PLUK DIE VRUG­TE VAN SUK­SES

Hy is ’n suk­ses­vol­le sa­ke­man, maar dit het nie al­tyd so goed met hom ge­gaan nie. Hy moes hard werk en be­lang­ri­ke le­wens­les­se leer.

Kuier - - Sport - DEUR ERNUSTA MARALACK

Met ’n maat­skap­py­naam soos Cool Ba­na­nas moet jy ver­wag dat ’n baie kre­a­tie­we brein ag­ter dit al­les sit. Want dit trek on­mid­del­lik aan­dag en prik­kel be­lang­stel­ling.

En wan­neer jy die knus kof­fie­win­kel­ge­deel­te van Cool Ba­na­nas in Mait­land in die Kaap bin­ne­stap, word jy be­groet met vrien­de­li­ke per­so­neel wat lag en ge­sels ter­wyl hul­le vars eet­goed maak en klan­te be­dien, ter­wyl mu­siek in die ag­ter­grond klop en kos­geu­re jou maag laat grom. Die e­ner­gie is aan­steek­lik. Jy wil som­mer deel word van die he­le Cool Ba­na­nas vi­be.

Een ding is uit die staan­spoor dui­de­lik – dié maat­skap­py en sy men­se is nie ge­maak om in te pas nie, maar om uit te staan. Nes die ei­e­naar, Mal­colm Roys­ten (40), wat nog al­tyd net die bes­te wou wees in al­les wat hy aan­pak.

Cool Ba­na­nas is ’n be­sig­heid wat ont­staan het om­dat Mal­colm uit die boks be­gin dink het. Sy be­sig­heids­mo­del is re­la­tief een­vou­dig: hy ver­skaf kraak­vars vrug­te en groen­te aan die gas­vry­heids­be­dryf. Hy het die ga­ping in die mark ge­sien toe hy self in die re­stau­rant­be­dryf was en die ge­hal­te van vars pro­duk­te nie op ’n stan­daard was waar­van hy ge­hou het nie. Ver­skaf­fers het nie kom­pe­ti­sie ge­had nie en kli­ën­te het ver­lie­se ge­ly om­dat hul­le te­vre­de moes wees met die pro­duk­te wat aan hul­le ge­le­wer is. Mal­colm be­gin toe Cool Ba­na­nas 11 jaar ge­le­de as ’n si­de bu­si­ness, maar het dit agt jaar ge­le­de vol­tyds be­gin be­dryf. Dit het oor die ja­re ge­groei van twee kli­ën­te af tot ’n hui­di­ge kli­ën­te­ba­sis van 150.

’n goeie ver­koops­man

Mal­colm het as een van vier kin­ders – sus­ters Na­ta­lie (44) en Charlene (42), en ’n broer, Mar­vin (39), wat twee jaar ge­le­de oor­le­de is – ba­sies“o­rals”in die Kaap (Gras­sy Park, Athlo­ne, Fair­ways, Hout­baai, Con­stan­tia en Ta­ble­view) groot­ge­word. Sy pa, S­tan­ley, het op ske­pe ge­werk en la­ter stu­deer (hy het vier gra­de) en sy eie in­ge­ni­eurs­be­sig­heid be­gin. Sy ma, Val­da, het in ’n kle­re­fa­briek ge­werk voor­dat sy vol­tyds huis­vrou was.

“Ons het in ’n ga­ra­ge ge­bly wat ons by men­se ge­huur het. Toe my pa meer be­gin ver­dien het, kon ons be­kos­tig om in be­ter woon­buur­te te bly. Ek was 14 toe my ma weens kanker ge­sterf het, twee jaar na­dat sy ge­di­ag­no­seer is. Dit was baie tra­gies en baie moei­lik vir ons. My pa, wat baie weg­ge­werk het van die huis af, het ge­suk­kel om die huis­hou­ding by­me­kaar te hou,” ver­tel Mal­colm op sy rus­ti­ge ma­nier.

Dit was ’n row­we tyd, maar Mal­colm glo se­ke­re ge­beur­te­nis­se in die le­we dien as rig­ting­wy­sers vir die pad vo­ren­toe.

Ná sy ma se dood het Mal­colm baie skool ge­bunk en drank en dwelms be­gin ge­bruik. In st. 8 (gr. 10) het hy be­sluit om fi­naal uit die skool te gaan.

“So, ek het geen for­me­le kwa­li­fi­ka­sies nie en my pa was soos as jy nie skool­gaan nie, moet jy gaan werk. Ek het net-net ’n werk ge­hou, maar ek was van kleins af ’n baie goeie ver­koops­man. Toe het ek ou stryk­ys­ters ver­koop en koe­ran­te af­ge­le­wer.”

Hy voeg by:“Ek glo ’n goeie sa­ke­man is ’n goeie ver­koops­man, want ons ver­koop

ook al­tyd iets. Die suk­ses­vol­les is die­ge­ne wat nie nee vir ’n ant­woord aan­vaar nie.”

Maar hy was nie al­tyd die ge­fo­kus­de sa­ke­man wat hy van­dag is nie. In­teen­deel. Hy het het die pad be­hoor­lik bys­ter ge­raak ná sy ma se af­ster­we. Hy be­skryf hom­self as ’n“funk­si­o­ne­le”dwelm- en al­ko­hol­ver­slaaf­de van 13 tot 35 en sê hy het van die een werk na die an­der ge­spring.

Maar toe hy sy kop op ’n blok sit om sy le­we om te keer, is ’n entrepreneur ge­bo­re en het dit nie saak ge­maak dat hy nie eens ma­triek of ’n u­ni­ver­si­teits­kwa­li­fi­ka­sie het nie.

En dit het al­les met ’n re­stau­rant-run­ner­jop­pie (ie­mand wat ta­fels skoon­maak) be­gin toe hy nog rig­ting­loos was – en ’n skop on­der sy din­ges deur sy baas toe hy wel ge­leent­he­de ge­kry het, maar dit op­ge­mors het . . .

Son­der dat hy dit tóé ge­weet het, het hy sy eer­ste rig­ting­wy­ser vir sy loop­baan ge­vind by ’n see­kos­re­stau­rant in die V&A Wa­ter­front in die Kaap waar hy as ’n run­ner be­gin het. Hier­die ein­ste re­stau­rant is la­ter uit­ge­koop en om­skep in die suk­ses­vol­le re­stau­rant-fran­chi­se Ca­pe To­wn Fish Mar­ket. Hy het la­ter by S­pur as kel­ner ge­werk en ge­vor­der tot ju­ni­or kom­buis­be­stuur­der by ’n an­der S­pur-tak.“Ek wou nog al­tyd die bes­te in al­les wees. Selfs toe ek op skool klas ge­bunk het, wou ek die bes­te wees!” spot hy en gaan dan voort.“Ek het die bes­te kel­ner fyn dop­ge­hou om te sien hoe hy din­ge doen en toe copy ek dit.”

Hy lees en hY leer

Dit was in hier­die nie-so gla­mo­rous wer­ke dat Mal­colm ge­leer het om veel­sy­dig te wees so­dat hy klan­te ef­fek­tief kan be­dien en om die bes­te uit per­so­neel in die kom­buis en voor in die re­stau­rant te kry.“Om in ’n kom­buis te werk, was baie hum­bling, want ek het die hi­ë­rar­gie ge­leer en ge­leer om nie die ma­ma in die kom­buis kwaad te maak nie, want sy kan maak dat kos by­voor­beeld sta­di­ger uit­kom,”sê Mal­colm.

Hy het ge­vor­der tot op mid­del­be­stuurs­vlak by S­pur en was vier jaar in to­taal by dié groep. Toe doen hy weer dit­jies en dat­jies voor­dat hy in 2000 as kel­ner by Ca­pe To­wn Fish Mar­ket be­gin het. Hier het Mal­colm hom­self op­ge­werk tot kel­ner­be­stuur­der en toe kom­buis­be­stuur­der, maar is weg daar om­dat hy kop­pe ge­stamp het met ba­se.

Hy het toe ook nog nie ge­weet nie, maar die werk wat sy le­we sou ver­an­der, het hy ge­kry toe Ca­pe To­wn Fish Mar­ket in die Ca­nal Walk-win­kel­sen­trum hom na­der om hul kom­buis­be­stuur­der te word.“Ek het toe ge­dink ek weet baie, maar ’n vleis- en vis­re­stau­rant ver­skil he­mels­breed. Maar ek het steeds my non­sens aan­ge­vang tot­dat my baas, P­hi­lip Se­ne­kal, vir my ’n ul­ti­ma­tum ge­stel het ty­dens ’n dis­si­pli­nê­re ver­hoor – óf ek ruk my­self reg óf ek loop,” ver­tel Mal­colm.

P­hi­lip het uit­ein­de­lik sy men­tor ge­word en Mal­colm sê dis baie be­lang­rik om ’n men­tor te hê as jy ’n entrepreneur wil wees.“Uit daar­die ne­ga­tie­we si­tu­a­sie het iets po­si­tief ge­kom. Ek het be­sluit om my­self reg te ruk en het 70 tot 80 uur per week ge­werk en net Dins­dae af­ge­vat, wat ek weer ge­bruik het om my­self op te voed deur wyd te lees en om ’n vi­sie vir my­self te stel oor waar ek wil wees en wat ek wil skep. Ek het ge­leer om nie geld bo e­nig­iets of e­nig­ie­mand an­ders te stel nie. Moe­nie geld na­jaag nie, dit sal na jou toe kom as jy jou ding reg doen,”deel Mal­colm sy les­se.

Mal­colm glo en­tre­pre­neurs móét hou van lees – hy­self het en­tre­pre­neurs se ou­to­bi­o­gra­fieë ge­lees so­wel as boe­ke oor be­stuur en lei­er­skap.“Ek het oral ge­lees – in die toi­let, sit­ka­mer en in die bed. War­ren Buf­fet (een van die ryk­ste en mees ge­re­spek­teer­de sa­ke­man­ne ter wê­reld) span­deer 70% van sy tyd deur te lees. Om te lees en groot vi­sies te hê is ’n al­ge­me­ne ken­merk on­der en­tre­pre­neurs. Ek het vir ne­ge jaar 70 – 80 uur per week ge­werk, want my doel was om op 35 ’n Porsche te koop en op 45 af te tree,”sê Mal­colm.

Die ure wat hy in­ge­sit het by Ca­pe To­wn Fish Mar­ket in Ca­nal Walk het vrug­te af­ge­werp, want hy het toe ook ’n ven­noot in die be­sig­heid ge­word, met ’n 10%-aan­deel wat hy met be­hulp van ’n le­ning ge­koop het. Din­ge het be­gin vlot ver­loop vir Mal­colm, wat toe R150 000 wins per jaar ver­dien het; ’n R120 000 pro­duk­sie­bo­nus ge­kry het en R30 000 per maand as sa­la­ris.

Die saad­jie om Cool Ba­na­nas te be­gin is ge­plant toe Mal­colm on­te­vre­de was met die vars pro­duk­te wat ver­skaf­fers aan Ca­pe To­wn Fish Mar­ket Ca­nal Walk ver­skaf het. Hy het ook ’n punt in sy loop­baan be­reik waar hy on­ver­sa­dig ge­raak het.

“Ek kon in­kom en die be­sig­heid be­stuur hom­self. Ek het al­les be­reik wat ek wou, want ons tak was die bes­te. Ek het toe Cool Ba­na­nas be­gin met die i­dee om net twee kli­ën­te te be­dien.

“Ek het vars vrug­te en groen­te by plaas­boe­re ge­koop en by die mark in Ep­ping. Toe ek be­sluit om vol­uit in dit in te gaan, het ek my aan­de­le ver­koop om­dat ek ’n al­les-of-niks-ou is,” ver­tel hy.

Met Cool Ba­na­nas fo­kus hy op diens en ge­hal­te. Sy han­dels­merk is ook bold en in your fa­ce.“’n Han­dels­merk is ’n be­lof­te en praat met jou. En­tre­pre­neurs moet bold wees, want dit gaan nie daar­oor om ’n be­staan te maak nie, maar om ’n ver­skil te maak. 47 men­se werk vir Cool Ba­na­nas en as ons hul ge­sins­le­de by­tel, be­dien ons so­wat 200 men­se. Ons be­sig­heid het ’n maat­skap­li­ke ver­ant­woor­de­lik­heid ook,”sê Mal­colm pas­sie­vol.

Sy laas­te ad­vies is om klein te be­gin, maar om te be­gin en as jy mis­luk, raak jy ster­ker.“My ga­we is om men­se te leer om ryk­dom te skep maar ter­self­der­tyd om nie my ga­we te mis­bruik nie. Lees en werk hard en moe­nie geld na­jaag nie.”

HOOFFOTO: Mal­colm Roys­ten (40) glo har­de werk lei tot suk­ses. BO: Mal­colm ver­skaf vars groen­te aan ‘n groot kli­ën­te­ba­sis.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.