon nie eens op­hou rook toe ek swan­ger was nie en my kin­ders was al­bei on­der­ge­wig en het bors­kwa­le ge­had.”

Sy is nou erg be­kom­merd oor haar ge­sond­heid nou dat sy ou­er raak, want“ek bly moeg en kort van a­sem”.

Die wet raak al hoe stren­ger met ver­skeie be­per­kings om rook in o­pen­ba­re plek­ke stop te sit. Daar mag ook nie in die na­bye om­ge­wing van kin­ders ge­rook word nie, by baie eet- en kui­er­plek­ke mag jy glad nie meer rook nie én die sin tax op rook­goed styg ook dras­ties el­ke jaar.

Vol­gens dr. And­rea Ja­cobs, ’n tand­arts in die S­trand, lei rook en an­der ta­bak­pro­duk­te tot die ver­lies van been en sag­te weef­sel van die tan­de. Dit ver­oor­saak ook dat ro­kers meer vat­baar is vir in­fek­sies. Dit kan ook ver­oor­saak dat tand­vleis lank vat om te ge­nees. Sy sê van die min­der erns­ti­ge oor­sa­ke van rook is stink a­sem, aan­ge­tas­te reuk- en proe­sin­tuie, ’n ver­kleur­de tong en ge­vlek­te tan­de.“Van die erns­ti­ger oor­sa­ke is tand­vleis en been­siek­tes, wat lei tot mond ul­cers en tan­de wat ge­trek moet word. Die erg­ste is se­ker­lik mond- en keel­kan­ker. Ro­kers kan ’n kom­bi­na­sie van die ne­we-ef­fek­te ont­wik­kel, af­han­gen­de van hoe lank en hoe­veel hul­le rook,”sê sy.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.