GE­SOND­HEID:

Hou jou le­wer ge­sond vir ’n lang le­we!

Kuier - - INHOUD - Deur Ro­we­na Hen­dricks

hart­kwa­le is een van die grootste oor­sa­ke van sterf­tes in Suid-A­fri­ka en kry daar­om baie aan­dag, maar die le­wer is een van die or­ga­ne waar­oor men­se nie nood­wen­dig twee keer dink of wor­ry nie – tot­dat dit te laat is.

En die grootste oor­saak van le­wer­kwa­le? Té veel al­ko­hol. Jy dink daai dran­kie elke dag kan geen ska­de doen nie of dis or­raait om dit elke na­week te oor­doen, maar dit kan die ein­de van ’n ge­son­de le­wer be­te­ken.

Vol­gens die me­die­se web­tuis­te He­alth24.com, is een van die grootste oor­sa­ke van le­wer­siek­te oor­ma­ti­ge al­ko­hol-in­na­me om­dat die le­wer so­wat 95% van die al­ko- hol wat jy in­neem, moet fil­ter en uit die lig­gaam moet help ver­wy­der.

En om­dat die le­wer ’n be­lang­ri­ke rol in ver­skeie lig­gaams­funk­sies speel en jy nie daar­son­der kan leef nie, is dit be­lang­rik om ge­sond te leef en te eet om te ver­hoed dat jy le­wer­siek­te ont­wik­kel wat tot erns­ti­ge ge­sond­heids­pro­ble­me en selfs die dood kan lei.

Dís wat Jeff A­pril (62) van Wel­ling­ton in die Bo­land oor­ge­kom het. Jeff het aan­vank­lik sy simp­to­me dat iets ver­keerd is met sy le­wer, heel­te­mal ge­ïg­no­reer. Hy sê hy het die laas­te paar maan­de ’n swak eet­lus ont­wik­kel, er­ge maag­pyn, swel­ling en naar­heid be­gin er­vaar, maar dit was eers toe hy bloed be­gin braak het, dat hy be­sef het iets groots is fout.

“Ek het al die ja­re kwaai ge­par­ty en het al­tyd le­wer­pil­le by­der­hand ge­hou – in my kar, sak, som­mer o­ral. Ek was be­wus daar­van dat my ge­par­ty (en oor­ma­ti­ge al­ko­hol-in­na­me) my le­wer ska­de kon aan­doen en dis hoe­kom ek voor­sorg ge­tref het. Toe ek bloed op­bring en die dok­ters ’n so­nar doen, het hul­le be­vind my le­wer het ’n knou weg, maar dis ge­luk­kig nie baie erg aan­ge­tas nie.

“Hoe­wel hul­le nie die pre­sie­se oor­saak van my le­wer­siek­te kon vas­stel nie, glo ek vas die (le­wer)pil­le wat ek al die ja­re ge­sluk het voor­dat ek ge­drink het, het be­slis ge­help.

“Ek moet nou daag­liks so­wat vyf pil­le, wat vi­ta­mie­ne en le­wer­pil­le in­sluit, neem. Die dok­ter het ook vir my ge­sê om die bot­tel heel­te­mal toe te draai en som­mer weg te gooi,” sê Jeff.

ver­skil­len­de oor­sa­ke

Vol­gens dr. Mo­ni­que Ma­rais van Good­wood in Kaap­stad, is le­wer­siek­te meer al­ge­meen on­der vol­was­se­nes om­dat baie van die on­der­lig­gen­de me­die­se kon­di­sies al lank aan­kom, soos ie­mand wat hul di­a­be­tes (sui­ker­siek­te) swak be­stuur en weens an­der leef­styl­fak­to­re.

“By kin­ders is le­wer­siek­te ge­woon­lik teen­woor­dig met skaars ge­ne­tie­se siek­tes, maar stu­dies oor le­wer­siek­tes toon dat dit on­der mans en vroue wis­sel.”

Ma­rais sê die le­wer help met ver­skeie be­lang­ri­ke lig­gaams­funk­sies, soos on­der meer pro­te­ïen pro­duk­sie, om sui­ker me­ta­bo­lis­me te re­gu­leer, bloed­klon­te te help voor­kom en dit dien as ’n fil­ter vir die bloed voor­dat dit na die res van die lig­gaam ver­voer word. Dit help dus om van die tok­sie­se stow­we in die lig­gaam ont­slae te raak.

Sy sê daar is ver­skeie oor­sa­ke vir le­wer­siek­te.

“Se­ke­re me­di­ka­sie( soos pa­ra­ce­te­mol­oor­do­sis ), al­ko­hol, in­fek­sie( soos bv. he­pa­ti­tis A, B en C), nie-al­ko­ho­lie­se vet­te soos in vet­sug wan­neer ie­mand in­su­lien-weer­stan­dig is (di­a­beet), im­muun­ver­wan­te oor­sa­ke en ge­ne­tie­se siek­tes soos yster-oor­na­me wat ook be­kend staan as he­mo­chro­ma­to­sis wat die le­wer kan aan­tas ,” ver­dui­de­lik sy ver­der.

Sy lys die vol­gen­de simp­to­me wat moont­lik op le­wer­siek­te kan dui:

Moeg­heid Naar­heid en bra­king Pyn Geel­sug (jaun­di­ce) Ge­wigs­ver­lies K­neus­plek­ke Swel­ling van die ab­do­mi­na­le a­rea weens vloei­stof wat op­bou Swel­ling van die be­ne “Baie van die simp­to­me is eg­ter nie­spe­si­fiek (aan le­wer­siek­te) nie. Maar as jy e­ni­ge van dié simp­to­me er­vaar en re­de het om be­kom­merd te wees oor jou le­wer, gaan sien so gou moont­lik ’n dok­ter,” waar­sku Ma­rais.

Sy meen dat Jeff bloed op­ge­bring het weens kom­pli­ka­sies met le­wer­skrom­pe­ling (cir­rho­sis).

“Hy het heel waar­skyn­lik ver­stop­te are in sy sluk­derm wat be­gin bloei het. Dit is ’n baie erns­ti­ge kom­pli­ka­sie van le­wer­siek­te. En dit was waar­skyn­lik ook ver­moed om­dat ’n so­nar ge­doen was.

“Die bloe­ding is be­slis ’n erns­ti­ge waar­sku­wings­te­ken en dié kon­di­sie kan tot die dood lei. Die siek­te kan be­han­del word, maar cir­rho­sis is on­om­keer­baar en spe­si­a­lis­be­han­de­ling gaan no­dig wees en dalk la­ter ’n le­wer­oor­plan­ting.”

die bE­HAN­DE­LING

Sy sê ook hoe­wel le­wer­siek­te oor­erf­lik is, is dit baie seld­saam. Maar in die ge­val waar aan­steek­li­ke he­pa­ti­tis voor­kom, is daar die ri­si­ko dat meer as een fa­mi­lie­lid dit kan kry.

“Af­han­gen­de van wat­ter ti­pe le­wer­siek­te dit is, is be­han­de­ling ge­woon­lik be­skik­baar. Be­han­de­ling kan dus strek van an­ti­vi­ra­le te­ra­pie in aan­steek­li­ke he­pa­ti­tis tot me­di­ka­sie vir spe­si­fie­ke le­wer­siek­tes.

“’n Le­wer­oor­plan­ting-o­pe­ra­sie is slegs no­dig in die ge­val waar daar le­wer­ver­sa­king is en daar geen an­der op­sies vir be­han­de­ling oor­bly nie,”sê Ma­rais.

Ei­leen John* (55) van Bloem­fon­tein glo le­wer­siek­te is si­no­niem met die dood. So­wat ses jaar ge­le­de is haar sus­ter, E­mi­ly (toe 54), met le­wer­kan­ker ge­di­ag­no­seer en sy moes toe­kyk hoe haar ge­lief­de sus­ter weg­kwyn as ge­volg van die siek­te. Die dok­ters het haar net ses maan­de ge­gee om te leef.

“Dit was vir my die erg­ste ding ooit om my sus­ter só te sien ly. Sy was mol­lig, maar het bin­ne maan­de só ma­er ge­raak, jy kon let­ter­lik haar rib­bes deur haar top­pie sien.

“Sy het eer­ste be­gin kla van naar­heid en la­ter van tyd het sy gou moeg ge­word en wou sy net slaap. Maar sy het be­slis ge­weet wat fout was, want sy was self ’n ver­pleeg­ster by die dag­hos­pi­taal.

“Na­dat sy aan ver­skeie toet­se en goed on­der­werp was, is die skok­di­ag­no­se ge­maak en moes sy da­de­lik met che­mo be­gin. Dit was lou­te­re hel, want sy het gou haar ha­re, smaak en ge­voel in haar han­de en voe­te ver­loor en was la­ter ook net bed­lê­end.

“Met die op­volg­be­soek ná drie maan­de was sy net ’n ska­du van haar ou self. Die kan­ker het toe ver­sprei en sy is ’n maand la­ter oor­le­de,” ver­tel Ei­leen hart­seer.

Ma­rais sê dit hang ge­woon­lik af in wat­ter fa­se die kan­ker is wan­neer dit ge­di­ag­no­seer word by ’n pa­si­ënt.

“Dalk kan daar nog ge­o­pe­reer word, maar ’n spe­si­a­lis sal eers die om­vang van die siek­te­toe­stand (en kan­ker) moet be­paal. Voor­uit­gang in die me­die­se be­dryf het die di­ag­no­se en be­han­de­ling van kan­kers baie ver­be­ter.

“Jy hoef dus nie al­tyd net die sleg­ste te ver­wag nie. Daar is baie oor­sa­ke vir die simp­to­me en dit is wys om me­die­se ad­vies in te win as jy on­se­ker is oor simp­to­me of oor te­kens twy­fel.”

Ma­rais sê le­wer­siek­te kan voor­kom word mits jy die vol­gen­de raad volg:

Ver­my dwelms en me­di­ka­sie wat ska­de­lik vir jou le­wer kan wees. Be­perk al­ko­hol-in­na­me. Wees waak­saam vir oor-die-toon­bank me­di­ka­sie en so­ge­naam­de na­tuur­li­ke pro­duk­te.

Vet­sug is ook ’n ri­si­ko­fak­tor wat kan aan­lei­ding gee tot le­wer­siek­te. Hand­haaf ’n ge­son­de ge­wig. Be­heer jou sui­ker­vlak­ke (di­a­be­tes) goed. Moe­nie rook nie. Ont­hou he­pa­ti­tis is aan­steek­lik ty­dens seks of as be­smet­te naal­de ge­deel word.

“In kort, ’n ge­son­de leef­styl is nood­saak­lik vir ’n ge­son­de le­wer,”sê Ma­rais. *S­kuil­naam

BO: Só lyk ’n nor­ma­le, ge­son­de le­wer. BO: Só lyk ’n on­ge­son­de le­wer. As jy nie na jou le­wer kyk nie, kan jy erns­tig siek raak.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.